Fyrispurningurin er soljóðandi:
1. Hevur landsstýrismaðurin í fíggjarmálum, meðan hann hevur verið landsstýris¬maður, nýtt formannin í Gjaldstovuráðnum og formannin fyri Samhalds¬fasta, at arbeiða fyri seg í persónligum málum?
2. Um so er, metir landsstýrismaðurin í fíggjarmálum, at hetta ger formannin gegnigan at vera umboð í Gjaldstovuráðnum, ið skal virka óheft av lands¬stýris¬manninum?
3. Røkir formaðurin í Gjaldstovuráðnum og Samhaldsfasta eftirlønargrunninum (AMEG) onnur vinnulig áhugamál? Um so er, hvørji? Og er hetta í samsvari við § 2, stk. 4 í lóg um landsins gjaldføris- og skuldarfyrisiting?
4. Grannskoðarafelagið metti ikki nakran av limum sínum vera gegnigar at vera í Gjaldstovuráðnum, hvørja støðu hevði Advokatfelagið?
5. Var landsstýrismaðurin í fíggjarmálum vitandi um, at ítøkiligar ætlanir og sam¬ráðingar vóru um at seta part av ognini hjá Samhaldsfasta eftirlønar¬grunninumm í privatu CIP tunnilsætlanina?
6. Er tað rætt, at landsstýrismaðurin í fíggjarmálum í sambandi við, at CIP skuldi standa fyri at gera Skálafjarðartunnilin, hevur verið fyri at broyta kunngerð fyri Samhaldsfasta eftirlønargrunnin, so tað gerst møguligt at gera íløgur í eitt nú undirsjóvartunlar?
7. Hvørjar ætlanir hevur landsstýrismaðurin um at broyta lógarheimildir hjá Sam¬halds¬fasta eftirlønargrunninum og/ella lógarheimildina fyri umsiting av landsins gjaldføri?
Viðmerkingar
Landsins gjaldføri og eftirlønaruppsparingin hjá Samhaldsfasta eftirlønargrunninum (AMEG) skulu støðugt vera umsitin við tí endamáli at tryggja so gott og trygt gjaldføri og eftirlønargrundarlag sum møguligt. Tað má ongantíð vera ivi um, at gjaldføri landsins og ognin hjá Samhaldsfasta eftirlønargrunninum (AMEG) verða umsitin óheft av øðrum vinnuligum, persónligum ella politiskum málum.
Tí var tað ómetaliga gott, at óhefti stovnurin, Landsbanki Føroya, umsat bæði gjald-føri, skuld og ogn hjá Samhaldsfasta. Men samgongan avtók Landsbanka Føroya í fjør. Harvið avtók samgongan einasta óhefta tjóðarbúskaparliga stovnin í Føroyum, ið kundi ráðgeva almenningi, vinnulívi, fjølmiðlum, Løgtingi og Landsstýri. Føroyar hava nú heldur ongan stovn, ið alt árið fremur óheft tjóðarbúskaparligt eftirlit.
Við avtøkuni av Landsbankanum varð óhefta umsitingin av gjaldføri (oman fyri 2 mia. kr.) og skuld landsins, og av Samhaldsfasta eftirlønargrunninum (um 1 mia. kr.), eisini avtikin. Tí landsstýrið valdi at flyta gjaldføris- og skuldarumsitingina og umsitingina av Samhaldsfasta frá einum løgfrøðiliga óheftum stovni við nevnd og umsjónarráði, har partarnir á arbeiðsmarknaðinum valdu meirilutan av umsjónarráði og nevndini, til ein stovn beint undir landsstýrismanninum.
Ávarað varð um avleiðingarnar, tá Landsbankin varð avtikin. Hóast bert fáir mánaðir eru farnir síðan avtøkuna, eru tíverri longu komin fleiri ábendingar um, at bæði gjaldføri og skuld landsins og Samhaldsfasti ikki verða umsitin óheft av landsstýrismanninum.
Samstundis hava ítøkiligar ætlanir longu verið frammi um at broyta lógarásetingar fyri at nýta part av ognini hjá Samhaldsfasta eftirlønargrunninum at seta í privata undirsjóvartunnilin hjá CIP. Hartil frættist, at ætlanir eru um at broyta lógargrundarlagið fyri Samhaldsfasta eftirlønargrunnin í næstum.
Fyri at fáa lýst málið, verða hesir spurningar settir landsstýrismanninum í fíggjarmálum.
Á Løgtingi, 16. januar 2014
Kristina Háfoss
Svar:
Til 1 Advokatskrivstovan Hansen, Thomassen og Vinther hevur gjørt løgfrøðiligt arbeiði fyri eina familjufyritøku, ið eg havi verið stjóri fyri.
Advokatskrivstovan Hansen, Thomassen og Vinther hevur veitt løgfrøðiliga ráðgeving í einum málið fyri meg persónliga.
Til 2 og 3 Gjaldstovuráðið virkar sambært løgtingslóg nr.140 um landsins gjaldføris- og skuldarfyrisiting frá 20. desember 2012.
Sambært § 2, stk.2 er Gjaldstovuráðið skipað við 3 limum, ið landsstýrismaðurin tilnevnir fyri 4 ár í senn eftir tilmæli frá Felagnum Føroyskir Grannskoðarar, Advokatfelag Føroya og Búskapar- og løgfrøðingafelag Føroya.
Sambært § 2, stk.4 kunnu limirnir í Gjaldstovuráðnum ikki starvast í fyrisitingini hjá landsstýrisfólkunum ella á Føroya Gjaldstovu. Haraftrat stendur, at persónar, ið javnan kunnu væntast at verða ógegnigir í málsviðgerðini hjá Gjaldstovuráðnum eftir reglunum í kapittul 2 í løgtingslóg um fyrisitingarlóg, ikki kunnu vera limir í Gjaldstovuráðnum.
Í viðmerkinginum til § 2, stk.4 stendur, at eingin forðing er í orðingini fyri at velja limir, sum starvast á stovnum undir aðalráðunum í Gjaldstovuráðið, tó vil spurningurin um gegni gera seg galdandi í teimum førum persónar, ið valdir eru í Gjaldstovuráðið, hava eitt eftir gegnisreglunum at døma, ov tætt tilknýti ella
regluligt samskifti við eitt nú Gjaldstovuna ella hava serlig egináhugamál í røktini av landsins gjaldføri og skuld.
Lógarásettu fakfeløgini mæltu landsstýrismanninum til at velja Sigurd Poulsen, stjóra á Hagstovu Føroya, Annfinn V. Hansen, sakførara á advokatskrivstovuni Hansen, Thomassen og Vinther og Teit Samuelsen, fíggjarstjóra í P/F Bakkafrost.
Landsstýrismaðurin metir seg ikki kunna seta spurnartekin við hesi tilmælið.
Til 4 Spurningurin varð viðgjørdur millum Fíggjarmálaráðið og Grannskoðarafelagið. Fíggjarmálaráðið skeyt upp at gera broytingar í lógaruppskotinum. Eftir hetta góðtók Grannskoðarafelagið at gera tilmæli um lim til Gjaldstovuráðið.
Advokatfelagið kom ikki við nøkrum hoyringsskrivi.
Til 5 Landsstýrismaðurin var ikki vitandi um ítøkiligar samráðingar millum AMEG og CIP, men varð seinni kunnaður um at har hevði verið samskifti millum AMEG og CIP.
AMEG virkar sambært løgtingslóg nr. 39 frá 7. Mai 1991 um arbeiðsmarknaðareftirlønargrunn, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 45 frá 10.mai 2013. Samsvarandi hesi lóg virkar AMEG á sjálvstøðugum grundarlagi og tekur sostatt eisini sjálvstøðugar avgerðir. Hesum hevur landsstýrismaðurin fulla virðing fyri.
Til 6 Umbøn um broyting í kunngerðini fyri AMEG varð send Fíggjarmálaráðnum, men varð tikin aftur av AMEG beint eftir móttøkuna. Umsóknin varð sostatt ikki viðgjørd ella løgd fyri landsstýrismannin til støðutakan. Hevur AMEG ynski um broytingar í kunngerðini, skal landsstýrismaðurin fyrst taka ímóti einum ynski um hetta og vil tá taka tað til viðgerðar.
Til 7 Landsstýrismaðurin hevur í verandi løtu ongar ætlanir um at broyta lógarheimildirnar hjá AMEG ella lógarheimildina fyri umsiting av landsins gjaldføri.
Argir, 28. januar 2014
Jørgen Niclasen
landsstýrismaður
