Lýsing

Tingmál

Uppskot um broyting í løgtingslóg um viðgerð av persónsupplýsingum

, March 6, 2010

Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um viðgerð av persónsupplýsingum § 1 Í løgtingslóg nr. 73 frá 8. mai 2001, sum broytt við løgtingslóg nr. 24 frá 17. mai 2004 um viðgerð av persónsupplýsingum, verða gjørdar hesar broytingar: 1) Aftan á § 17 verður sett: "§ 17a. Persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum í skipanum í Føroyum, hvørs høvuðsinnihald og – nýtsla eru peningaligar transaksjónir, flytingar ella annað samskifti ella virksemi millum einstaklingar, virki, stovnar o.t. í Føroyum, kunnu ikki flytast av landinum. Heldur ikki kann ein partur av hesum flytast av landinum. Stk. 2. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi fyri persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum í skipanum í Føroyum, hvørs høvuðsinnihald og – nýtsla er at samskifta við umheimin fyri at fáa í lag peningaligar transaktiónir, flytingar ella annað samskifti ella virksemi millum einstaklingar, virki, stovnar o.t. í Føroyum og einstaklingar, virki, stovnar o.t. í útlondum. Stk. 3. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi fyri persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum í skipanum í Føroyum, sum hava virkað, ella sum hava fingið loyvi sambært lógini um evnisskráir hjá almennum myndugleikum ella lógini um privatar skráir, áðrenn løgtingslógin um viðgerð av persónsupplýsingum varð sett í gildi. Stk. 4. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi fyri persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum, sum verða flutt av landinum við søguligum, vísindaligum og hagfrøðiligum endamáli, um loyvi frammanundan er fingið frá Dátueftirlitinum. Stk. 5. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi fyri persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum, sum verða fluttar av landinum við heimild í løgtingslóg, ella um flutningurin er neyðugur fyri at kunna røkja skyldur sambært avtalu við annað Norðurland ella altjóða samstarvsavtalu. Stk. 6. Ásetingin í stk. 1 er ikki galdandi fyri persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum, sum verða flutt av landinum sum liður í ella partur av viðgerð ella tænastu, sum verður veitt sjúklingum og øðrum." 2) Í § 32, stk. 1 verður sum nr. 3 sett: " 3) persónsupplýsingar verða fluttar av landinum." 3) § 35, stk. 6 verður orðað soleiðis: "Stk. 6. Til flutning av persónsupplýsingum til útlond, sbrt. §§ 16, 17 og 17a, krevst loyvi frá Dátueftirlitinum. Tó krevst loyvi ikki frá Dátueftirlitinum, um flutningurin hevur heimild í serligari løgtingslóg." 4) Í § 44, stk. 1, nr. 4 verður aftan á "§ 17," sett: "§ 17a, stk. 1". § 2 Henda lóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. § 3 Persónsupplýsingar eins og viðgerð av persónsupplýsingum í skipanum í Føroyum, sum ikki lúka treytirnar í § 17a, skulu innan 1. januar 2011 lúka hesar treytir. Stk. 2. Dátueftirlitið kann í serligum føri loyva longri tillagingartíð, tó í mesta lagi til 1. januar 2012, um vísast kann á, at arbeiðið at lúka treytirnar í lógini er sett í verk. Kap 1. Almennar viðmerkingar: Endamálið við uppskotinum er: – at lógarseta, at týdningarmiklar og grundleggjandi skipanir til viðgerð av persónsupplýsingum, sum allir borgarar eru kravdir at nýta til tess at virka í einum nútímans samfelag, verða varðveittar, mentar og kunnu virka í Føroyum undir føroyskum løgræði – sum tildømis peninga- og ognarupplýsingar, skattaviðurskifti, rættarlig viðurskifti og aðrar grundleggjandi persónsupplýsingar, – og at áseta við lóg, hvussu spurningurin um útflutning til onnur lond av persónsupplýsingum skal handfarast og tryggja eitt opið og gjøgnumskygt altjóða samskifti. Atvoldin til uppskotið er, at peningastovnarnir nú hava valt...

Les meira

Uppskot um eftirmeting og endurskipan av miðfyrisiting landsins

,

Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um at seta í verk eina óhefta og uttanveltaða eftirmeting av miðfyrisiting landsins. Verður niðurstøðan í eftirmetingini, at ov lítið fæst burtur úr fyrisitingini í mun til kostnaðin, og at hon heldur ikki til fulnar tænir teimum endamálum, ætlað varð útinnandi valdinum viðvíkjandi, heitir Løgtingið á landsstýrið um at seta eina skikkaða nevnd at skriva eina frágreiðing við tilmæli um, hvørjar neyðugar broytingar ella umskipingar landsins miðfyrisiting krevur, soleiðis at vit fáa eina effektiva og vælkoyrandi miðfyrisiting. Viðmerkingar: Nakað eftir stóru búskaparkreppuna fyrst í nítiárunum, varð nýggj stýrisskipanarlóg samtykt at vera galdandi í Føroyum. Um somu tí avgjørdi táverandi landsstýrið, við Edmundi Joensen, løgmanni, á odda, at umskipa alla miðfyrisitingina úr enda í annan. Farið varð frá kollegialum stýri til ministeriel stýrir ella ráð, sum tey nú vera rópt. Síðani hava hesi elt á seg hópin av starvsfólki við alskins serfrøði. Mikið stríð var um hesa umskiping frá byrjan, og tað er neyvan ov nógv sagt, at í hvussu er tvær samgongur eru farnar fyri bakka av hesum síðani. Dag og dagliga verða orð skift um miðfyrisitingina, og yvirhøvur liggja skoðsmálini í tí lakara endanum. M.a. eru meiningarnar ymiskar um, hvussu stór áneyðin er fyri so mongum ráðum í einum evarska lítlum landi við hálvthundrað túsund íbúgvum, sum hartil ikki hevur ræði á øllum politikk-økjum, samsvarandi tí hjálandastøðu, vit framvegis eru í. Nýggja miðfyrisitingin, sum Finn Normann Christensen fekk í lag eftir donskum mynstri, er ongantíð eftirmett. Í góð fimtan ár er hon sloppin at virka og vaksa, uttan at nakar veruliga hevur sett spurnartekin við, um hetta nú var rætta loysnin. Ein loysn, sum hóskar í landi við 5 mió. íbúgvum kann hava onkrar íbygdar vansar í landi við hundrað ferðir færri íbúgvum. Allir flokkar á tingi hava stjórnað heimastýrinum við verandi skipan, og ongin teirra hevur gjørt royndina at broyta mynstrið, sum var knæsett miðskeiðis í nítiárunum. Líkamikið hvørja hugsan, vit hava um skipanina, eigur hon at vera eftirmett og møguliga broytt, um áneyðir verða hildnar at vera fyri hesum, og um semja fæst um hetta. Fíggjarligi kostnaðurin av miðfyrisitingini er støðugt vaksandi, og her er eitt yvirlit, sum Løgtingsskrivstovan hevur greitt úr hondum, um gongdina síðani 1997. Sambært hesum yvirliti er miðfyristingin dýrkað við áleið 100 mió. krónum hesi árini, og spurningurin, tey flestu seta sær, er ivaleyst, hvussu nógv samfelagið og borgarin hevur fingið burtur úr hesum mikla vøkstri í útreiðslum landshúsarhaldsins: 2 Kelda: leiðslukunnningarskipanin, ár søgulig Í fylgiskjali, sum liggur við uppskotinum, eru tølini, sum eru savnað í grafini omanfyri, greina sundur fyri hvørt ráði sær hesi árini frá 1997 fram til 2010. Á Løgtingi, 27. februar 2010 Tórbjørn Jacobsen Miðfyrisiting 40.000 60.000 80.000 100.000 120.000 140.000 160.000 R1997 R1998 R1999 R2000 R2001 R2002 R2003 R2004 R2005 R2006 R2007 R2008 J2009 J2010 AR tús....

Les meira

Uppskot um broyting í løgtingslóg um Forskotsgrunn Fiskiflotans

,

Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um Forskotsgrunn Fiskiflotans § 1 Í løgtingslóg nr. 71 frá 23. mai 1997 um Forskotsgrunn Fiskiflotans, við seinni broytingum, verður § 7, stk. 1 orðað soleiðis: ”Heldur nevndin, at endamál grunsins ikki er til longur, ger nevndin tilmæli til landsstýrismannin í fiskivinnumálum um at leggja fyri Løgtingið uppskot um avtøku av grunninum. Er eginognin hægri, enn nevndin metir vera neyðugt at røkja uppgávur grunsins, kann nevndin koma við tilmæli til landsstýrismannin í fiskivinnumálum um at leggja fyri Løgtingið uppskot um at inntøkuføra eina upphædd til landskassan, sum samsvarar við eina lækking í eginognini. Nevndin kann samstundis bera fram tilmæli um, hvat hesar upphæddir tá hóskandi kunnu verða nýttar til.” § 2 Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Viðmerkingar: Forskotsgrunnur Fiskiflotans er stovnaður sambært løgtingslóg nr. 71 frá 23. mai 1997 við tí endamáli at veita forskot til fiskimenn. Stovnsfæið hjá grunninum var 18 mió. kr., sum áleið samsvaraði við ta upphædd, ið hevði staðið úti í forskoti seinastu árini undan, at lógin bleiv samtykt. Stovnsfæið varð útvegað við, at nýstovnaði grunnurin skuldi yvirtaka útistandandi forskotspening hjá Lønjavningargrunninum, sum í februar 1997 var á umleið 14 mió. kr. Munin millum hetta útistandandi og stovnsfæið á 18 mió. kr. tann dagin, lógin fekk gildi, skuldi landskassin gjalda nýggja grunninum – Forskotsgrunninum. Síðani lógin um Forskotsgrunnin kom í gildi, er eginognin í grunninum stútt vaksin, ultimo 2008 var eginognin á 29 mió. kr. Av hesum var innistandandi peningur 24,5 mió. kr. og útistandandi forskot 4,5 mió. kr. Tað hevur víst seg seinastu árini, at tørvurin fyri hýruforskoti er minkaður serliga orsakað av, at rækjuflotin er minkaður so nógv, soleiðis at tað nú stórt sæð bert eru flakatogararnir og tey rækjuskipini, sum eftir eru, ið fáa forskot. Talan er um íalt átta skip. Grunnurin hevur tí ikki tørv fyri at hava eina stóra óvirkna eginogn í mun til tað virksemi, sum nú er hjá grunninum. Tann stóra eginognin stavar í mestan mun frá fiskivinnuni sjálvari, og tí hevði tað verið hóskandi, at partur av eginognini varð goldin aftur til eitt endamál, sum kom fiskivinnuni og landinum til gagns. Stórur tørvur er á at fáa nýtt havrannsóknarskip bygt ístaðin fyri tað núverandi. Men tað tykist trupult at útvega fígging. 10 mió. kr. av eginognini hjá Forskotsgrunninum kunnu nýtast til eitt havrannsóknarskip, uttan at tað kemur at nerva virksemið og raksturin hjá Forskotsgrunninum. Sum skilst heldur nevndin í grunninum, at hesin framvegis skal hava eina sterka eginogn fyri at tryggja raksturin frameftir. Við lógarbroytingini fær nevndin heimild at nýta part av eginognini til nýtt havrannsóknarskip, annahvørt sum gáva ella við láni. Í sambandi við, at Fiskirannsóknarstovan/Havstovan fylti hálvthundrað ár, gav nevndin í Forskotsgrunninum (Jákup Sólstein, formaður, Óli Jacobsen og Herman Bærentsen) Havstovuni eina tilsøgn um, at grunnurin fór at lata hesum rannsóknarstovni 10 mió. kr., tá og um henda verkætlan fór at gerast veruleiki. Tilsøgnin er tó treytað av, at omanfyrinevnda broyting verður gjørd í lógini um Forskotsgrunnin. Annars upplýsir nevndin í tilsagnarskjalinum, sum er dagfest 2. apríl 2009, at peningurin er tøkur í føroyskum peningastovnum. Við hesi tilsøgn er málið um nýtt havrannsóknarskip komið í nýtt ljós, táið hendan tilsøgnin ikki kann fatast sum annað enn ein dygg álitisváttan til Havstovuna og tað rannsóknararbeiði, manning hennara fremur Føroyum at gagni. Eitt herðaklapp...

Les meira

Uppskot um náttúruverndarlóg og skráseting av lívfrøðiligum margfeldni

,

Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um sum skjótast at leggja fram uppskot til náttúruverndarlóggávu og leggja fyri Løgtingið neyðuga lóggávu, sum tryggar, at arbeiðið at skráseta lívfrøðiliga margfeldni verður fullført. Viðmerkingar Tað er alneyðugt at fáa greiðari og betri skipan av náttúruvernd í Føroyum. Í nógv ár hevur nýggj náttúruverdarlóg verið ávegis. Fleiri landsstýrisfólk hava havt møguleikan at leggja lógina fram, men enn er hon ikki komin í Løgtingið. Komið er at teimum mørkum, at Løgtingið við greiðari talu má staðfesta, hvørt vilji er til at fáa eina føroyska náttúruverdarlóg. Eina lóg hvørs endamál er at verja náttúruna, sum er grundarlagið undir lívi og trivnaði á hesum oyggjum. Nýggja lógin skal koma í staðin fyri galdandi lóg um náttúrufriðing, sum ikki er tíðarhóskandi. Longu í 2001 kom ein serfrøðingabólkur, ið varð settur av Føroya landsstýri, við hesi niðurstøðu um náttúrufriðingarlógina og Yvirfriðingarnevndina: "Náttúrufriðingarlógin nøktar als ikki tann tørv, sum er á náttúrufyrisiting í dag. […] Nevndirnar fáa einki gjørt við ikki-dálkandi langtíðarvirkandi broytingar, sum t.d. landslagbroytingar, vatnorkubyrgingar og ikki sjónligar broytingar, sum t.d. oyðing av vøtnum." Landsstýriskvinnan, sum nú situr, hevur eisini sagt, at hon fer at koma við náttúruverndarlógini. Men hóast eitt lógaruppskot liggur klárt, kom lógin ikki í tingið í farnu tingsetu, og er heldur ikki komin nú, evstamark er fyri at leggja lógaruppskot fram hesa tingsetuna. Hetta hóast løgmaður gav Løgtinginum ein løglista á ólavsøku, har tað stóð, at náttúruverndarlógin fór at verða borin Løgtinginum í oktober 2009. Hetta kann einans tulkast sum, at náttúruverndarlógin verður niðurraðfest í landsstýrinum. Árið fyri lívfrøðiligum margfeldni Árið 2010 er lívfrøðiligt margfeldisár. Longu í 1993 samtykti Løgtingið ST-sáttmálan um lívføðiligt margfeldni, sum er sera víðfevndur. Ein av mongu ásetingunum í sáttmálanum er 2010-málið um at støðga afturgongdini av lívfrøðiligum margfeldni. Í 2004 settu altjóða náttúruverndarfelagsskapurin IUCN og ES-nevndin “Countdown 2010”-tiltakið í verk fyri at stuðla undir arbeiðið at varðveita lívfrøðiliga margfeldni. Lond kring allan heim eru við í “Countdown 2010”. Føroyar hava ikki skrivað undir hesa yvirlýsing, men Løgtingið hevur kortini sera greitt staðfest, at lívfrøðiliga margfeldið í Føroyum skal tryggast. Tað gjørdi Løgtingið enn einaferð, tá tað við stórum meiriluta í 2006 samtykti, at: “Løgtingið heitir á landsstýrið um at taka stig til at fylgja sáttmálanum um lívfrøðiligt margfeldni og lýsa margfelda lívið í føroysku náttúruni.” Í 2004 skrivar Innlendismálaráðið saman við øðrum Norðurlondum “Miljøhandlingsplan 2005-2008”. Har stendur: “Det nordiske samarbejde skal indrettes på en sådan måde, at den negative udvikling, når det gælder tab af arter og bestande inklusive deres levesteder, stoppes med det formål, at tabet af biologisk mangfoldighed standses senest i 2010” og “Arbejdet med at standse tabet af biologisk mangfoldighed senest i år 2010 vil have høj prioritet”. Náttúrugrípasavnið hevur áður havt játtan til at skráseta og kortleggja øll plantu- og djórasløg í náttúruni í ein dátugrunn, eins og grein 7 í sáttmálanum um lívfrøðiligt margfeldni ásetir. Umframt at savnið hevur gjørt reyðlistar, sum áseta, hvørji plantuog fulglasløg í Føroyum eru hótt. Ein long røð av plantu- og fuglasløgum eru komin á reyðlistan. Staðfest er millum annað, at reyð várhagasólja, leggstutt fransagras og lyngjavni eru útdeyð í Føroyum, at hiplingur og skógspurvur, hvítravnur og havørn eru horvin, men at bládúgvan í Føroyum verður roknað sum rein (ikki kynblandað) dúgva, og at 90% av heimsbúfjøldini av Drunnhvíta er í Nolsoy. Játtanin at halda fram...

Les meira

Uppskot til samtyktar um Mentanargrunn landsins

, March 3, 2010

Uppskot til samtyktar   Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika og leggja fyri tingið uppskot til løgtingslóg um at umskipa Mentanargrunn Landsins til eitt listaráð í samsvari við tilmælið hjá arbeiðsbólkinum, sum í 2008 varð settur at endurskoða Mentanargrunn landsins. Viðmerkingar Í dag eru fleiri smáar játtanir á fíggjarlógini til mentanarlig og listarlig endamál. Við hesum eru fleiri vansar, men tann størsti er uttan iva, at tær mongu smáu játtanirnar, sum verða umsitnar av Mentamálaráðnum, lata upp fyri – og leggja kanska enntá upp til – politiska detailstýring av einum øki, har tað rætta er, at fakfólk gera tilmælini. Um allar játtanirnar verða savnaðar í eina, sum umrøddi arbeiðsbólkur mælir til, fær Listaráðið tvær ferðir so nógvan pening at arbeiða við, sum Mentanargrunnur Landsins hevur í dag. Hetta fer at geva Listaráðnum møguleikar fyri at seta út í kortið á ein heilt annan hátt, enn Mentanargrunnurin hevur kunnað – til gagns fyri bæði dygdina og mongdina í teirri listarligu framleiðsluni. Á Løgtingi, tann 26. februar 2010 Sjúrður Skaale...

Les meira

Uppskot til samtyktar um at seta á stovn brúkarakærunevnd

, March 2, 2010

Uppskot til samtyktar   Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika og leggja fram lógaruppskot, har sett verður á stovn brúkarakærunevnd, sum kann taka støðu í málum, har ósemja er millum keypara og seljara um keypta vøru ella tænastu. Viðmerkingar Í flestu londum kring okkum eru brúkarastýri, brúkararáð og brúkarakærunendir, sum eru settar á stovn til tess at upplýsa, stuðla og verja brúkaran á einum stórum og fløktum marknaði. Í 2008 varð marknaðarføringslógin samtykt, og við hesari avgerð tikin um at seta Brúkaraumboð á stovn. Brúkaumboðið skal halda eyga við, at marknaðarføringslógin verður hildin, og soleiðis tryggja góðan marknaðarføringssið í Føroyum. Brúkaraumboðið hevur hinvegin bara heimild at viðgera brúkarakærumál, ið eru grundað á brot á marknaðarføringslógina. Um ein føroyskur brúkari ikki er nøgdur við vøru ella tænastu, hann hevur keypt – tað veri seg fartelefon, vaskimaskina, bilumvæling, frítíðarferð ella annað, er einasti møguleiki at fara rættarinnar veg, um seljarin ikki vil lata handilin ganga aftur ella á annan hátt bøta um trupulleikan. Rættarmál eru dýr, krevja nógva tíð og eru sera uppslítandi fyri báðar partar. Í málum, sum ikki snúgva seg um ovurhonds stór virði, loysir tað seg tí sjáldan at fara í rættin. Ein kærunevnd fyri brúkaramál hevði kunnað viðgjørt slík mál á ein einfaldan og rímiliga skjótan hátt. Hetta vil tí vera eitt stórt stig rætta vegin at styrkja um brúkaratrygdina, uttan at tað kemur at kosta stórar pengar. Nevnast kunnu hundratals dømi, har keypari og seljari ikki eru á einum máli, og har ein faklig óheft nevnd, kundi gjørt ein óheftan úrskurð. Hyggja vit at skipanum í okkara grannalondum, so er tað ymiskt, í hvønn mun avgerðirnar hjá nevndunum hava dómslíknandi tyngd. Royndirnar eru, at niðurstøður frá brúkarakærunevndum í stóran mun verða fylgdar. Mælt verður til, at brúkarakærunevndin fær avgerandi myndugleika, skilt á tann hátt, at niðurstøður hjá nevndini verða bindandi. Um seljari ella keypari ikki fylgir avgerðini hjá nevndini, má viðkomandi fara í rættin at prógva sín rætt. Skipan av nevndini Brúkarakærunevndin eigur at verða mannað við eini røð av serkønum fólkum innan ymisk handils- og tænastuvinnuøki. Fastir nevndarlimir kunnu vera løgfrøðingur og skrivari, ímeðan restin av nevndini verður sett saman ad hoc so hvørt, sum eitt ávíst tal at málum eru innan eitt øki – á nøkunlunda sama hátt sum Vinnukærunevndin. Nevndin kann so hittast at viðgera málini til dømis 4-6 ferðir árliga. Ein møguleiki er at lata Føroya Kærustovn vera føst skrivstovuhjálp hjá brúkarakærunevndini. Kærustovnurin fevnir sum er um eina røð av kærunevndum og kann tí fyrireika málini sera væl og við hesum avmarka arbeiðið hjá nevndarlimunum. Á henda hátt ber til at halda útreiðslunum til nevndarsamsýningar niðri. Ein annar møguleiki er at skipa brúkarakærunevndina við síðuna av Brúkaraumboðnum. Møguligt er, at hesi bæði kundu havt felags skrivara. Í øllum førum eigur brúkarakærunevndin at samstarva tætt við Brúkaraumboðið um kunnandi virksemi og eitt nú hava felags heimasíðu. Tal av málum Til ber at gera eina leysliga meting av, hvussu nógv mál brúkarakærunevndin kemur at viðgera. Samanberast kann ikki heilt við onnur lond, m.a. tí føroyski marknaðurin er lítil og gjøgnumskygdur, og frástøðan millum keypara og seljara styttri enn aðrastaðni. Breiddin í útboði av vørum og tænastum er eisini minni. Rættarhjálpin hevði í fjør 29 mál um keyp, 18 um bilar og 18 um avtalur. Tilsamans 65 mál, ið kunnu kallast brúkaramál. Her má...

Les meira

Uppskot til samtyktar um lóg um keyp av fastari ogn og lóg um meklaravirksemi

,

Uppskot til samtyktar   Løgtingið heitir á landsstýrið um sum skjótast at fyrireika og leggja fram alla neyðuga lóggávu kring keyp og sølu av fastari ogn og kring húsameklaravirksemi.   Viðmerkingar Keyp og søla av fastari ogn er eitt lógarøki, sum er ógvuliga leysliga skipað í Føroyum. Stórur tørvur er á lóg, sum lýsir øll rættindi og allar skyldur hjá seljara og keypara við sølu og keypi av fastari ogn. Slík lóg verjir sostatt bæði keypara og seljara. Størsta íløgan hjá allar flestu familjum er sethús ella annar fastur bústaður. Talan er í flestu førum um keyp fyri milliónina ella meira. Seinastu 10 árini ella so er keyp og søla av fastari ogn í alsamt størri mun farin fram gjøgnum meklarafyritøkur av ymiskum slagi, har ein meklari átekur sær at umboða bæði seljara og keypara í sambandi við keyp og sølu av fastogn. At selja fasta ogn fyri onnur er at átaka sær stóra ábyrgd. Men í Føroyum er eingin lóg, sum greitt regulerar meklaravirksemi. Í summum førum fær keyparin eina beinleiðis falska trygd við at keypa gjøgnum meklara, tí her roknar hann sjálvandi við, at trygdin er í lagi. Til dømis kann hann fáa ta fatan, at støðulýsing er gjørd av ognini, hóast lýsingin bert byggir á upplýsingar frá seljaranum sjálvum. Slíkar støðulýsingar kunnu vera verri enn einki. Til ber vanliga eisini at keypa meira fakliga grundaðar støðulýsingar av ognini, men ógreitt er, hvørji krøvini eru til støðulýsingarnar, og hvør ábyrgd fylgir eini slíkari. Við lógini um fastognarkeyp kann verða ásett krav um trygging. Tað ber í sær, at seljari hjá einum tryggingarfelag stovnar trygging uppá, at húsini eru í einum ávísum standi, og ikki detta niður tey næstu 20 árini. Tryggingarfelagið fær tá áhuga í, og setir krøv um, at støðumetingar lúka ávís krøv. Rættarhjálp Føroya viðgerð árliga á leið 45-50 mál, ið snúgva seg um keyp og sølu av fastari ogn. Økið keyp og søla av fastari ogn og um meklaravirksemi er væl skipað í okkara grannalondum. Við støði í lógum, sum virka í Norðurlondum, eigur at bera til rímiliga smidliga at smíða eina føroyska lóggávu. Neyðugt er tó at leggja dent á, at lóggávan hóskar til okkara fastognaviðurskifti og marknað. Brúkaraumboðið er løgfrøðiligur stovnur, og kann hesin fáa ábyrgdina av at smíða lóggávuna í samstarvi við løgfrøðina í Vinnumálaráðnum. Eisini kann Brúkaraumboðið umsita lógirnar um keyp og sølu av fastari ogn, og um meklaravirksemi. Á henda hátt kann bæði lóggáva verða smíðað og lógirnar umsitast, uttan at tað nýtist at kosta landsskassanum eyka. Á henda hátt verður ábyrgdarøkið hjá Brúkaraumboðnum eisini víðkað.   Á Løgtingi 25. februar 2010   Bjørt Samuelsen løgtingskvinna Kári á Rógvi...

Les meira

Uppskot til samtyktar um útbygging av røktarheimsplássum

, February 24, 2010

      Viðmerkingar Mong fegnast, nú ætlanir eru um at fáa fleiri eldrabústaðir bygdar kring landið. Ætlanin er at nýta smáar 100 milliónir av fíggjarlógini frá 2009 – 2011. Umframt hetta koma kommunurnar at rinda einar 150 – 200 milliónir aftrat. Tilsamans verður talan um eina upphædd, sum er 250 – 300 milliónir krónur. Øll tykjast vera samd um, at eldrabústaðir eru alneyðugir, og at tørvurin á eldrabústøðum einans fer at vaksa komandi árini. Kortini eru tekin um, at frymilin, landsstýrið hevur valt, er sera ivasamur. Felags boðskapurin hjá fleiri serfrøðingum, fakfólkum og granskarum er greiður:   1. Steðgið verandi ætlanum um røktarheimsbygging 2. Aðrastaðni verður farið burtur frá slíkari bygging Hópurin av áhugaverdum íblástri um framtíðar eldrabústaðir hevur verið seinastu mánaðirnar. Fyrilestrar, kjaksendingar, lesarabrøv og greinar hava lýst ivamálini við ætlanini væl. Kortini tykist samgongan kúrr í hesum máli. Vert er at nevna at: 3. Eitt røktarheimspláss kostar eina hálva millión í rakstri árliga 4. Fleiri og fleiri eldri fólk verða 5. Nærverkið gjørdi herfyri vart við, at tørvur fer at verða á fleiri enn 700 starvsfólkum aftrat komandi árini 6. Ábendingar eru um, at nógv eldri fólk ikki halda røktarheimspláss vera eldrabústaðin, tey ynskja og ímynda sær 7. Røktarheimspláss vísa seg í stóran mun at gera eldru fólkini óvirkin. 8. Røktarheimspláss í túsundatali verða niðurløgd aðrastaðni 9. Røktarheimspláss eru dýrari at byggja enn aðrir bústaðir Sjálvandi skal væl av peningi nýtast og raðfestast til eldrabústaðir – men tað tykist meir og meir ivingarsamt, um verandi ætlan hjá samgonguni er hin rættasta. Eingin ivi er um, at okkum tørvar eldrabústaðir, men kanningar vísa, at allarflestu eldru fólkini fegnast vilja verða verandi í egnum heimi sum longst. Tey vilja heldur vera fræls menniskju í egnum heimi enn klientar á stovnum, sum Dennis Holm segði í samrøðu við Dimmalætting herfyri. Røktarheimsplássini eru vanliga kømur, sum eru um 20 – 25 fermetrar. Her skulu fólk, sum eru von við 150 fermetrar og meir, búgva. Eisini hevur ergoterapeuturin Turið Jacobsen borið fram, at hon ímyndar sær, at hjá mongum kundi ein rættari loysn verið eitt nú trygdartelelefonir og ein útbygd heimarøkt. Nakrir av teimum spurningunum sum upsskotssetararnir ikki halda eru nóg væl lýstir eru: – Hví verður peningur einans settur av til røktarheimspláss? – Kann tað oyðileggja áhugan fyri at fara undir alternativar eldrabústaðir? – Er umhugsað at granska í, hvønn tørv og hvørji ynski eldru fólkini í Føroyum hava? – Hvørjar eru visjónirnar sum heild, tá talan er um eldrabústaðir? – Hevur samgongan umhugsað ístaðin at nýta peningin til at byggja hóskandi eldramiðstøðir? Hetta merkir: bústaðir knýttir at ymiskum tænastum sum aktivitetstilboð, hjálpartóladepot, sjúkrarøkt, heimahjálp, samdøgursvakt við sambandi við trygdartelefon, matskipan v.m. – Hevur samgongan umhugsað heldur at umskipa økið og útbýggja tænasturnar til heimabúgvandi? – Er umhugsað at lata hægri stuðul til smærri íbúðir enn til kømur? – Hví eru røktarheimspláss so nógv dýrari at bygja enn aðrir bústaðir? Ein kanning av Nærverkinum farna ár vísti, at tørvurin á starvsfólkum hjá Nærverkinum økist við fleiri enn 700 fólkum komandi árini. Eisini er staðfest, at onnur lond fara burtur frá og niðurleggja røktarheimspláss, tí tey ikki halda, at tey eru hóskandi og helst eisini ov dýr. Hetta átti at fingið okkum at sett spurnaðartekin við, um ætlanirnar um røktarheimsbygging eru tær skilabestu. Í kjaksending bleiv greitt væl frá, hvussu stuðulsskipanir...

Les meira

Uppskot um at skipa óhefta skuldarráðgeving til privatfólk og familjur

, January 29, 2010

Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika lógaruppskot at leggja fyri Løgtingið, sum hevur til endamáls: – at skipa eina óhefta skuldarráðgeving til privatfólk og familjur, har til ber at fáa ókeypis ráð og vegleiðing um lánsmarknaðin, skuldarumlegging, umfígging og aðra hjálp til tey, ið eru komin í stórar trupulleikar av privatlánum, – at skipa skuldarráðgevingina saman við ella í tøttum tilknýti til Brúkaraumboðið, til tess at felags serfrøði og umsiting kann gagnnýtast, – at skipa so fyri, at óhefta ráðgevingin kann umboða einstaklingar og familjur, sum eru komin í skuldarfellur mótvegis privatum kreditorum og almennum myndugleikum við tí endamáli at gera avtalur um bótaføri, – at geva óheftu ráðgevingini uppgávuna at mæla til lóggávu, lógarbroytingar og reglur, ið kunnu skipa og seta krøv til lánsmarknaðin um upplýsing og gjøgnumskygni og at fyribyrgja økjandi tali av óhaldførum skuldarbindingum. Viðmerkingar Eins og allir føroyingar ásannaðu, tá føroyska samfelagið og bankakervið fóru á heysin í nítiárunum, so hevur áleikandi altjóða fíggjarkreppan prógvað, at lán, fígging, virðismetingar og bótaføri eru sum ein frumskóg. Har ongin kennir leiðirnar, har hvør livir av øðrum, og alt kann broytast frá degi til dags. Kortini hevur politiska skipanin eggjað til uppaftur meira frumskógarlóg og enn minni gjøgnumskygni í fíggjargeiranum: Liberalisering av altjóða fíggjarmarknaðunum og vantandi lóggáva og regulering frá politiskum myndugleikum í sambandi við nýggju lánsmøguleikarnar hevur verið ein atvold til støðugt vaksandi skuldarbyrðu hjá einstaklingum og húsarhaldum. Seinastu árini er eitt støðugt vaksandi útboð av nýggjum lánsmøguleikum til privata nýtslu boðið út í samfelagnum frá peningastovnum og fyritøkum, sum kunnu skuldarbinda einstaklingar, familjur og børn teirra langt út um møguleikarnar at gjalda aftur í arbeiðsføra lívinum, og fólk kunnu enda í sonevndum “skuldarfellum”. Og í mun til so mong onnur øki í samfelagnum, har til ber at leita sær ráð, hjálp og vegleiðing, so er ongin skipaður møguleiki hjá einstaklingum og húsarhaldum at fáa óhefta ráðgeving og hjálp í sambandi við lántøku og í sambandi við skuldartrupulleikar, umleggingar ella saneringar. Enn eru fólk í Føroyum av ættarliðum, sum eru vaksin upp við setninginum um at gjalda hvørjum sítt og onki skylda. Og helst er skuldarbyrðan hjá hvørjum fólki sær minni og frívirðini í húsum helst væl størri enn í flestu av okkara grannalondum. Men sum Heðin Brú so meistarliga lýsir í meginskaldsøguni “Feðgar á Ferð”, tá Ketil setir seg í skuld til tess at keypa hvalin og noyðist at enda at selja kúnna til tess at borga lánið, so eru kollveltandi broytingar hendar í peningabúskapinum og fíggingarmøguleikunum seinastu øldina. At seta seg í skuld er í dag inngrógvin partur av nútímans lívinum hjá hvørjum einstøkum og familjum til tess at seta búgv, taka útbúgving, gera íløgur, økja um privatnýtsluna og útvega sær flutningstól, amboð og hentleikar í gerandisdegnum. Seinastu árini hevur økt peningaútboð skapt ein óhaldføran hákonjunktur. Tað hevur regnað niður yvir fólk við tilboðum um nýggjar lánsmøguleikar við avdráttarskáa, avdráttarfríum lánum, leinging av afturgjaldstíð, dýrum lánum frá handlum og fyritøkum til bilar og nýtsluvørur, sum tú tekur upp á ein seinnapart. Og eins og í øðrum londum, koma fólk í ta støðu, at tey taka lán á seg, sum av egnum ella uttanhýsis ávum kunnu gerast so stór byrða fyri tann einstaka, børn og familjur, at tey rætt og slætt ikki eru bótafør. Fólk og familjur seta seg í sonevndar “skuldarfellur”....

Les meira

Uppskot um broyting í løgtingslóg um innflutning og sølu av rúsdrekka

, November 18, 2009

Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um innflutning og sølu av rúsdrekka § 1. Í løgtingslóg nr. 20 frá 10. mars 1992 um innflutning og sølu av rúsdrekka, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 75 frá 25. mai 2009, verða gjørdar hesar broytingar: 1) Í § 3, stk. 1 verður orðið ”rúsdrekka” broytt til ”rúsdrekka við meira enn 60 rúmprosentum av alkoholi”. 2) § 3, stk. 2 verður orðað soleiðis: ”Stk. 2. Framleiðsla av rúsdrekka kann einans fara fram á góðkendum framleiðsluvirkjum. Landsstýrið fær heimild í kunngerð at áseta neyðugar treytir fyri góðkenning.” 3) Í § 3, stk. 3 verður orðið ”loyvinum” broytt til ”góðkenningini” og orðini ”slíkum øli” broytt til ”rúsdrekka”. 4) Í § 6 verða orðini ”øl, sum í sær hevur meira enn 5,8 rúmprosent av alkoholi, og annað” strikað. 5) Í § 7, stk. 2 verða orðini ”øl, bryggjað í Føroyum” broytt til ”rúsdrekka, framleitt í Føroyum”. 6) Í § 8, stk. 1 verða orðini ”smbr. § 3, stk. 2” broytt til ”sum í sær hevur hægst 5,8 rúmprosent av alkoholi”. 7) Í § 22, stk. 1, nr. 2 verður orðið ”loyvi” broytt til ”loyvi ella góðkenning”. § 2. Henda løgtingslóg kemur í gildi 1. februar 2010. Kap. 1. Almennar viðmerkingar Samstundis, sum vit innflyta stórar mongdir av rúsdrekka, nokta vit okkara egnu bryggjarívinnu at framleiða nakað, sum er sterkari enn 5,8%. Við undantaki av einstøkum londum, sum hava fullkomið bann fyri rúsdrekkaframleiðslu og -sølu, er loyvt í allar flestu londum at bryggja øl, vín og brennivín. Forboðið at fara upp um 5,8% er serføroyskt, og sera ilt er at skilja, hvørjum endamáli markið tænir. Hinvegin leggur markið nakrar púrasta órímiligar forðingar fyri føroyskari framleiðslu. Endamálið við uppskotinum er at taka burtur tann mismun, sum í dag verður gjørdur millum útlendskar fyritøkur og føroyskar fyritøkur, og at geva bryggjarívinnuni møguleika at mennast í egnum landi. Tú kanst í dag fara og keypa tær eina fløsku av Cognac úr Fraklandi, Sherry úr Jerez í Andalusia, reyðvín av víngóðsi í Australiu, snaps framleiddan í Ålborg, Vodka úr Finnlandi, skotskt visky – ja, úrvalið á hillunum er stórt av vørum frá øllum heimsherðashornum. Men í Føroyum sleppa bryggjarí ikki at bryggja nakað, sum er sterkari enn 5,8%. Til samanberingar kann nevnast, at Cider kann hava 8,5 vol% av alkoholi og vín 13%. Vit innflyta stórar mongdir av rúsdrekka, sum hevur úr nøkrum fáum upp í 60 rúmprosent alkohol, og vit loyva sølu av hesum gjøgnum einkarsølur kring landið. Einasta treytin, vit seta til øl og brennivín, er, at vøran er framleidd uttanlands og innflutt til landið. Man tað finnast nakað annað land, sum leggur slíkar forðingar fyri egnari vinnu? Øl partur av gourmetvinnu Øl er seinastu árini komið nógv í fokus sum týðandi partur av einari matvinnu, sum byggir á dygdargóðar rávørur. Hetta er ein vaksandi vinna í londunum kring okkum, og øl verður nógv nýtt afturvið einum góðum bita á matstovunum. Øl til kræsnar gómar er ein nissjuvinna, har vit kunnu gera okkum galdandi. Eisini er lítil ivi um, at fyri ferðavinnuna kundi føroysk framleiðsla av spesialøli verið við til at givið ferðafólki eina serstaka uppliving. Sum sendingin “Ølfjeppararnir” eisini vísti, er áhugin fyri spesialøli stórur og vaksandi , og nógv av hesum øli er sterkari enn 5,5%. Í Føroyum er bara eitt bryggjarí eftir í landinum....

Les meira