Stevnumið

Føroyar eru tjóðvið sjálvsavgerðarrætti. Føroyar hava allar tær søguligu, politisku,mentanarligu og búskaparligu fortreytirnar, sum skulu til fyri at skipa okkumsum sjálvstøðugt land og frælsa tjóð í heiminum.

Føroyar havaongantíð latið sín sjálvsavgerðarrætt frá sær til aðra tjóð ella annað vald.

Tvørtur ímótihevur ein meiriluti av Føroya fólki, á fólkaatkvøðu 14. september 1946, valt, atFøroyar skulu vera sjálvstøðug og fræls tjóð.

Lógir ogskipanir, sum eru settar í verk um okkara ríkisrættarligu støðu, tjóðarrættindiog sjálvsavgerðarrætt, hevur Føroya fólk ikki samtykt. Hesar lógir og skipanirhava tí einki fólkaræðisligt gildi.

Grundarlagið er altjóða fólkarættur

Í grundarlagnumat skipa Føroyar sum sjálvstøðuga og frælsa tjóð byggir Tjóðveldi ástovningarsáttmála Sameindu Tjóða (ST) og á ST-sáttmálarnar um borgarlig ogstjórnmálalig rættindi um búskapar-, samfelags- og mentanarrættindi. Har verðurm.a. staðfest:

·        Allartjóðir hava sjálvsavgerðarrætt. Við heimild í hesum rætti hava tær frítt attaka avgerð um stjórnarrættarligu støðu sína og frælst at fremja búskapar-,samfelags- og mentanarmenning sína.

·        Allartjóðir kunnu til sítt egið gagn frælst ráða yvir náttúruríkidømi sínum ogtilfeingi, skerjir tað ikki skyldur bundnar í millumtjóða búskaparsamvinnu. Áongum sinni kunnu verða tikin frá eini tjóð ráðini at bjarga sær sjálvari.

·        Teyríki, sum eiga lut í hesum semingi, teirra millum tey, sum hava ábyrgd av atsita fyri umveldum, ið ikki ráða sær sjálvum, og tilsjónarumveldum, skulustuðla til at fremja sjálvsavgerðarrættin.

Øll Norðurlondhava undirritað hesar sáttmálar. Tjóðveldi virkar í norðurlendskum samstarvifyri, at Norðurlond viðurkenna og stuðla frælsisrættindunum hjá føroyingum ogøllum teimum norðurlendsku tjóðum, ið ikki hava útint sín sjálvsavgerðarrætt.

Sjálvberandi búskapur

Tjóðveldi hevurlagt fram væl grundað og fíggjarliga kjølfest uppskot til miðvíst at gera okkumleys av veitingunum uttanífrá og at skipa ein sjálvberandi búskap.

Hetta kann fremjast viðeini skiftisskipan, har inntøkuvøkstur landsins og minkingin av donskuríkisveitingini verða knýtt saman. So hvørt inntøkur landsins vaksa, fara 50%av inntøkuvøkstrinum til at minka ríkisveitingina á fíggjarlógini, meðan 50% avinntøkuvøkstrinum fara inn á fíggjarlógina. Hetta verður gjørt umvegisBúskapargrunn Føroya. Við hesum leisti verður landsins fíggjarlóg óheft avdonsku ríkisveitingini eftir 6-8 árum.

Grundlóg Føroya

Føroyska fólkiðhevur evsta valdið í Føroyum. Grundarlagið undir fólkaræðinum verður skjalfestí egnari grundlóg. Í Grundlógini verða frælsisrættindini, mannarættindini ogjavnrættindini hjá tjóðini og hjá hvørjum einstøkum samfelagsborgara lógarfest.

Grundlógin skal m.a.:

• Tryggja øllum íbúgvumlandsins javnbjóðis rættindi og skyldur, persónligt frælsi, sosial rættindi,rætt til útbúgving, arbeiði og rættartrygd.

• Tryggja eitt greittvaldsbýti, og at allir valdsstovnar landsins verða lagdir undir fólksins ræðiog ábyrgd.

• Áseta minnilutaverju íbæði parlamentarisku skipanini og fyri samfelagsbólkar.

• Áseta reglur og skyldurum vernd av landsins tilfeingi, og at tilfeingið er fólksins ogn, ásetarættindi til innløgu, umhvørvisvernd og verju fyri, at fólkaræðið ikki kannmissast, og áseta kommunalt sjálvræði, alment gjøgnumskygni og verju avfíggjarliga fæi landsins.

• Tryggja, at øll fólksinsumboð hava rættarliga ábyrgd og standa til svars fyri sínum avgerðum.

• Áseta, at fólksins valdverður styrkt við beinleiðis fólkaræði, har ávist tal av veljarum viðundirskriftum kann krevja mál viðgjørt og gjørt av á tingi. Ella kann krevjamál lagt beinleiðis til fólkaatkvøðu.

Rættartrygd, lógir og almenn fyrisiting

Til tess at skipaeitt livandi fólkaræði við frælsi og rættindum hjá øllum krevst av føroyskummyndugleikum, at teir standa til svars mótvegis fólkinum og føroyskugrundlógini og útinna fólkaræði í verki í øllum sínum avgerðum.

Tjóðveldi vil

• Færri lógir, har denturverður lagdur á yvirskipaðar lógir um rættindi og skyldur á ymsusamfelagssøkjunum og ikki á smálutastýring.

• Lógarverkið skalendurskoðast til tess at skapa føroyskan lóggávusið, ið leggur dent áendamálsorðingar í lógunum, at tær verða gjørdar til tørvin og fortreytirnar íføroyska samfelagnum, at tær verða einfaldar at umsita, og at tær verða orðaðartil almenningin.

• Mótvegis fyrisitinginiskal ein grannskoðaraskipan setast í verk, ið skal tryggja, at lógir, sáttmálarog uppskot veruliga verða framd og útint sambært samtyktum.

• Opinleiki og víðfevntalment innlit skal tryggjast í fyrisitingini og avgerðir hjá dómsvaldi.

• Almenni bygnaðurin skalendurskoðast, gerast einfaldur og lagast til føroyskar fortreytir ogviðurskifti.

• Sakkunnleiki og tænasturskulu savnast og virka saman í tvørgangandi uppgávum – eitt nú fíggjar- ogroknskaparstýring, løgfrøðitænasta, journalskipanir, kæruviðgerð o.a.

• Rætturin og skyldan hjástarvsfólki at gera vart við óreglusemi í fyrisitingini verður ásettur við lóg.

• Føroysk løgfrøði- ogfyrisitingarútbúgving verður skipað á hægsta stigi.

• Allar avgerðir íumsitingini og øll umsiting av almennum peningi skal verða lætt atkomulig hjáalmenninginum at kunna seg við. Skylda er hjá myndugleikunum at kunna umavgerðargrundarlag, kærumøguleikar o.a.

• Hoyringsrættur og almentorðaskifti um lóggávu og rættarskapandi avgerðir skulu vera regla.

• Løgtingsins umboðsmaðurverður grundlógarfestur sum fólksins umboðsmaður og fær neyðugar umstøður atútinna sín leiklut.

Dómstólar

Føroyar verðaskipaðar við dømandi valdi, sum minst er í tveimum stigum. Sambært altjóðasáttmálabindingum hava íbúgvar landsins eisini atgongd til altjóða dómstólar ogkærumøguleikar.

Føroyska rættarskipaninverður javnan eftirmett, har heitt verður á altjóða stovnar um at meta umrættartrygd og mannagongdir.

Kommunur

Tjóðveldi leggurdent á kommunala sjálvræðið sum týðandi tátt í fólkaræðinum. Landið skalskipast í størri kommunalar eindir ella samstørv, sum hava møguleika at mennastí rímiligari javnvág og kunnu bjóða tænastur á sama stigi til borgararnar.

Skattaskipanin verðurendurskoðað soleiðis, at ein stigvaksandi skattaskipan og útjavningarskipankann galda fyri allar borgarar, og geva møguleika hjá kommunum at átaka særstørri uppgávur.

Eftir somu treytum sum tilløgtingsval skulu lesandi útisetar hava atkvøðurætt til kommunuval.

‍

Uttanríkispolitikkur og fullveldi

Tjóðveldi byggirá altjóða hugsjón og á víðfevnt altjóða samstarv. Ein av fremstu lyklunum tilat skapa menning, kappingarføri, inntøkuvøkstur og vælferð er altjóða samstarv,ið vit vinna okkum sum sjálvstøðug tjóð.

Fullveldi hjáføroysku tjóðini er fortreytin fyri at vinna Føroyum beinleiðis samband viðallan heim og altjóða felagsskapir.

Grønur miðdepil í Norðuratlantshavi

Føroyar liggja ímiðjum Norðuratlantshavi – ikki sum ein útjaðari, men sum ein miðdepil í einumøki, sum er millum heimsins ríkastu, tá ræður um náttúrutilfeingi og orku. Vithava bæði livandi og varandi tilfeingi, og harumframt ráevni, ið ikki endurnýggjaseg.

Stórveldir, londog altjóða fyritøkur geva Norðuratlantshavi og arktiska økinum alt størrigætur.

Veðurlagsbroytingar,tørvur á ráevnum og siglingarleiðir um Norðpólin gera hetta stóra øki til eitttað týdningarmesta og áhugaverdasta í heiminum.

Heimspolitiskastøðan við víðfevndari ørkymlan og óvissari stórveldatelving setir føroyskanuttanríkispolitikk og altjóða samstarv í nýggja fjarstøðu.

Samstundis sumhetta býður okkum nýggjar møguleikar, gevur hetta stórar avbjóðingar, ið krevjamiðvíst altjóða samstarv, bæði á tí búskaparliga og trygdarpolitiska økinum.

Tjóðirnar íNorðuratlantshavi og arktiska økinum skulu stýra og taka ábyrgd av gongdini.

Føroyar skulugerast ein grønur tilfeingisdepil í Norðuratlantshavi, sum saman viðgrannatjóðunum megnar at umsita tað ovurstóra náttúrutilfeingið, ið er okkara,burðardygt, og sum megnar at gagnnýta og leggja um til varandi orkukeldur.

Samstarv í Norðuratlantshavi

Fremstusamstarvsfelagar í føroyska uttanríkispolitikkinum eru Útnorðurlondini Íslandog Grønland. Føroyar eiga framhaldandi og støðugt at varpa ljós á fyrimunin viðeinari sonevndari Norðuratlantssamgongu millum Føroyar, Ísland, Grønland ogNoreg. Eyðsýnt er, at verandi ríkisrættarliga støða Føroya og Grønlands ikki ertil frama fyri eitt norðuratlantssamstarv av hesum slag, tá havt verður í huga,at bæði Noreg og Ísland sum sjálvstøðug lond verða vigað og mett við størrityngd enn tey bæði donsku heimastýrini, sum í evropiskum og bretskum høpi verðasædd sum partur av danska kongsríkinum, og sostatt mugu taka til takkar við atfáa allar neyðugar sømdir haðani (frá tí danska móðurlandinum).

Ein Norðuratlantssamgongamillum Føroyar, Ísland, Grønland og Noreg skal m.a. samstarva um:

·       Fríhandil.

·       Trygdarpolitikk og verjumál.

·       Sivila tilbúgving.

·       Umhvørvistilbúgving.

·       Eftirlit við sjó- og loftøki.

·       Skipatrygd.

·       Avtalur um tilfeingisumsiting og granskingí okkara tilfeingi.

·       Útbúgving og gransking.

·       Heilsumál.

·       Orkumál.

·       Ferðslu.

·       Samskiftiskervi og íløgur í sambond viðmeginlondini kring okkum.

Norðurlandasamstarv

Føroyar skulugerast sjálvstøðugur limur í Norðurlandaráðnum og ganga undan at styrkja taðfelags norðurlendska samstarvið. Samstarvið skal støðugt víðkast til at fevnaum:

·       Uttanríkis- og verjupolitikk.

·       Fíggjarmál og eftirlit við fíggjarstovnum.

·       Rættindi hjá norðurlendskum borgarum ogvinnu at virka frígg í Norðurlondum.

Evropapolitikkur

Tjóðveldi leggurdent á limaskap í felagsskapum og samstørvum, ið tryggja smátjóðumfólkaræðisliga ávirkan og rættin at stjórna egnum tilfeingi. Tjóðveldi tekur tíikki undir við, at Føroyar gerast limur í Evropasamveldinum (ES).

Harímóti vilTjóðveldi, at vit gerast limur í EFTA og í eini EBS-líknandi skipan og á tannhátt fáa skipaða atgongd til ES-marknaðin og til útbúgvingar-, granskingar- ogmentanarsamstarvið í ES.

Føroyar fáa viðEFTA-limaskapi atgongd til eina røð av fríhandilssáttmálum millum EFTA og meiraenn 50 lond kring heimin.

 Altjóðasamstarv

Vit gerastsjálvstøðugur limur í ST – Sameindu Tjóðum og stovnum tess, umframt øðrummannarættindafelagsskapum, og fylgja okkara egnu lógum og sáttmálum fremstualtjóða krøvum.

Umsókn er send,og væntandi fáa vit skjótt fullgildan limaskap í Heimshandilsfelagsskapinum –WTO – sum fer at geva okkum nýggjar møguleikar og lata upp fyri nýggjumsamstørvum.

Føroyar mennasamstarv við so nógvar tjóðir sum gjørligt – mentanarliga, politiskt ogbúskaparliga.

Føroya skulu leggjadent á at tryggja mannarættindi og rættindi hjá føroysku tjóðini og øðrumtjóðum og samfelagsbólkum í heiminum.

Føroyar virkamiðvíst fyri altjóða reglum og samstarvi um havrætt, havumhvørvisvernd ogburðardygga tilfeingisnýtslu.

Føroyar stovnasendistovur í útvaldum londum og samstarva annars við Norðurlond umuttanlandsumboðan. Konslar verða settir í øðrum londum.

Føroyar taka lutí samstarvi millum aðrar smátjóðir kring heimin.

Føroyar fáalimaskap og virka fyri altjóða felagsskapum av týdningi fyri vinnu, mentan,útbúgving, gransking og altjóða virkisføri føroyingar.

Føroyar skulustigvíst røkka málunum hjá ST um, at í minsta lagi 1% av bruttotjóðarúrtøkuniskal nýtast til altjóða menningarsamstarv.

Trygdar- og verjumál

Føroyingar eigasum sjálvstøðug tjóð at velja og finna sín leiklut í verjuskipanini ogvaldsjavnvágini í Norðuratlantshavi.

Føroyar skuluframhaldandi virka fyri friði og hernaðarligari avdubbing í heiminum.

Føroyar skulutaka lut í altjóða samstarvi um sivila tilbúgving, trygd á sjónum ogumhvørvistilbúgving.

Føroyar taka uppbeinleiðis samband við síni grannalond og við NATO til tess at gera avtalu umskipan av verjumálum.

Møguligarbindingar í verjupolitiskum spurningum skulu avgerast við fólkaatkvøðu.

Mentan og liststaðfesta okkara samleika og mynda okkum sum fólk og samfelag í heiminum.Mentan og list eru úrslit av tógvum stríði gjøgnum øldir, í samspæli millumættarliðini, har føroyska málið hevur verið tann berandi bulurin. Tað ermentanin og listin, sum geva okkum íblástur og gera, at vit vilja búgva ogvirka í hesum landi. Tí skulu vit eisini gera veruligar íløgur í mál, mentanog list, og ikki bara síggja føroyska málið og mentanina sum ein og hvønn tilvildarliganog sjálvsagdan lut.

Altjóðagerðin, tøkninog føroyska málið

Føroyska málið erserstakt fyri okkum føroyingar og okkum, sum búgva í Føroyum. Tað skalstyrkjast og mennast so at tað í framtíðini eisini fer at vera grundarlagiðundir mentan okkara og samstarvi og samskifti okkara millum. Landið skal tíhava ein málpolitikk, ið skal fevna um allar almennar stovnar og skúlar. Tískal skúlin tíðliga og sjónliga menna tilvit hjá børnum og ungum um týdningin av føroyskamálinum sum samfelagsberandi tjóðarmál í Føroyum. Landið skal í hesum sambandidagføra tilmælini í málstevnuálitinum Málmørk, og raðfesta tey tilmæli, iðkomið verður fram til. Ein almennur málpolitikkur skal vera stovnum, skúlum,lærarum og einstaklingum til hjálpar í starvinum at styrkja støðuna hjáføroyskum á øllum økjum í samfelagnum.

Talgilding

Talgilda ogtøkniliga menningin er í síni heild ein stór avbjóðing fyri føroyska málið ogføroysku mentanina. Føroyskt skal geras ein sjónligari táttur í talgildumenningini og í talgilda umhvørvinum sum heild, so tað framhaldandi kann verðament sum fullgildugt samfelagsberandi tjóðarmál í Føroyum. Tað merkir, at vitøll skulu vera tilvitað um støðuna og týdningin hjá føroyska málinum sumnatúrligur og sjálvsagdur partur í øllum samskifti okkara millum. Tað merkirikki, at vit skulu útihýsa ella forbjóða øðrum málum at kunna verða brúkt íFøroyum. Tvørtur ímóti skal skúlin vera tilvitaður um, hvussu altjóðagerð ogaltjóða samskifti er við til at skapa okkara kringumstøður, bæði samfelagsliga,mentanarliga og málsliga, og tí skal økt tilvit um føroyska málið vera við tilat lofta teimum altjóða avbjóðingunum, ið eru á hesum økjum.

Føroyskt mál og føroysk mentan eru styrktvið miðvísum stríði, og tey hava fótað sær ímóti øllum forsagnum í nútímanssamfelagnum. Í dag standa nýggjar avbjóðingar fyri framman, har vitanar- ogkunningarsamfelagið er veruleiki, og føroyingar skulu virka sjálvstøðugt íaltjóða samstarvi.

Gransking

Føroyskt mál skal mennast og framhaldandivera fult samfelagsbært mál. Vit skulu kunna viðgera allar partar av tilveruniog allar samfelagstættir á føroyskum, og vit skulu kunnu taka heimin til okkaraá føroyskum og læra heimsins mál og mentanir gjøgnum føroyskt.

Afturat hesum er altjóðagerðin og altjóðasamskifti ein alsamt vaksandi partur av innlendis samskiftinum í Føroyum ogávirkar bæði mál og mentan okkara. Í hesum sambandi skulu vit raðfesta og mennagransking í miðlum og skúlaskapi við munandi øktari játtan tilFróðskaparsetrið, Máltøknidepilin og Kringvarpið. Harumframt skal hægri játtansetast av til talgildu menningina av føroyskum frálærutilfari, har stovnar sumNám og Bókadeildin verða styrktir og tryggjaðir sítt virksemi, føroyska málinumat frama. Somuleiðis er Málráðið ein týdningarmikil stovnur í hesum sambandi ogskal hava bestu umstøður at virka í.

Mentan og list

Við einumvíðskygdum, fevnandi og væl orðaðum mentanarpolitikki lyfta vit føroyskasamfelagið og tað føroyska málið inn í framtíðina.

Mentanarpolitikkurinhjá Tjóðveldi skal snúgva seg um okkara samleika sum tjóð og fólk við øllum tífjølbroytni, tað ber í sær. Mentanarpolitikkurin hevur til endamáls at tryggja, styrkja og mennaokkara felags mentanararv og mentanarliga tilfeingi. Mentanarpolitikkurin skalvirka fyri, at vit fáa framt eina vælvirkandi integratión í føroyskasamfelagnum, har rúm eisini skal vera fyri nýhugsan, víðskygni og mentanarligumfjølbroytni.

Mentan oglist er at skapa, endurnýggja og viðgera felags virði í samskifti millummenniskju. Mentan og list skapa samleika og amboð at fata okkum sjálv, okkaralív, okkara søgu og samfelag og heimin kring okkum. Mentan og list bróta mørkog flyta okkum framá. Íløgur í mentan og list eru íløgur í fjølbroytni ogvíðskygni, og tær skapa framburð og gera Føroyar sjónligar og virknar millumaðrar tjóðir. Við einum framsóknum mentanarpolitikki styrkja og menna vit føroysktmentanarlív á øllum týðandi økjum.

Tjóðveldivil, at vit seta ein størri part á landsins fíggjarlóg til mentan og list.Tjóðveldi vil, at vit seta á stovn Mentanar- og listaráð Føroya, sum skal veraóheft og umsita og samskipa allar stuðulsjáttanir til mentanarøkið og ráðgevapolitiska myndugleikanum.

Mentanar- og listaráð Føroya skal miðvíststyrkja yrkislistina, einstøku listagreinirnar, áhugalistina og skapandimentanar- og frítíðararbeiðið kring landið. Mentanar- og listaráðið kannskipast á henda hátt við eini fyrisiting við fakkønum fólki í fulltíðar starvi.

‍

Tilfeingið er okkara felags ogn og ríkidømi

 Vit kunnufáa meira burtur úr okkara felags ríkidømi, tí, sum er í havinum kring Føroyarog tí, sum er á landi. Tí mugu dugnaligir og ágrýtnir landsmenn og -kvinnursleppa framat at gagnnýta alt hetta tilfeingi til fulnar, so at meira avvirðinum liggur eftir hjá føroyska fólkinum.

Rætturinat gagnnýta ríkidømið skal liggja hjá fólkinum og verða umsitin av almennamyndugleikanum á økinum, eins og í øllum líknandi viðurskiftum, har løgtingiðlóggevur og landsstýrið fyrisitur. Tað er ikki fremjandi fyri tilfeingisrøktinaog úrkomuna, at einstakir og úrvaldir áhugapartar fáa framíhjárætt at røkja ogumsita tilfeingið, ið er almenn ogn, í óavmarkað tíðarskeið, samstundis sumteir kunnu avhenda givin loyvir fyri himmalhøgar upphæddir, sum enda í privatumlummum.

Rætturinhjá fólki at njóta og ferðast í haga og náttúruni annars er grundleggjandi rættur.Flestu lond, vit sammeta okkum við, meta hesi rættindi sum alfevnd og sjálvsøgd,og hava tí á ymiskan hátt fest tey í lóg.

Atferðast í náttúruni má altíð gerast við fyriliti, bæði at teimum, sum eiga ellaumsita hana, og hava hana sum sítt livibreyð, men ikki minst við atliti atsliti á náttúruna og djóra- og plantulívi. Føroyska náttúran er viðbrekin oglendið gerst alt meira slitið av veðurlagsbroytingunum, ið hava havt nógv meiraavfall við sær seinastu árini.

Vit havaonga náttúruverndarlóg, sum verjir náttúruna, og harumframt er okkaranáttúrufyrisiting sera avmarkað, tá tað snýr seg um neyðuga orku. Fara vit ikkivarliga fram, so kann nógv økta ferðingin í náttúruni gera stóran skaða.

Økini eruymisk, og tí er eisini stórur munur á, hvussu nógva ferðing tey tola. Tað erumráðandi við góðum samskifti millum kommunur, myndugleikar, stovnar,ferðavinnu, borgarar á staðnum og tey, sum varða av jørðini, soleiðis, at tærrøttu loysnirnar verða funnar.

Tjóðveldi vil

●     Rætturin atferðast í náttúruni er tryggjaður við lóg, og føroyingar skulu ikki gjalda fyrivanliga gongd í haga, fjøllum ella fjøru í egnum landi.

●     Ferðastskal við fyriliti fyri náttúruni og landbúnaði og virkseminum hjá jarðareigarumog festarum.

●     Viðurskiftiniskulu skipast í samstarvi við fólk á staðnum, so ferðingin er burðardygg, bæðisosialt og í mun til náttúru.

●     Vinnuligferðing eigur at fara fram við loyvi frá teimum, sum varða av jørðini, eins oghesi hava rætt at taka gjald fyri vinnuliga ferðing og gongutúrar.

●     Náttúruøki,har lendi, fuglur, blómur ella annað er viðbrekið, skulu hava serstaka verju ogreglur fyri ferðing.

●     Einnáttúrufyrisiting eigur at verða skipað við umsjónarfólki at halda eyga við viðbreknarináttúru kring landið.

Sjóvinnur, ráevnis- og grønorkuvinna

Føroyar skulu vera ein maritimurtænastudepil, har tað fyri skipaferðsluna í norðurhøvum verður eitt givið valat proviantera, skifta manning, bunkra, umskipa, umvæla og so frameftir. Hettakrevur væl útgjørdar skipasmiðjur, smiðjur, havnir, umboðsfeløg, veitarar avútgerð, heilsølur, orkuveitarar, flutningsfyritøkur, kavarar, elektrikararo.s.fr.

Føroyar eiga at bjóða fram útbúgvingar,útgerð, tøkni, ráðgeving og fjølbroyttar tænastur til vaksandi skipaferðsluna áokkara leiðum. Sjóvinnur og sjóveitaravinnur skulu tí mennast og miðvístmarknaðarførast.

Vit vilja stigvíst burtur frá oljuni oggerast eitt samfelag, sum burturav verður rikið við reinari varandi orku.

Mesti parturin av orkunýtsluni hjá Føroyum er framvegis í oljaog oljuúrdráttum, serliga í virkseminum á sjónum, ið nærum burturav nýtirlívrunnið brennievni. Hetta krevur, at vit finna burðardyggar loysnir og flytaokkum í stigum. Ótrygga altjóða støðan, við kríggi í Evropa og broyttarivaldsjavnvág, ger tað eisini alneyðugt at tryggja okkum orku frá álítandikeldum og veitarum.

Vit eiga at gera eina nýggja ætlan fyriráevnini í føroysku undirgrundini, og hvussu vit á skynsaman hátt kunnu flytaokkum trygt gjøgnum tað grøna orkuskiftið. Nýtslan av jarðgassi (náttúrugassi)úr føroysku undirgrundini kann vera ein møguligur løðarsteinur á vegnum til atgerast leys av lívrunnum brennievni.

Vit vilja stuðla vinnuni í at luttaka íroyndum og menning av burðardyggum orkuloysnum á sjónum. Her eru fleirimøguleikar fyri reinari orkuloysnum og orkusparing.

Vit vilja seta ferð á framleiðluna avgrønari orku, og leggja lunnar undir at vit í framtíðini, umframt at nøktaegnan tørv, kunnu útflyta reina orku. Vit vilja seta ferð á menningina av einari grønorku-vinnu, sum viðdyggum førleikum kann vera ein framdráttur í umleggingini frá lívrunnari tilgrøna orku á sjógvi og landi. Tí skulu vit eisini hava góðar treytir fyrifyritøkur, sum vilja byggja upp eina vinnu kring stóra grøna orkuskiftið.

Fremstu umhvørviskrøv skulu setast sjó- ográevnisvinnuni fyri at verja havumhvørvið og fiskatilfeingið, sum eru okkaralívsgrundarlag. Og vit vilja raðfesta tilbúgving á sjónum høgt.

Tjóðveldi vil

●     Leggjalunnar undir og marknaðarføra Føroyar sum ein altjóða maritimur útbúgvingar- ogskeiðsdepil.

●     Stuðlaundir menning av grønari orkuvinnu og nógv meira framleiðlu av grønari orku tilnýtslu á landi og sjógvi.

●     Leggjaætlan fyri, hvussu skipaflotin og øll sjóvinna skjótast til ber kann leggja umfrá olju til umhvørvisvinarligt brennievni.

●     Stuðlavinnuni í grønari umlegging, so tað loysir seg skattliga og á annan hátt atganga fremst í grønu umleggingini.

●     Menna einaføroyskari shippingvinnu, sum gongur á odda við burðardygd.

●     Seta ástovn ymiskar sjóvinnuútbúgvingar á miðnámi og universitetsstøði.

●     Samskipanog menningarátøk fyri maritimar veitaravinnur.

●     Styrkjalógargrundarlagið undir Føroysku Altjóða Skipaskránni, so bert dygdarskip, iðlúka høg umhvørviskrøv og altjóða reglur kunnu verða skrásett. Fult innlit skal vera í eigaraskrá.

●      Seta fremstu krøv tilumhvørvisvernd, arbeiðsumhvørvi og trygd á sjónum.

●      Styrkjasjótilbúgvingina og millumlanda samstarvið um tilbúgving á sjónum.

Fiskivinna og sjófeingi

Ríkidømiðí havinum skal umsitast skynsamt og burðardygt. Tilfeingið er ogn Føroya fólks,og skal tí umsitast soleiðis, at tað skapar virðir, menning og framburð kringlandið, og virðini koma fólkinum til góðar.

Sjófeingiðer eitt gullnám, sum eigur at vera eitt varandi grundarlag undir samfelagnum.Virði á tilfeinginum kann fleirfaldast við at lata upp fyri møguleikum atnýmenna og ganga nýggjar leiðir at skapa nýggjar vørur úr tilfeinginum.

Vit skulufáa nógv meira burturúr hvørjum sterti, ið drigin verður av grunnunum og skulugagnnýta eina størri breidd av sjótilfeinginum. Vit skulu flyta okkum frátonsalyndi til góðskulyndi. Tí leggur Tjóðveldi dent á gransking og nýmenning,so Føroyar kunnu koma fram í fremstu røð við virðisøking av tilfeinginum. Atbreyðføða heimin í framtíðini, krevur, at tilfeingið í havinum verður nógvbetur gagnnýtt. Fiskivinnupolitikkur okkara leggur tí stóran dent ásjótilfeingi sum mattilfeingi.

Vitvilja, at virðini og vinnumøguleikarnir eru á fleiri hondum. Støðugir karmarvið sunnari kapping er neyðugt, skal fiskivinnan áhaldandi mennast.

Virkisfýsnarkreftir mugu hava møguleika at koma framat í vinnuni uttan at noyðast at keypaprivat loyvir fyri óvurstórar upphæddir. Tjóðveldi arbeiðir fyri betri atkomuhjá fleiri soleiðis, at rættindini ikki savnast á ov fáum hondum.

Tilfeingisinntøkurskulu brúkast til vælferðartænastur og til at menna granskingardeplar kringlandið. Ein munandi partur skal eisini setast í búskapargrunn til at standaímóti búskaparsveiggjum.

Arbeiðsumstøðurnarhjá sjófólki okkara mugu setast í hásæti. Stovnsrøkt er grundarlag undirlivibreyðnum, hjá nógvum familjum og undir einari varandi vinnu. Tí vilTjóðveldi framhaldandi seta lívfrøðiliga eins og sosiala burðardygd í hásæti.

Føroyarskulu ganga á odda tá umræður fiskivinnusamstarv og altjóða avtalur umburðardygga umsiting av havinum og sjótilfeinginum. Havstovan, Vørn ogsjófeingisumsitingin eiga tí at verða munandi styrkt.

Tjóðveldi vil

Rætt til at troytatilfeingið:

●     Ognarrættur fólksins til havsins tilfeingi verður tryggjaður í grundlóg ogí fiskivinnulóggávu. Nýtt tilfeingi verður bjóðað út á ein hátt, so tað eratkomuligt, ikki minst fyri ungar skapandi kreftir Fiskirættindi erutíðaravmarkað í ásett áramál. Rættindini kunnu endurnýggjast, um tey lúka ásettkrøv. Keypt rættindini kunnu seljast á opnari almennari sølu.

●     Greiðar reglur skulu vera fyri antitrust, so virðini og vinnumøguleikarnirikki savnast á ov fáum hondum.

●     Umbýti av rættindum við onnur lond skal skapa víðkaðar møguleikar, ikkiminst fyri heimaflotan, og skal virðisásetast.

●     Tilfeingisgjald skal gjaldast í tann mun ein tilfeingiðsrenta -yvirnormalur vinningur - er.

●     Bert fyritøkur og persónar, búgvandi og skattskyldug í Føroyum, fáa atgongdí veiðiliðnum, og verandi útlendskur ognarskapur skal yvir ásett áramálhvørva.

●     Sjófeingisumsitingin skal vera opin, og øll skulu kunnu síggja, hvør hevurhvørji rættindi.

●     Skilagóðar reglur skulu gerast fyri burðardyggari veiðu av “nýggjum”sjófeingi.

●     Øll veiða skal vera lívfrøðiliga burðardygg.

●     Heimaflotanum skal tryggjast betri grundarlag, sogrundarlag er fyri endurnýggjan av skipunum.

●     Útróðrarvinnan skal hava serstaka skipan og góðarumstøður at virka kring allar Føroyar. Serlig atlit verða tikin til virksemiðhjá teimum, ið liva av útróðri burturav.

Virðisøking:

●      Gjørd verður ein góðskingarskipan, sumtryggjar, at besti prísur fæst fyri bestu góðsku.

●      Veiddur fiskur skal vera atkomuligur fyrifiskavirkini og skal í mest møguligan mun bjóðast út og virkast í Føroyum.

●     Yvir eitt ásett áramál, skal alt tilfeingið til landssum rávøra til virking av hágóðskuvørum.

●     Skipast skulu deplar, sum saman við vinnuni ogsjóvinnuskúlum arbeiða fyri at virðisøkja tilfeingið.

●     Menna sjóvinnuútbúgvingar, útbúgving innan hagreiðingog rávørugóðsku og gransking í fiskivinnu og virðisøking.

●     Sporføri og skráseting av landing og góðsku tilbrúkaran úti og heima skal mennast.

●     Størri orka skal leggjast í at menna útflutning ogbranding av føroyska sjótilfeinginum.

●     Íverksetarastuðulskipanir skulu skipast soleiðis, attær eggja til meirvirking.

Manningarættindi:

●      Manningarnar, sum onki ræði hava á rættindunumhjá fiskiførunum, eiga ikki at gjalda tilfeingisgjald.

●     Við lógverður staðfest, at øll, ið reka vinnu við føroyskum fiskiloyvi ogfiskirættindum, skulu fylgja sáttmálum hjá føroyskum manningarfeløgum.

Altjóða samráðingar og avtalur:

●      Samráðingar um rættindi uttan fyri føroyskafiskimarkið og til ferðandi og felags fiskastovnar verða skipaðar við sterkumsamráðingartoymi og støðugum uttanríkispolitiskum samstarvi við onnur lond ogaltjóða felagsskapir.

●      Føroyar taka sjálvstøðugan lut í øllumaltjóða- og økisfelagsskapum, sum varða av umsiting og avtalum um fiskastovnarog fiskivinnu.

●     Føroyarganga undan at samstarva um gransking og skjalprógv fyri støðuna og gongdinahjá fiskastovnunum um okkara leiðir.

Alivinna

Alivinnan er ein høvuðsvinna og stendurfyri stórum parti av okkara útflutningsvirði. Virðing fyri náttúrugivnumlívfrøðiligum mørkum í vinnuni er avgerandi, skal vinnan framhaldandi mennastog skapa virðir og arbeiðspláss. Samstundis vilja vit arbeiða fyri at tryggja,at intensiv aling ikki í óforsvarligan mun ger seg inn á lívfrøðiligamargfeldið. Tí skulu greiðar reglur vera fyri avmarking av dálking, mark fyribiomassa í sárbærum økjum, eftirlit við evnisnýtslu osfr.

Ein lívfrøðiliga fjølbroytt alivinnaspjaðir váðan og kann vera grundarlag undir lívfrøðiliga betri aling. Miðvístskal arbeiðast fyri at víðka alimøguleikarnar á sjógvi og landi, so rúmd verðurfyri aling av øðrum fiska- og djórasløgum, tara, skeljum v.m.

Gjaldast skal fyriforrættin at nýta firðirnar eftir støðugum og rímiligum leisti, til gagns fyrisamfelagið og vinnuna.

Tjóðveldi vil

●     Gjøgnumkrøv í aliloyvum og skattalóggávu tryggja, at størst møguligur partur avvirðisøking og avkasti verður verandi í Føroyum.

●     Alivinnanrindar leigu- og tøkugjald til land og kommunur fyri brúksrætt til firðirnar.

●     Vinnanmá ikki savnast á ov fáum hondum, fyri at tryggja fjølbroytta menning ogváðaspjaðing.

●     Atnýggj aliøki verða boðin alment út og rásarúm skapt fyri royndarvirksemi innanymiska aling.

●     At einki útlendskt felag ella einstaklingur skal kunna eiga meirilutan í einariføroyskari alifyritøku – hvørki einsamallir ella í felag.

●     Tryggja,at gott eftirlit og innlit er í viðurskiftinunum viðvíkjandi tí lívfrøðiliga, tí bygnaðarligaog tí samfelagsbúskaparliga í vinnuni.

●     Serligtfokus skal setast á árinini á lívfrøðiliga margfeldið.

●     Alivendgransking skal samansjóðast við aðra maritima gransking, og byggjast skal brýrímillum gransking á Havstovuni, Fiskaaling og øðrum granskingarstovnum.

●      Almenn gransking íóheftum og gjøgnumskygdum hami skal tryggjast.

●      Ein føroysk visjón umaling skal orðast og vera stevnumið fyri lóggávu, stovnum, vinnuni og atferðinnan alla aliskipanina, og geva góðar karmar um fjølbroytta aliframleiðslu.

●      Greið krøv ograðfesting av sjúkufyribyrgjandi rakstri skulu setast við fakliga sterkumsjúku- og umhvørviseftirliti og atliti til samfelagið og náttúruna.

●      Styrkja útbúgving ogeftirútbúgvingarmøguleikar innan aling við møguleika fyri útbúgving í aling,tilfeingisbúskapi og burðardyggari matframleiðslu.

●      At fleiri vitanarstørvverða skapt í vinnuni.

Landbúnaður

Tjóðveldivil seta ferð á føroyska framleiðslu. Vit vilja, at vit gerast sjálvbjargin viðfleiri búnaðarvørum – grønmeti, kjøti, mjólkarúrdráttum, stráfóðuri v.m. Vitvilja seta greið mál fyri øktari búnaðarframleiðslu og knýta stuðulsskipanirnarbeinleiðis at hesum.

Sjálvbjargniog matvørutrygd eru kjarnan í búnaðarpolitikki okkara. Neyðugt er við einumpolitikki, har greið mál verða sett fyri framtíðar landbúnaðin við víðfevnduminntøku- og menningarmøguleikum. Hetta krevur, at vinnan fær eitt betri ogfíggjarliga tryggari grundarlag at byggja framtíðina á.

Flestuonnur lond hava ein matvørupolitikk, sum tryggjar borgarum landsins atgongd tilmat í kreppustøðum, har eitt nú innflutningurin av mati er avmarkaður.Matvørutrygd er tí eisini sentralur partur av búnaðarpolitikki floksins.Landbúnaðurin er somuleiðis partur av umhvørvis- og ferðavinnupolitikki okkara, har burðardygd,náttúruvernd, stuttfluttur matur og atlit at komandi ættarliðum eru kjarnan.

Vit viljaarbeiða fyri betri útbúgvingarmøguleikum í matframleiðslu og landbúnaði.

Tjóðveldi vil

●     Tryggjalandsins borgarum heilsugóðar føroyskar vørur fyri kappingarføran prís

●     Gjøgnumstuðuls-/avgjaldspolitikk í størri mun javnseta kostnaðin á føroysktframleiddum búnaðarvørum við innfluttar matvørur.

●     Størrisjálvbjargni við búnaðarvørum og matvørutrygd sum partur av tilbúgvinglandsins.

●     Atbúnaðarpolitikkurin stuðlar undir búseting í útjaðara og á smáplássum.

●     Gera einalendisskrá, ið ásetir hvørji øki, ið er gróðrarmikil jørð, og skulu varðveitast til landbúnað.

●     Dagføra ognútímansgera jarðar- og landbúnaðarlóggávuna.

●     Setaítøkilig 5 og 10 ára mál fyri framleiðslu av grønmeti, kjøti, mjólkarvørum,stráfóðuri v.m.

●     Stuðlaundir at fleiri vakstrarhús koma, ið gagnnýta spillhita, heitar keldur og aðra grøna orku.

●     Knýtastuðulskipanir beinleiðis at settu framleiðslumálunum.

●     Økjamøguleikarnar fyri førleikamenning og útbúgving innan landbúnað ogmatframleiðslu, eisini sum háskúlatilboð.

●     Framleiðaføroyskt undirvísingartilfar til búnaðarskeið og -útbúgvingar.

●     Styrkjaroyndir við fjølbroyttari framleiðslu, fóðurroyndum, framleiðslutøkni v.m.

●     Granskaog savna vitan um møguleikar fyri at framleiða plantur, grønmeti, ber o.a.

●     Tryggjafestibóndum frælsari vinnumøguleikar við betri og tryggari fíggjarligumgrundarlagi..

●     Virknirbøndur fáa atgongd til festijørð, sum liggur órøkt ella ikki verður gagnnýtt. Og ávís framleiðsluskylda verður knýtt atfestirættinum.

●     At átøkverða gjørd at bøta um jarðriv og atfyribyrgja jarðspelli í haganum.

Ferðavinna, matstovu-og aðrar tænastuvinnur

Ferðavinnupolitikkur okkara byggir áburðadygd í mun til náttúru og fólkið, sum býr kring landið. Ferðavinnan kann,við røttu átøkunum, gerastein av okkara høvuðsvinnum, sum eisini gevur útjaðara og útoyggjunum nógvarmøguleikar. Millum neyðugu átøkini er ein væl útbygd tænastuvinna, harmatstovuvinnan og “føroyski køkurin” við dygdar rávørum fáa bestu møguleikar atmennast.

Ferðavinnuvirksemið skal skipast í sátt ogsemju við fólkið á staðnum, soleiðis, at tey lokalu eru við til at skipaviðurskiftini og fáa ágóðan av ferðavinnuvirkseminum í økinum.

Land okkara skal verða eittnáttúruferðamál, har ein sterk náttúrufyrisiting og dygg vernd tryggjar, atnáttúran verður betur vard enn í dag. Tí skulu, har tað er neyðugt,umsjónarfólk setast og greiðar reglur fyri ferðing í náttúruni gerast.

Stórur dentur skal leggjast áferðavinnugreinar, sum ikki ovurtroyta náttúruna og sum umframt pengar, leggjavitan og netverk eftir seg.

Tjóðveldi vil

●     Føra einvirknan ferðavinnupolitikk, sum flytir vinnuna frá at vera summarvinna til atvera heilársvinna.

●     Skipavinnuferðavinnu, har dentur verður lagdur á at fáa ráðstevnur, altjóða fundir,ítróttar- og mentanartiltøk til Føroyar.

●     Stimbramatstovu- og ferðavinnuna og nýtsluna av føroyskum rávørum, m.a. við at lækkamvg á føroyskum matvørum og matstovuvirksemi.

●     Loyvamatstovuvinnuni at innflyta vín og øl beinleiðis fyri at víðka um útboðið oglækka prísin.

●     Vaksa umútbúgvingarmøguleikar innan matgerð og matvøruframleiðslu fyri tænarar,ferðaleiðarar, samskiparar v.m.

●     Geva mentanog list, fornminnum og søguligum plássum sjónligari leiklut í ferðavinnuni.

●     Brúkaferðavinnuna til at styrkja og marknaðarføra føroyska mentanarvinnu gjøgnumeitt nú FarLit, FMX (tónleikaútflutningsvinna)og Filmshúsið.

●     Brúkaferðavinnuna at marknaðarføra føroyska sniðgeving, handverk, ítrótt v.m.

●     Gera taðeinfaldari at reka smærri handils- og tænastufyritøkur, við at einfaldgeraumsiting.

●     Viðvøkstrinum í ferðavinnuni taka ábyrgdina at varðveita okkara serstøku náttúruog okkara eyðkendu mentan.

●     Við einari náttúruverndarlóg, einarilendislóg og einari sterkari náttúrufyrisiting, skulu vit skipanáttúruferðavinnu, har náttúran verður brúkt á fult burðardyggan og ábyrgdarfullanhátt.

●     Áseta eittnáttúrugjald fyri øll ferðafólk, sum koma til landið. Gjaldið skal koma teimumlokalu til góðar.

KT og talgilding

Fyri Tjóðveldi ertalgild menning ein fortreyt fyri øktum búskaparvøkstri og øktari vælferð.KT-førleikar á heimsstigi og KT-vinnumenning skulu á tryggan hátt bera Føroyarinn í talgildu framtíðina.

Vit hava eitt vælútbygt KT-undirstøðukervi og fólk við dyggum førleikum. Tí er grundarlagið gotttil at menna talgildar loysnir, sum kunnu skapa virðir fyri borgarar, virkir ogføroyska samfelagið.

Málið erein lættari gerandisdagur og ein smidligari rakstur av samfelagnum og hjávinnuni. Vit skulu menna talgildar tænastur í almenna geiranum, og soleiðiseisini menna føroysku KT-vinnuna. Hesar talgildu tænastur skulu sniðgevast viðdenti á trygd og brúkaravinsemi. Við betri tænastum til fólk og virki og einarieinfaldari fyrisiting, sum tørvar at vera væl samansjóðað. Tænasturnar skuluvera tryggar og lættar at brúka, ikki minst hjá teimum við skerdum førleikum.

Tað skalgerast lættari at vera føroyingur í altjóða talgilda heiminum og føroysktkennast aftur í øllum lutum. Fólkið skal setast í miðdepilin, øll skulu fáagagn av møguleikunum, og vit verja okkara samleika, mentan og føroyska málið -tað er grundtreytin handan menningina.

Tjóðveldi vil

●     Einaføroyska visjón um talgilding, sum vit øll eiga, og sum verður dagførdleypandi.

●     Taðalmenna, land og kommunur bjóða út fleiri ítøkiligar verkætlanir at eggja tileina sterka føroyska KT-vinnu.

●     Gagnnýtaserligu møguleikarnar at loysa orku- og umhvørvisavbjóðingar.

●     Raðfestaskilagóðar KT-loysnir at frígeva orku til heilsu- og umsorganaruppgávur.

●     Tað almennaskal stuðla útflutningi av føroyskum dyggum KT-loysnum.

●     Stovnsligalendið skal samansjóðast um talgildingarmál, so tað er greitt, hvør myndugleikier fyri hvat. 

●     Byggja eitt“Talverk” til at hava ábyrgd av at gera ætlan, menna og reka skipanir attryggja føroyska málið og fyrihalda seg til etiskar spurningar í talgildingini.Undir hesum øktari skíggjanýtslu hjá børnum og ungum og ávirkan á trivnað, felagslív, mál og samfelagslív.

●     Skúlaskipaninleggur størri dent á frálæru í KT.

●     Setriðbjóðar út viðkomandi KT-útbúgvingar, sum gevur atgongd til heimsins fremstuuniversitet.

●     Allirborgarar og fyritøkur fáa møguleika at velja ein tryggan teldupost frá almennuFøroyum.

●     Talgildundirskrift skal kunna brúkast í øllum viðurskiftum, har tað er viðkomandi.

●     Øllprógv, skeið og góðkenningar, ið borgarar í Føroyum hava staðið, skulu fáasttalgilt.

●     Lógarverkiðskal lagast talgilda veruleikanum, og óneyðugar forðingar fyri talgildumframburði lúkast burtur.

●     Viðbetri gjøgnumskygni og góðsku í skrásetingum og málsviðgerð, skal trygdin hjáborgarum og vinnufyritøkum vaksa munandi.

●      Høga KT-trygd ogmenning at trygdarførleikum, at verja land og borgarar ímóti KT-kriminalitetiog netálopum.

●      Stimbra undir vinnur,ið krevja høgan KT-førleika, eitt nú rúmdartengda vinnu og -gransking.

Byggi- og handverksvinna

Byggivinnupolitikkurfloksins hevur sum mál, áhaldandi at styrkja og góðska byggivinnuna.Byggivinnan skapar nógv arbeiðspláss kring landið og er hin týdningarmestavinnan, tá um ræður at útvega býli og bygningar til fólk og vinnu. Byggivinnangevur ungum góðar møguleikar fyri útbúgving og fakligari menning. Og hendabreitt samansetta vinna er við til at skapa trivnað og framburð við byggilist,byggifrøði og dygdargóðum handverki.

Land ogkommunur byggja nógv. Vit vilja skapa góðar umstøður og greiðar reglur fyriútbjóðing við meira, so føroyskar fyritøkur altíð hava møguleika at bjóða segfram. Vit vilja hava føroyskar loysnir til byggivinnuna, soleiðis, at bygtverður eftir umstøðunum her, og soleiðis at vitan og førleikar áhaldandi verðabygd upp í landinum.

Byggivinnantelist í heimshøpi millum tær vinnur, sum brúka mest tilfeingi, og er sostattein hin mest týðandi liðurin at fáa við í tann ringbúskapin, sum vit ynskja atflyta okkum yvir í. Tí er umráðandi at skapa umstøður fyri, at byggitilfar ferí ringrás og kann endurvinnast og endurnýtast.

Samanspælímillum bygningar, lendi, burðardygd og trivnað hjá íbúgvum og vinnu eigur atverða liður í allari almennari bygging, eins og virðing fyri fagurfrøði. Grønar orkuloysnirskulu vera ein sjálvsagdur partur av almennari og privatari bygging.

Skilagóðirkarmar um vinnuna skulu eisini tryggja, at meira kann byggjast til ein kostnað,sum fólk hava ráð til. Tað skal loysa seg hjá øllum at byggjaumhvørvisvinarligt.

Tjóðveldi vil

●     Altalment útbjóðingartilfar skal skipast soleiðis, at føroyskar fyritøkur kunnubjóða seg fram á jøvnum føti.

●     Byggivinnanskal hava føroyskar loysnir á altjóða støði, mentar av føroyskum ráðgevara- ogbyggifyritøkum.

●     Byggireglugerðog lóggáva skulu tillagast viðurskiftunum í Føroyum.

●     Landsverkskal styrkjast í uppgávuni at røkja byggiharrauppgávur og bygningsrakstur hjálandinum.

●     Nýggjog nútíðarhóskandi útbjóðingarlóg verður gjørd, sum tryggjar líkarætt ogjavnbjóðis atgongd hjá fyritøkum í byggivinnuni til almennar verkætlanir.

●     Betrifaklig fyrireiking og dyggari verkætlanargrundarlag hjá øllum ábyrgdarhavarum,skal tryggja rættari kostnað og skipan av almennum byggiverkætlanum.

●     Nýggjalóg um talgilding av almennum byggiverkætlanartilfari og talgilt útboð avbyggiverkætlanum.

●     Tryggjavinnuni atgongd til at skilja sundur og at fáa atgongd til at endurvinna brúktbyggitilfar, og harvið minka munandi um burturkastið.

●      Ávísur partur avbyggikostnaðinum hjá tí almenna skal vera markast til list.

‍

Javnrættindi...

Í Tjóðveldiarbeiða vit fyri frælsi og somu rættindi fyri øll. Føroyar skulu vera eitt samfelag, har vit eru fræls at taka egnar avgerðir og skapa okkara egnu framtíð. Eitt samfelag, har vit øll eru javnsett og kunnu luttaka í øllum pørtum – uttan mun til kyn, húðarlit, kynsligu sannføring, kynsligan samleika, átrúnað, hvar ílandinum, vit búgva, um vit bera brek av okkara samfelag og fólkaræði ella annað, sumkann skapa forðingar og avmarkingar hjá fólki at taka lut ísamfelagsmenningini.

Javnrætturog javnstøða tryggjar okkara samfelag sosialt og mentanarligt fjølbroytni. Sosialt frælsi og frælsi hjá tí einstaka at virka skulu tí vera ein óvikandipartur av grundini undir einum sjálvstøðugum Føroyum. Javnstøða og rættartrygderu ein fortreyt fyri einum og hvørjum frælsum samfelag.

Lóggávaskal hvørki beinleiðis ella óbeinleiðis gera mismun. Persónligt frælsi, talu-og skrivifrælsi, trúarfrælsi, andsfrælsi og frælsi at skipa seg í felag eruómissandi rættindi. Fólk og samfelagsbólkar skulu vera vard móti ágangi. Javnstøða og grundleggjandi mannarættindi eru mál, sum Tjóðveldi altíð vilja stríðast fyri at verja.

Enn eru nógvar avbjóðingar í Føroyum viðvíkjandi javnstøðu. Kvinnur eru ikki eins vælumboðaðar í politisku og vinnuligu leiðslum landsins. Hóast føroyska arbeiðsfjøldin er ein hin virknasta í Evropa, so arbeiðir stórur partur avkvinnum niðursetta tíð – eisini kvinnur, sum vilja arbeiða fulla tíð. Ívælferðarsektorinum eru serliga nógvar kvinnur, ið arbeiða í láglønarstørvum.Við lágari løn er trupult at seta búgv og at fáa endarnar at røkka saman.Uppaftur verri er støðan fyri stakar uppihaldarar. Harðskapur móti kvinnum erein vaksandi trupulleiki – bæði í Føroyum og í øllum heiminum. Tørvur er á atseta átøk í verk fyri at basa harðskapi, eitt nú við einum greiðum og týðiligumlógarverki.

Barsilsskipanin

Eisini eru aðraravbjóðingar við javnstøðu í Føroyum. Fáir pápar taka lut í barsilsfarloyvinum. Ymiskarorsøkir eru til hetta, m.a hevur normurin verið og er enn, at tað er mamman, iðtekur barsilsfarloyvi. Um barsilsfarloyvi verður tikið javnari millumforeldrini, so økist yvirskipaða javnstøðan í samfelagnum eisini. Heilsustøðanhjá monnum er verri, enn hjá kvinnum. Menn eru í størri vanda fyri at gerastsjálvmorðshóttir, og menn liva styttri enn kvinnur. Tjóðveldi vil seta átøk íverk sum betra um heilsustøðuna og lívgóðskuna hjá bæði monnum og kvinnum.Tryggjað verður, at kvinnur ikki missa pensjón av at fara í barsilsfarloyvi.

●     Barsilsskipan skal gerast meirasmidlig, so hon betri hóskar ymisku familjunum.

●     Foreldrini skulu sjálvi kunna gera av, nær tey brúka løntu barsilsvikurnar,og skulu kunna drýggja yvir eitt longri tíðarskeið, soleiðis, at til ber atarbeiða parttíð og vera í barsli samstundis.

●     Pápar og mammur skulu hava javnbjóðis møguleika at fara í barsil.

●     Meiraskal gerast fyri at fleiri pápar taka longri barsil.

●     Foreldriniskulu kunna velja at brúka løntu barsilsfarloyvisvikurnar heima samstundis.

●     Útgjaldsloftiðúr barsilsskipanini skal hækka samsvarandi lønarvøkstrinum.

●     Barsilstíðinskal leingjast fyri tví- og tríburðarforeldur, og fyri ov tíðliga fødd børn,skal tíðin á sjúkrahúsi øll leggjast afturat løntu barsilstíðini.

Tað erusamfelagsbólkar í Føroyum, sum eru meira útsettir, enn aðrir. Javnstøða snýr seg ikki bara umjavnstøðu millum kvinnur og menn. Javnstøða snýr seg eisini um at javnsetaokkum øll. Føroyar eru blivnar eitt meira fjølbroytt samfelag, men enn ertørvur á at stríðast fyri at Føroyar rúma okkum øllum. Hetta er eitt stríð, iðTjóðveldi altíð vil ganga á odda fyri.

Tjóðveldi vil

●     Javnstøðulógin skal haldast fult út.

●     Javnstøðulóginskal víðkast til eisini at umfata almenn partafeløg.

●     Attað almenna skal taka ábyrgd á seg sum størsti arbeiðsgevari hjá kvinnum attryggja eina virðiliga løn m.a. við at seta eina láglønarpulju, ið skal lyftalægstu lønirnar.

●     Tryggjarættin at arbeiða fulla tíð á almenna arbeiðsmarknaðinum.

●     At tað skal bera til liva fyri einavanliga løn.

●     Kvinnuhúsiðskal styrkjast.

●     Istanbulsáttmálin,ið er altjóða sáttmáli um at basa harðskapi millum kyn og í parlagi, skal samtykkjast og setast í verk í Føroyum.

●     Oyramerkinginí barsilsfarloyvinum til pápan/sammóðirina skal hækka.

●     Markið fyrihægsta barsilsútgjald skal hækka.

●     Átøk verðagjørd fyri at betra um heilsustøðuna og lívsgóðskuna hjá monnum - yngri, sumeldri.

●     Tryggja,at mismunur ikki verður framdur á arbeiðsmarknaðinum.

●     Hate-crimeásetingin (§81, nr. 6) í revsilógini skal broytast til eisini at umfatakynsliga sannføring og samleika.

Barna- og ungdómsrættindi

Børn og ung havaómissandi rættindi. Í einum javnum og frælsum samfelag eru rættindi hjá øllumeins týdningarmikil – hetta er eisini galdandi fyri børn og ung. Øll børn ogung skulu kenna síni rættindi.

Ungdómurin er ikki einansframtíðin, tey eru nútíðin og skulu tí eisini hava ávirkan, ábyrgd ogjavnbjóðis møguleikar í samfelagnum. Komandi ættarlið eru tey, ið koma atmerkja avleiðingarnar av avgerðunum, vit taka í dag, tí skulu tey eisini havamøguleikan at ávirka sína framtíð.

Tjóðveldi hevur sumungdómspolitiskan málsetning, at øllum ungum skal tryggjast møguleika fyrieinum innihaldsríkum lívi, ið ger tey før fyri at liva eina sjálvstøðuga oginnihaldsríka tilveru við virknari luttøku í samfelagnum.

Rættindi hjá børnum ogungum snúgva seg um fleiri ymiskar tættir. Tey snúgva seg m.a. um uppvøkstur,ávirkan og ábyrgd, bústaðarmøguleikar, útbúgving, arbeiðsmarknaðin, um mentanog um trivnað.

Tjóðveldi tekur væl ímótinýggju barnalógini, sum nú er í umbúnað at seta í verk, har børn og ung íFøroyum hava verið við til at skapa hesa lóg, sum óivað man vera eindømi íheimssøguni.

Tjóðveldi vil

●     Føroyar skulu ganga undan at halda barnarættindasáttmálan.

●     Barnarættindasáttmálin skal verða fylgdur upp við miðvísum og ítøkiligumátøkum.

●     Børn skulu læra um síni rættindi, og hvar tey skulu venda sær, um tey erufyri órætti.

●     Einki barn skal liva í heimloysi.

●     Einki barn skal liva í fátækraváða ella fátækradømi.

●     Øll børn hava rætt til ein tryggan uppvøkstur og eitt lív uttan harðskap.

●     Børn skulu altíð hava rætt til ein hjásita, í málum, ið handla umtey.

●     Styrkjabarnabata og “tú og eg” ráðgevingina.

●     Valaldurinverður lækkaður niður í 16 ár.

●     Kommunalungdómsráð verða sett á stovn kring landið.

●     Børn og ung fáa størri ávirkan á skúlan og útbúgvingarstovnarnar.

●     Skapafjølbroyttar útbúgvingarmøguleikar.

●     Byggjafleiri lestraríbúðir.

●     Skapa eittfjølbroytt lestrarumhvørvi við mentanar-, lista- og frítíðartilboðum.

●      Tað almenna skal binda seg til at taka fleiri lærlingar, seta fleiri praktikantar og bjóða fleirilestrarstørv.

●      Styrkja og økjaútbúgvingarútboðið í vinnurættaðum útbúgvingum.

●      Ung skulu upplýsast umsíni rættindi á arbeiðsmarknaðinum.

●     Basaungdómsarbeiðsloysi.

●     Styrkjasamskiftið millum skúlar og vinnulív.

●     Stuðulsskipantil nýútbúgvin, ið leita eftir arbeiði.

●     Skapa góðar karmar fyri íverksetan millum ung.

●     Fyribyrgjarúsevnisnýtslu millum ung.

●     Fjølbroyttarmøguleikar til frítíðarítriv, uttan mun til hvør fíggjarstøðan hjá foreldrunum er.

●     Betra umtilboðini í ungdómshúsum í øllum landinum.

●     Rúsfrítilboð til ung.

●     Styrkja SSP-samstarvið, tvs samstarvið millum skúla, sosialmyndugleikar og løgreglu, ogvíðka tað til at fevna um miðnámsskúlar.

●     Veita hjálptil ung, ið eru endað í misbrúki og hjálpa teimum at finna fótafesti aftur.

●     Styrkja “RÓWT” átakið hjá Almannaverkinum.

●     Gerafyribyrgjandi átøk, ið betra um sálarheilsuna hjá ungum.

Eitt samfelag fyri okkum øll

Øll menniskju hava sama virði og skulu havasomu rættindi. Fólk, ið bera brek, skulu hava somu møguleikar at luttaka ogverða hoyrd í øllum løgum av okkara samfelag. Fólk við skerdum førleika skuluhava javnbjóðis møguleika til eitt virðiligt arbeiðslív og frítíðarlív. Vithava øll tørv á at vera partur av einum felagsskapi, tí skulu vit tryggja, athetta verður tikið við í øll øki í samfelagnum. Hetta inniber m.a. dagstovnar,skúlar, arbeiðspláss, valstøð, almenn støð, bygningar, matstovur og á talgildumpallum.

Tjóðveldi vil

●      At ST-sáttmálin umrættindi teirra, ið bera brek, skal setast í verk og fylgjast.

●      Seta eitt talsfólk ábrekøkinum.

●     Alliralmennir bygningar skulu verða atkomiligir.

●     Gera tað atkomiligt hjá øllum at fara á val.

●     Tryggja netatkomu til allar almennarheimasíður, miðlar og appir fyri allar borgarar (webatkoma).

●     Styrkja støðuna hjá føroyska teknmálinum.

 Innløgurættindi

Innløga hevuraltíð verið ein partur av grundarlagnum fyri at lívbjarga sær í Føroyum.Rættindi um innløgu skulu ásetast í føroysku grundlógini. Landsins myndugleikarskulu tryggja, at neyðugar avmarkingar verða gjørdar fyri at tryggjanáttúrumargfeldið.

Tjóðveldi vil

●     Ølleiga rætt til egna innløgu.

●     Landiðskal gera tær avmarkingar, sum neyðugar eru, til tess at tryggja fæstovnar,innløgurætt, búseting og náttúrutilfeingi.

●     Táið íbúgvar leggja inn á sjónum ella á landi til sín sjálvs ella í felag, uttanat gjald er uppií, skal innløgan vera teimum frí og fingin.

●     Táið grind er, skal tað mesta verða býtt í drápspartar ella heimapartar

 Familjupolitikkur

Allar familjureru ymiskar og skulu hava møguleika at skipa seg ymiskt. Familjan erhornasteinurin í samfelagnum og leggur lunnar undir uppaling, trivnað ogfelagsskap.

Tað skal bera tilat hava eina javnvág millum arbeiðslív og familjulív. Tí skulusamfelagstænasturnar skipast soleiðis, at børnini trygt kunnu fara á dagstovn (vøggustovu og barnagarð) og atskúlatilboðini eru góð. Samstundis eigur arbeiðið at stytta arbeiðsvikuna atfara í gongd.

Familjur muguhava góðar umstøður at skipa sítt lív í gerandisdegnum. Tað hevur týdning, atøll í Føroyum hava eitt trygt og gott heim at búgva í og at vaksa upp í.Familjuískoyti, barnapeningur og líknandi ískoyti eiga at verða hækkað ogprístalsviðgjørd.

Tjóðveldi vil

●     Arbeiðafyri einari fleksiblari barsilsskipan.

●     Hækkanormeringarnar á dagstovnaøkinum.

●     Styttaarbeiðsvikuna.

●     Byggjafleiri bíligari bústaðir.

●     Familjuískoyti,barnapeningur og líknandi ískoyti eiga at verða hækkað og prístalsviðgjørd.

Útlendinga- og integratiónspolitikkur

Fjølbroytni er virðismikið í einumsamfelag. Soleiðis er tað eisini í Føroyum. Í Føroyum búgva fólk úr nógvumymiskum londum. Tað er alneyðugt, at vit taka væl ímóti tilflytarum og geraokkara til, at tey falla væl til, og at integratiónin er væl skipað.

Føroyska málið er lykilin til at tryggjaluttøku í samfelagnum, og tí er tað eisini av stórum týdningi, at tilflytararlæra føroyskt, og at vit tryggja undirvísing í fólkaskúlanum og ámiðnámsskúlunum í føroyskum sum annað mál.

Í Føroyum eru arbeiðsrættindi ogrættartrygd galdandi fyri okkum øll. Vit skulu altíð tryggja okkum, atarbeiðsviðurskiftini í Føroyum eru nøktandi og javnsett. Øll á føroyskaarbeiðsmarknaðinum eiga rætt til løn eftir føroyskum viðurskiftum.

Føroyar skulu taka útlendingamál áføroyskar hendur. Útlendingastovan skal taka sær av umsitingini avuppihaldsloyvum. Vegleiðinga- og ráðgevingartænasta skal setast á stovn, sumskal vegleiða um rættindi og skyldur hjá tilflytarum.

Føroyar skulu taka sín lut í altjóðaábyrgdini fyri teimum, ið tørva friðskjól og vernd í øðrum landi, og tískilskulu vit taka okkara kvotu av flóttafólki.

Tjóðveldi vil

●     Takaútlendingamál á føroyskar hendur og seta í verk miðvísan integratiónspolitikk.

●     Skipaðverður fyri móttøkutænastu, sum skal kunna og vegleiða um rættindi og skyldur.

●     Geraeina lóg um undirvísing í føroyskum til tilflytarar.

●      Tilflytarar fáa tilboðum tillaging av útbúgving og dagføring av fakligum førleikum.

●      Tryggja javnsettarbeiðs- og lønarviðurskifti og rættartrygd til allar borgarar.

●     Atvit í Føroyum taka okkara kvotu av flóttafólki.

Lærdómur og vitan

Útbúgving fyri øll og lívlong læring

Hugurin ogtrongdin eftir at læra, og íborin evni, førleikar og vitan, eru drívmegin íokkara samfelag. Útbúgving er ikki longur avmarkað til eitt ávíst tíðarskeið álívsleiðini, men fevnir um alt lívið, í arbeiði, sum í frítíð. Umráðandi er, atvit síggja førleikamenning og útbúgving sum samrunnan part av gerandisdegnumhjá fólki

Vit seta okkumsum mál at bjóða fólki okkara allar møguleikar at menna og útbúgva seg áfjølbroyttan hátt, uttan mun til fortreytir og lívsval. Øll eiga líka rætt tilókeypis útbúgving í Føroyum, frá fólkaskúla um miðnám og yrkisnám til hægriútbúgvingar.

Burðardygg læring og útbúgving

Sameindu Tjóðirhava í 2015 samtykt tey 17 heimsmálini um burðardygd, sum skulu røkkast áðrenn2030. Tey 17 heimsmálini krevja, at tey verða tikin inn í alla undirvísing ogfrálæru, eisini í almennu føroysku útbúgvingarskipanini. Hetta er ein uppgáva,sum føroyski útbúgvingarmyndugleikin skal taka á seg og vera við til at loysa,samsvarandi fráboðan ST um burðardygga menning.

Allir næmingarskulu hava møguleika at ogna sær tann kunnleika og førleika, sum er neyðugurfyri at virka fyri burðardyggari menning, millum annað við útbúgving umburðardygga menning og burðardyggan lívsstíl, mannarættindi og javnstøðu, tilframa fyri eini mentan, sum er fyri friði og ímóti harðskapi, fyri alheimsborgaraskapi, eins og viðurkenning av mentanarligum fjølbroytni og tí íkasti,sum mentanin leggur afturat burðardyggari menning.

Samanhangandi útbúgvingarskipan

Allar okkaraútbúgvingarskipanir, fráfólkaskúla til miðnámsskúlar, hægri lesnað og framhaldsútbúgvingar, skulu verasamskipaðar og hanga saman. Tær eiga harumframt at byggja á fólkaræðisligangrundvøll, har børn, ung og vaksin fáa høvi at vera virknir leikarar, bæði viðat skapa sítt egna lív og at skapa samfelagið, og verða eggjað til luttøku,samstarv og medvit um burðardygd, javnrættindi og altjóða ábyrgd.

Útbúgving skal eggja til tvørgfakligt medvit

Barnagarður ogskúli skulu geva børnum og ungum møguleikar at menna síni skapandi evni, sum ervið til at mynda teirra samleika, sjálvsvirðing og sjálvskenslu. Barnagarður ogskúli skulu birta upp undir evnini hjá børnunum og teimum ungu at fara um síni egnuviðurskifti á virðiligan og samstarvandi hátt.

Undirstøðiskúlans eigur at hvíla á upplýsing, fólkaræði og umhugsni, og skal menna okkarasamleika. Ein sterkur samleiki er fortreyt fyri at skilja og virða seg sjálvanog onnur menniskju og at mennast saman við teimum. Medvit um tjóðarbygging,samfelagsmenning og fólkaræði, og um at Føroyar eru lutur av heimssamfelagnum,eigur at síggjast aftur í allari útbúgvingarskipanini, sum skal vera grundað íføroyska samfelagnum, í vinnuni, almennu stovnunum og mentanarliga lívinum, harsamstarvað verður millum ymisku geirarnar í samfelagnum.

Skúlin skal læraokkum at skilja týdningin av at virka fyri burðardyggari menning avsamfelagnum, harímillum grøna orkuskiftinum, ið skal gera okkum leys av teimumlívrunnu orkukeldunum, og eisini, hvussu vit trygt og skynsamt kunnu fremjahetta í verki.

Undirvísingartilfará føroyskum skal miðvíst mennast og framleiðast á øllum undirvísingar- ogskúlastigum, og fremstu amboð verða útvegað skúlunum, og tað skal vera við tilat styrkja støðuna hjá føroyska málinum.

Afturat hesum eraltjóðagerðin og altjóða samskifti ein alsamt vaksandi partur av innlendissamskiftinum í Føroyum og ávirkar bæði mál og mentan okkara. Í hesum sambandiskulu vit raðfesta og menna gransking í miðlum og skúlaskapi við munandi øktarijáttan til Fróðskaparsetrið og Kringvarpið.

Skúlin og mentanin – miðlar, gransking og list,felagslív, siðir, trúarlív, ítrótt o.s.fr.

Føroyska mentaniner bæði serstøk og lík aðrari norðurlendskari og vesturlendskari mentan.Serstøk har hon í summum førum skilir seg frá mentanini í grannalondum, og líkí øðrum førum, tá talan m.a. er um miðlavanar, gransking, listarlig rák, ítróttog trúarlív. Mentanin er hjartaslátturin í samfelagnum og kann siga okkum nakaðum, hvør samfelagsins heilsustøða er. Mentanin er úrslitið av tí dagligavirkseminum í samfelagnum, tað sum gevur dagliga stríðnum innihald og virði, ogtað, sum vit sum tjóð kunnu vera errin av. Skúlin skal geva mentanini rúm ívíðastu merking, so næmingarnir skilja og fata týdningin av øllum tífjølbroytni, ið okkara mentan fevnir um.

Skúlin og náttúran – umhvørvi, burðardygd, trivnaður o.s.fr

Føroyska náttúran er karmurin um altokkara tilverugrundarlag. Tí mugu vit fara væl um náttúruna, og skulu vit tað,so mugu vit eisini læra okkum at kenna okkara náttúru í øllum lutum. Skúlinhevur ein týðandi leiklut í at gera okkum upplýst og tilvitað um náttúruna.

Vit liva avnáttúruni og tí tilfeingi, hon gevur okkum. Vit hava almikið av ótroyttumnáttúrutilfeingi, ið vit ikki nóg væl hava dugað at gagnnýtt á nóg burðardygganhátt. Okkara stóra náttúruríkidømi hevur kanska gjørt sítt til, at vit ikkihava sæð tað neyðuga í at ansa væl eftir tí, sum vit hava, og ikki troyta taðmeira enn tað natúrliga tolir.

Skúlin og samfelagið – búskapur, politikkur, vinna o.s.fr.

Føroyskasamfelagið er búskaparliga tætt knýtt at tí livandi ríkidøminum í havinum. Tíhevur tað alstóran týdning, at vit umsita hetta ríkidømi, so at tað eisini íframtíðini kann tryggja vælferðina hjá øllum íbúgvunum landsins, bæðiarbeiðsfólki, lærarum, stjórum og teimum óarbeiðsføru. Føroyskir skúlanæmingarskulu allir gerast tilvitaðir um týdningin av búskaparligu trygdini hjálandinum og tí einstaka borgaranum, og í hesum sambandi læra at síggja, hvussusamfelagspolitikkur, vinnulív og partarnir á arbeiðsmarknaðinum byggja grundinaupp undir búskapinum í landinum.

Tjóðveldi vil

●     Barnagarðarog skúlar, við væl útbúnum námsfrøðingum og lærarum, skulu skapa rúmd oglærumøguleikar fyri øll børn og ung.

●     Øllbørn í Føroyum skulu hava fjølbroyttar møguleikar at mennast.

●     Føroyskaútbúgvingarskipanin verður miðvíst lagað og ment sambært málum ST um, attryggja øllum inkluderandi og rættvísa dygdargóða útbúgving, og at virka fyrilívlongum læringarmøguleikum fyri øll.

●     Útbúgvingarskipaninskal vera samskipað og hanga saman, so at tað í mest møguligan mun kann verðabygt víðari á ymisku útbúgvingarstigini, so at útbúgvandi og lesandi ikki endavið at hanga føst á einum lægri útbúgvingarstigi, um tey vildu ynskt at tikiðeina útbúgving á hægri stigi.

●     Útbúgvingarnará teimum sonevndu vælferðarøkjunum – so sum barnagarðar, heilsurøkt og umsorgan– verða samskipaðar, so at samanhangur er ímillum tey ymisku stigini innanhesar útbúgvingar. Tað merkir m.a., at samanhangur verður millum útbúgvingarnará Heilsuskúlanum og tær á Fróðskaparsetrinum, har tey útbúgvandi fáa trygdfyri, at tey verða útbúgvin í einari skipan, og tískil kunnu taka tað, sum lærtverður á lægri stigi, við sær á eitt hægri stig í útbúgvingarskipanini.

●     Føroyskiarbeiðsmarknaðurin, bæði fakfeløg og arbeiðsgevarar, skal vera ein virkinpartur í at skráseta førleikatørv og menna nýggjar útbúgvingarmøguleikar áyrkisútbúgvingarøkinum, bæði tá talan er um lærlingaútbúgvingar, eins væl ogvaksnamannaútbúgving, framhaldsútbúgving og førleikamenning sum heild.

●     Trípartasamstarviðmillum land, fakfeløg og arbeiðsgevarar verður ment á útbúgvingarøkinum, so atførleikatørvurin í samfelagnum altíð er eyðsýndur og verður loystur á mestskynsama hátt, og har loysn verður funnin á, hvussu førleikamenning avstarvsfólki kann verða fíggjað.

●     Munandiíløgur verða gjørdar í hægri útbúgving og gransking saman við miðvísariendurskoðan og samskipan av undirvísingar- og granskingarøkinum.

●      Skipað samstarv skalvera millum skúla og samfelag um undirvísing, verkætlanir og vegleiðing.

●      Frálærutilfar áføroyskum verður miðvíst ment og samskipað á øllum skúlastigum.

●      Hægri játtan verður atseta av til at útvega føroyskt undirvísingartilfar við fjølbroyttum amboðum ogmiðlum.

●      Einførleikamenningargrunnur, ið skal tryggja vaksnum fólki møguleikan at taka einaútbúgving seinni í lívinum, eitt nú við førleikameting og lívlangari læring,verður settur á stovn og skipaður saman við pørtunum á arbeiðsmarknaðinum.

Barnagarðar og forskúli

Barnagarðareru mentanarstovnar á sama hátt sum fólkaskúlar, har børnini skulu fáafjølbroyttar menningar- og mentanarligar avbjóðingar og møguleikar. Øll børneiga at fáa møguleika at koma í barnagarð fram til skúlaaldur. Ein partur avbarnagarðsuppihaldinum eigur at vera ókeypis eins og onnur skúlagongd.

Íbarnagørðunum verða børnini ment og mentað, so tey kunnu vera virknir borgararí føroyska samfelagnum, har fólkaræðisligu virðini verða sett í hásæti.Tilboðini, ið barnagarðar veita, skulu byggja á eina heildarfatan av barninum,har umsorgan, spæl og læra eru týdningarmiklir tættir, sum byggja á rættindihjá børnum at hava medábyrgd og medávirkan á egið lív.

Tjóðveldi vil

●     Virksemið íbarnagørðum byggir á virðisgrundarlag, sum er ásett í viðkomandi lóggávu og viðatliti at altjóða Barnarættindasáttmálanum.

●     Virksemiðhjá barnagørðum skal hava eyðkennini: Virðing og ábyrgd fyri okkara felagstilfeingi, umhvørvi, náttúru, mentan, lívi og heilsu.

●     Børniniskulu hava rætt og møguleika at menna síni skapandi evni.

●     Javnstøðaí mun til kyn, aldur, minnilutar o.s.fr. eigur at síggjast aftur í øllum virksemi í barnagørðum.

●     Kommunurskulu veita øllum børnum frá eitt til tvey ára aldri til skúlaaldur møguleikaat ganga í barnagarði.

●      Kommunur skulu havamøguleika at bjóða børnunum eitt forskúlatilboð.

●      Námsfrøðiliga støðið ádagstovnum verður ment, m.a. við at skipa serstaka útbúgving og eftirútbúgvingfyri dagstovnanámsfrøðingar.

Fólkaskúlin

Fólkaskúlin skalstøðugt nútímansgerast og mennast. Hugtakið “skúlin fyri øll” skal koma inn íøll skúlalið, so børn og ung við serligum avbjóðingum fáa eins góðar møguleikarfyri dygdargóðari skúlagongd sum onnur børn.

Fyri at tryggjasamanhangandi útbúgvingargongd og dygdargott útbúgvingarstøði skal miðast ímótieinum alsamt tættari samstarvi millum stigini í skúlaskipanini og fakfólkteirra – t.e. barnagarðar, fólkaskúlar, miðnámsskúlar og hægri skúlar.Somuleiðis verður samstarvið millum skúla, arbeiðsmarknað og vinnulív ment viðtí fyri eyga, at næmingurin í størri mun kann gerast tilvitaður ummøguleikarnar at velja útbúgvingar-, yrkis- ella starvsleið, tíðliga íungdómsárunum.

Í fólkaskúlanumlæra næmingarnir at vera tilvitaðir um nýtsluna av talgildum miðlum av ymiskumslag. Næmingurin skal læra at skilja ímillum góðar og vánaligar miðlar, teirmiðlar, og vera tilvitaður um kelduna, ið er upprunin at tíðindaflutninginum.Næmingurin skal læra sjálvstøðugt at meta um virðið á kunningini, ið miðlarnir– prentaðir, loftbornir og netbornir – bera.

Í fólkaskúlanumfáa næmingarnir allar grundleggjandi førleikar í teld og talgildum samskifti.

Lærararnir ífólkaskúlanum skulu hava góðar umstøður at eftirútbúgva seg og menna sínarførleikar, so teir samsvara við tíðarinnar krøv um førleikar hjá tí einstaka ogsamfelagnum, sum heild.

Tjóðveldi vil

●     Fólkaskúlalóginskal endurskoðast og seta meira yvirskipað mál. Heldur enn sterka miðstýringskulu skúlar, skúlaleiðarar og lærarar hava størri frælsi og ábyrgd at mennaskúlarnar og útinna høvuðsmálini í fólkaskúlalógini á fjølbroyttan hátt.

●     Hægriútbúgving til skúlaleiðarar, lærarar og vegleiðarar á MA-stigi verðurfyrireikað og skipað á Námsvísindadeildini á Setrinum.

●     Fólkaskúlalærararog aðrir skikkaðir fakbólkar skulu hava møguleika at taka MA-prógv ífrálærufrøði, og soleiðis gera seg skikkaðar at undirvísa teimum eldru næmingunum í fólkaskúlanum á einum hægrifakligum stigi.

●     Spurningastýrdundirvísing, evnislæra og verkætlanararbeiði, har næmingarnir sjálvir leita særvitan og amboð, verður framhaldandi styrkt.

●     Miðlaførleikiog talgildir førleikar, ið eisini snúgva seg um, at næmingurin skal veratilvitaður um, hvussu miðlarnir arbeiða fyri at fanga áhugan hjá einstakaborgaranum, verða mentir sum kravdur partur í øllum høvuðslærugreinum ífólkaskúlanum. Næmingurin skal v.ø.o. so tíðliga sum gjørligt læra, at tað ernakað, ið verður nevnt keldukritikkur.

●     Sernámsfrøðiligráðgeving og skúlatilboð til børn við ymsum avbjóðingum skulu hava fremsturaðfesting.

●     Altundirvísingartilfar í fólkaskúlanum skal vera á føroyskum.

●     Málsligirførleikar eru avgerandi hjá fólki í smátjóðum. Fjølbroyttari tilboð umundirvísing í heimsmálum í framhaldsdeildini skulu skipast.

●     List,kreativitetur og rørsla fáa størri rúmd sum serstakar lærugreinir og sum parturav undirvísingini í øllum lærugreinum, so kreativu evnini og hugurin til skúlanverða ment. Í hesum sambandi skulu lærarar hava møguleika at førleikamenna segí teimum skapandi lærugreinunum innan ítrótt, handverk og list.

●     Greittábyrgdarbýti skal vera millum land og kommunur viðvíkjandi fólkaskúlanum.Landið skal tryggja, at fólkaskúlalógin verður yvirhildin, og at øll børn ílandinum fáa javnbjóðis skúlatilboð.

●     Fólkaskúlinverður skipaður í størri samstarvseindir, so allir næmingar kring landið fáatilboð um fjølbroytta undirvísing og ágóðan av størri sosialum samspæli.

●     Úrslitinifrá landsroyndum og PISA-royndum skulu verða týðandi tættir í menningini avføroysku skúlaskipanini.

Miðnámsskúlar

Samfeløg kring heimin og altjóða treytirseta alsamt størri krøv til dygdargott útbúgvingarstøði. Hugtøk sum lívlonglæring og førleikamenning eru avgerandi hjá hvørjum einstøkum til tess atgagnnýta síni evnir og hava frælsi at velja sína lívsleið.

Miðnámsútbúgvingar eru útbúgvingar eftirloknan fólkaskúla fyri tey 16-19 ára gomlu og fyri onnur, ið vilja takaførleikagevandi eftirútbúgving. Miðnámsútbúgvingarnar eru bæðiyrkisútbúgvingar, próvgevandi og alment fyrireikandi og førleikagevandi útbúgvingartil víðari lestur. Allar útbúgvingar, bæði yrkisútbúgvingar og almentfyrireikandi útbúgvingar, skulu hava grundleggjandi kravdar lærugreinar áymiskum stigum, umframt sínar serligu lærugreinar og vallærugreinar. Allarútbúgvingar skulu geva førleika til at fara undir framhaldsútbúgving og leggjaafturat við alment førleikagevandi lærugreinum á ymsu stigunum.

Miðnámsskúlaskipanin skal geva øllumnæmingum møguleika at velja fjølbroyttar breytir og seta sína útbúgving samaneftir tørvi og ynski.

Tjóðveldi vil

●     Seta málið,at í Føroyum skulu í framtíðini øll ung í einum árgangi hava einamiðnámsútbúgving, ið er førleikagevandi ella lestrarfyrireikandi

●     Miðnámsøkiðverður skipað í deplar kring landið, har gjørligt verður at bjóða tær ymiskuútbúgvingarnar og breytirnar út eftir tørvi og ynski hins einstaka.

●     Fleirifjølbroyttar breytir verða mentar og styrktar, t.d. listarbreyt, heilsubreyt,handverksbreyt o.s.fr.

●     Skipaðarverða fleiri styttri yrkisrættaðar útbúgvingar,sum geva atgongd til hægri útbúgvingar í eitt nú matvøru, matgerð, heilsufrøði,búskapi, sølu, handli, sniðgeving og innan byggi- og tekniska økið.

●     Námsætlanirnarfyri allar miðnámsútbúgvingar verða alsamt dagførdar, so tær samsvara viðkrøvini, ið verða sett í tí føroyska førleikakarminum, sum nú verðurfyrireikaður at verða settur í verk.

Listaútbúgvingar

Eitt fjølbroytt úrval av listaútbúgvingumeigur at standa øllum í boði. Listaútbúgvingin á Setrinum, við einari leiðinnan ritlist og einari innan tónlist, er gott dømi um, hvussu listútbúgvingarkunnu verða skipaðar sum hægri útbúgving ella partur av einari hægri útbúgving.Á tann hátt kundu styttri hægri útbúgvingar innan myndlist og leiklist eisiniverið settar á stovn, t.d. í samstarvi við Listasavn Føroya, Tjóðpall Føroya,Leikarafelag Føroya, Føroysk Myndlistafólk og onnur avvarðandi stovnar, feløgog felagsskapir, ið umboða listina.

Musikkskúli

Tjóðveldi vil styrkja Musikkskúlan, sohesin hevur møguleikar at bjóða børnum og ungum dygdargóða frálæru í tónleikifrá barnagarði til miðnám.

Tjóðveldi vil

●     Musikkskúla-Miðnámskal mennast og miðvíst styrkjast sum grundarsteinurin í fyrireikingini tilvíðari lestur í tónleiki.

●     Tað skalbera til hjá næmingum at sameina lestur á Musikkskúla-Miðnámi við annanmiðnámslestur.

●     Skipastskal fyri lestri á bachelor-stigi í tónleiki í samstarvi millum Musikkskúlan ogFróðskaparsetrið.

●     Stuðulverður latin, so Musikkskúlin í mestan mun kann brúka føroyskt tilfar tilundirvísing í tónleiki.

Hægri skúlar og altjóðalærdómssetur

Nógv orka skal leggjast í at styrkja ogøkja um útbúgvingartilboðini á hægri lærustovnum okkara, so nógv fleiri faraundir lestur í Føroyum. Tað skal vera ein veruligur valmøguleiki hjá føroyskumungdómi at taka partar av ella heilar útbúgvingar í Føroyum. Talan kann vera umstakgreinar, bachelor-, master- og Ph.D-útbúgvingar.

Fróðskaparsetrið skal støðugt mennagranskingargrundaðar útbúgvingar, so tær lúka altjóða ásetingar og kunnu setastsaman við útbúgvingum á øðrum universitetum. Tað skal vera møguligt og eisiniáhugavert hjá útlendingum at útbúgva seg á Fróðskaparsetri Føroya.

Eitt veruligt lestrarumhvørvi viðlestraríbúðum og fjølbroyttum virksemi kring okkara altjóða lærdómssetur skalmiðvíst útbyggjast.

Tann fakligi førleikin á søvnum og stovnumog í privatum fyritøkum skal gerast inngrógvin partur av undirvísing oggransking á hægru lærustovnunum.

Tjóðveldi vil

●     Høg málverða sett um at útbyggja hægri útbúgvingar, har okkara altjóða lærdómssetur íFøroyum kann gerast ein høvuðsdrívmegi í samfelagsmenningini, og vit samstundiskunnu skipa eina veruliga útbúgvingarvinnu.

●     FróðskaparseturFøroya skal fáa høvi at menna serlig høvuðsmál innan altjóða útbúgving oggransking. Eitt nú kann tilfeingi í breiðari merking gerast eitt høvuðsøki, sumtvørtur um fakligu økini kann viðgera burðardygga tilfeingisumsiting og nýtslu,tilfeingisrætt, tilfeingisbúskap, varandi orku, sosialar og mentanarligarspurningar í tilfeingisnýtslu o.s.fr.

●     Ein miðla-og journalistútbúgving verður skipað á Setrinum sum MA-útbúgving, ið t.d. kannbyggja á aðrar BA-útbúgvingar á Setrinum.

●     Skipaðurverður ein altjóða maritimur útbúgvingardepil, og útbúgvingarnar áVinnuháskúlanum verða fluttar upp á bachelor-stig.

●     Hægruútbúgvingarnar á Glasi verða skipaðar í samsvari og samstarvi viðútbúgvingarnar á Fróðskaparsetrinum, so at vit tryggja dygdina og samanhangin íokkara útbúgvingarskipan, og fyribyrgja misskiljingar millum útbúgvingarstovnog tann lesandi.

●     Møguleikarnirfyri fjarlestri skulu mennast, so tað skal gerast lættari hjá teimum lesandi atnema sær dagførda útbúgving og førleikamenning alla tíðina og gjøgnum altlívið.

●     Fjarlesturslesandiskulu hava møguleika at fáa lestrarstuðul eftir serligari skipan

●     Lestrarstuðulskal framhaldandi veitast at eggja ungum at útbúgva seg allastaðni í heimi.

●     Lestrarvegleiðinginskal støðugt styrkjast, so lestrarhugað fáa holla vegleiðing um útbúgvingar- ogstuðulsmøguleikar í Føroyum og uttanlands.

●     Tryggjastskal, at føroyska útbúgvingarskipanin er á altjóða stigi.

●     Beinleiðisavtalur skulu gerast við onnur lond og útbúgvingarstovnar um hægri útbúgvingar.

Gransking og altjóða samstarv

Granskingog menning geva samfelagsmenning og búskaparvøkstur. Gransking er fortreytinfyri hægri útbúgving, og vit eiga at raðfesta ta gransking, sum hevur týdningfyri samfelagið. Gransking, menningog vitanarstørv eru altavgerandi tættir í at venda gongdini við fólkaminking.

Tjóðveldi vil

●      Tað almenna skal tryggja støðuga fígging tilgransking og menning, sum fylgir ásetingunum hjá OECD um býti millum alment ogprivat fíggjaða gransking.

●      Fróðskaparsetrið, saman við øðrumgranskingarstovnum og vinnulívi, skal skapa eitt sterkt umhvørvi fyri granskinginnan nøkur kjarnuøki, eitt nú náttúru, tilfeingi og tøkni; føroyskt mál, søguog mentan; heilsu; list og nýmenning; burðardygga samfelagsmenning; løgfrøði ogorku.

●      Granskarar hjá almennum granskingarstovnumeiga at hava møguleika at undirvísa á Setrinum.

●     Hagstovan skal fáa til vega regluliga dagførd tøl fyri, hvussu nógvanpening samfelagið brúkar til gransking og menning.

●     Føroyar skulu framhaldandi verða partur av evropeiskumgranskingarsamstarvi, og Granskingargrunnurin skal hava dagførda játtan áfíggjarlógini.

●     Gjørdar verða norðurlendskar og aðrar altjóða avtalur at góðkenna føroyskarútbúgvingarmyndugleikar sum próvmyndugleika til starvs- og útbúgvingarførleikaum allan heim.

●     Samstarvið skal styrkjast við aðrar smátjóðir um gransking og at mennaútbúgvingar, ið hava serligt atlit at smátjóðum.

Møguleikar at læra alt lívið

Ein stórur parturav føroysku arbeiðsstyrkini eru ófaklærd, sum hava útvegað sær serligarførleikar at røkja týðandi skyldur og at loysa týðandi uppgávur í samfelagnum.Framtíðar arbeiðsmarknaður spyr meira og meira eftir útbúnari ella faklærdariarbeiðsmegi, og innan fleiri yrkisgreinar verða ófaklærdu starvsfólkini kravdeftir at verða førleikament. Tað er ikki altíð møguligt hjá virkjum ogarbeiðsplássum at førleikamenna síni starvsfólk, tí tað kann vera dýrt, bæði atrinda teirra útbúgving og at seta onnur fólk í starv, meðan tey útbúgva seg.

Við tí fyri eyga, at styrkja flytførið áarbeiðsmarknaðinum og styrkja støðuna hjá teimum ófaklærdu áarbeiðsmarknaðinum, verða serligar skipanir við førleikamenning,førleikameting, lívlangari læring og vegleiðing fyri vaksin mentar. Hetta skaleisini vera galdandi fyri okkara tilflytarar, ið ynskja at gerast partur avføroyska samfelagnum. Verandi útbúgvingarstovnar fáa høvi at menna og skipasínar útbúgvingar, ið serliga eru ætlaðar vaksnum við drúgvum lívs og verkligumroyndum.

Arbeiðsmarknaðuriner í støðugari broyting, og tað krevur, at starvsfólk síggja seg noydd til atfáa sær eina nýggja útbúgving, ella at førleikamenna seg innan verandi fakøki.

Eftirskúli, háskúlar og aðrir skúlar

Tilboðini viðeftirskúlum og háskúlum í Føroyum skulu mennast og raðfestast, bæði til føroyskung og til ungdóm uttanlands, sum kann hugsast at koma higar á eftirskúla ellaháskúla, eitt nú børn hjá føroyingum uttanlands. Eins og í fólkaskúlanum ergrundarlag eftirskúlans og háskúlans upplýsing, fólkaræði, etikk og atkjølfesta ungdómin í landinum.

 Tjóðveldi vil

●      At eftirskúlatilboð verða verða ment ograðfest og verða miðað til næmingar úr Føroyum og úr Norðurlondum, sum heild.

●      Umframt kravdar lærugreinar skal møguleikivera fyri at velja seg inn á ymsar breytir, eitt nú ítrótt, list, tónleik,tilfeingi, náttúru o.s.fr.

●      Íverksetan eigur at verða felagsfak áeftirskúlum og háskúlum, so hugurin at nýta skapandi evnini verður styrktur.

●     Land, kommunur og skúlagjøld fíggja eftirskúlan.

●     Føroya Fólkaháskúli verður styrktur, og háskúlavirksemi kann skipast kringlandið – innan list, ítrótt, handverk o.a.

Eitt samfelag í ringrás

Framtíðin liggurí at skipa samfelagið burðardygt og innan teir karmar, sum náttúran setir okkum. Athugsa burðardygt er lykilin til framtíðina og ein fortreyt fyri at varðveitavælferð og trivnað. Málið hjá Tjóðveldi er, at vit síggja virði í tilfeingilandsins og brúka hetta á skilvíst. Til tað krevst m.a., at land og kommunurleggja greiðar ætlanir fyri einum ringbúskapi, har brúkt tilfar og tilfeingi,heldur enn at verða beint burtur, tyrvt ella brent, kann endurvinnast ellaendurnýtast. Árliga nýtslan av vørum hevur umfatandi dálking við sær, og tí ertýdningarmikið at broyta nýtsluna hjá bæði fyritøkum og borgarum, eitt nú viðat tillaga prísir við grønum avgjøldum og líknandi, sum verða oyramerkt tilframa fyri náttúru- og umhvørvisvernd. Fyri hvønn dag, sum gongur, gerst taðverri at loysa trupulleikarnar. Tí vilja vit til verka beinan vegin.

Tjóðveldi vil

●     Brúkarumboðiðskal styrkjast m.a. at fáa greiða merking á vistfrøðiligar vørur og CO₂ sporføri(útlát)

●     Játtanintil brúkaraumboðið verða hækkað fyri at styrkja um eftirlitið við villeiðandiumhvørvislýsingum.

●     Miðsavnaseg um at skipa nógv burðardygg størv innan orku, umlegging, landbúnað,umvæling o.a.

●     Virkisætlanskal gerast fyri ringbúskap og skipaða endurnýtslu, eitt nú sankutøð.

●     Endurnýtslustøð/irverða bygdar til at skilja endurfeingi frá vinnu og húsarhaldum.

●     Lýsingar íalmenna rúminum fyri fossilum brennievni verða steðgaðar.

●     Skipaðundirvísing verður í skúlum í ringbúskapi, endurnýtslu og í at tálma nýtslu.

●     Stuðlastskal upp undir betri atgongd til føroyska matframleiðslu herundir fisk oggrønmeti.

●     Avgjaldsskipanirverða tillagaðar soleiðis, at endurnýtiligar og burðardyggar vørur fáafíggjarligan fyrimun fram um einnýtisvørur.

●     Miðstøðverður sett á stovn, sum í samstarvi við sjálvbodnar felagsskapir skal tryggja,at øll matframleiðsla verður fingin til høldar og forða fyri matspilli.

●     Veðurlagsmerkiverður ment og sett á vørur, sum skal gera tað ómakaleyst hjá tí einstaka atsíggja, hvussu einstakar vørur dálka.

●     Játtanintil umhvørvistiltøk verður hækkað munandi.

●     Ráðgevingog kunning til stovnar um burðardygd gerst tøk.

●     Raðfesta umvælingar fram um at byggja nýtt.

Náttúruvernd/vill náttúra

Líka síðan fólkbúsettust í Føroyum, hava vit verið tengd at føroysku náttúruni og tí ríkatilfeinginum á landi og havi kring oyggjar okkara. Hóast hetta, hava vit ikkialtíð verið varug við náttúrunnar mørk ella sýnt virðing fyrináttúrutilfeinginum, og hevur hetta sett lívmargfeldið í eina svára støðu.Kring heimin er svinnið í lívmargfeldinum so mikið høgt og týtt, at mett verður, at 1 milliónplantu- og djórasløg eru í vanda fyri at doyggja út tey komandi áratíggjuni. ÍFøroyum eru eisini fleiri plantu- og fuglasløg, sum eru hótt. Hóast fylgtverður við ávísum fugla- og fiskastovnum, kenna vit hvørki til heildarstøðunaav føroysku náttúruni, ella hvussu nógv av lívmargfeldinum, vit missa árliga.Lívmargfeldið er grundarlagið undir okkara heilsu, trivnaði og vinnu og hevurment seg eftir milliónum av árum til at fevna um óteljandi serstøk plantu- ogdjórasløg. Hvørva tey, koma tey ongantíð aftur. Heimsins lond hava tí bundiðseg til at steðga svinninum í lívmargfeldinum, og í Montréal í desember í 2022varð nýggj altjóða avtala gjørd fyri at steðga svinninum í lívmargfeldinum.Hendan avtalan eigur at vera grundarlagið undir átøkum ognáttúruverndarpolitikki í Føroyum komandi árini.

Tjóðveldi vil

●     Náttúrufriðøkiverða skipað kring landið og á havi.

●     Náttúruøki,har lendi, fuglur, blómur ella annað er sárbært, skulu hava serstaka verju ogreglur fyri ferðing.

●     játtanintil náttúrugransking verður økt til tess at fáa meira vitan um ávirkanina avveðurlagsbroytingum og støðuna í føroysku náttúruni.

●     fyribils reyðlistin frá 2005 verður dagførdur og fullgjørdur.

●     náttúrufyrisitingskal skipast. Og lokal náttúrurøktarfólk skulu, í samstarvi við fólk í økinumog tey, ið varða av jørðini, tryggja verju og viðlíkahaldi av náttúruni.

●     virkastskal fyri at avmarka seyðabit og fyribyrgja jarðriv í hagalendi.

●     stuðla verður upp undir endurbøting av náttúruni.

●     fulfíggjað lendisskrá og lendisætlan skulu gerast fyri Føroyar.

●     øll fugla- og fiskiveiða verður skipað á burðardyggum grundarlagi.

●     avmarkingarverða gjørdar fyri innflutning av plantum fyri at forða fyri innræsnum sløgum.

●     skipaðarbeiði verður sett í verk fyri at týna innræsin sløg.

●     øllvirki skulu vera fevnd av lóggávu um dálkandi virksemi.

●     árinsmetingarskulu gerast áðrenn møguligar lendisbroytingar verða settar í verk.

●     serstøklendisnevnd, sum grundar sínar metingar á árinskanningar, skal góðkenna allarlendisbroytingar uttangarðs, útstykkingar, vegagerð, bygging, velting o.a.

●      sett verður í verkkemikaliulóggáva.

Veðurlagspolitikkur

Hækkandisjóvarmáli, ógvusligari ódnir og øktur hiti hava eisini beinleiðis ávirkan áføroyska samfelagið og náttúruna. Játtan skal setast av til granska, hvørjaravleiðingarnar eru fyri Føroyar, og hvussu vit á bestan hátt kunnu tillagaokkum.

Hitin ájørðini er øktur við í miðal 1,1 hitastigi, og avleiðingarnar avveðurlagskreppuni merkjast longu kring heimin í stóran mun. Hesaravleiðingarnar gerast bert ógvusligari, tess longur vit bíða við at setaneyðugu veðurlagsátøkini í verk fyri at skerja útlátið. Serliga eru tað londiniá syðru hálvu, sum bera størstu byrðuna av veðurlagskreppuni, hóast teysøguliga eiga lítlan og ongan lut í útlátinum. Hesi lond hava tað trupult viðat fíggja neyðugu tillagingarnar til veðurlagsekstremar og hækkandi sjóvarmála,og tí eiga Føroyar at vera við í at stuðla tillagingini.

Fyri mongav hesum londum er tað altavgerandi, at miðalupphitingin í heiminum ikki gersthægri enn 1,5 hitastig. Fyri at røkka hesum máli, skal heimsinskolvetnisframleiðsla minka munandi á hvørjum ári, og í 2030 skal heimsútlátiðav CO₂ verða 45% lægri sammett við 2010. Fleiri átøk skulu setast íverk fyri at røkka hesum máli, og vit meina, at eitt veðurlagsborgarating skalsetast á stovn, sum umboðar fólkið í hesi umlegging av samfelagnum, sum skaltil fyri at bremsa veðurlagskreppuni.

Fyriokkum í Tjóðveldi, er tað avgerandi, at umleggingin av varandi orku ersamhaldsføst og ikki elvir til enn størri ójavna í samfelagnum. Eitt CO₂ avgjaldskal ásetast. Hetta er eitt tað týdningarmesta amboðið, sum eggjar vinnuni oghúsarhaldum at leggja um til grøna orku. Ein grønur kekkur skal gevast til teylægstløntu og fíggjarliga sperdu, soleiðis at hesi ikki fáa enn ein smeitorsakað av hesum gjaldinum. Inntøkurnar av CO₂ skattinum skulubrúkast til grøn átøk, stuðul til umlegging og grøna kekkin.

Tjóðveldi vil, at

●     orkuskiftiðverður samhaldsfast, soleiðis at øll kunnu vera við í umleggingini,

●     CO₂ skatturverður ásettur,

●     vátlendiverða endurbøtt til tess at upptaka og goyma kolevni úr lofthavinum,

●     Føroyargjalda fyri miss og skaða í globala suður og stuðla umlegging og tillaging íglobala suður,

●     oljuleitingarnarkring Føroyar verða steðgaðar,

●      borgarating verðursett á stovn at viðgera og viðmæla átøk til politiska myndugleikan at seta íverk,

●      einveðurlagstilbúgving og tilhoyrandi skaðagrunnur verða sett á stovn.

Orkupolitikkur

Føroyarhava sera góðar náttúrugivnar fyritreytir at brúka varandi orkukeldur, sumumframt vatnorku og vindorku fevna um sjóvarfalsorku, alduorku, jarðhita,bio­gass, sólarorku o.a.

At geraFøroyar óheftar av oljuni og sjálvveitandi við grønari orku telist millumstørstu avbjóðingar í tí at luttaka í felagsstríðnum fyri at minka umveðurlagskreppuna. Føroyska útlátið hevur verið í ógvusligari øking í nógv ár. Vit vilja halda fast í ásetta málinum umvera fult grøn á landi í 2030.

At røkka málinumkrevur, at vit arbeiða á trimum økjum:

Vitvilja skunda undir útbyggingina av varandi orkukeldum,

Vitvilja seta orkusparandi átøk í verk

Vitvilja leggja um frá kolvetni til elorku sum skjótast

Atfara frá at nýta olju til okkara egnu, føroyskt framleiddu grønu orku, er viðtil at framtíðartryggja búskapin. Fyri vinnuna er tað ein kappingarfyrimunur atkunna skjalprógva, at okkara fiskiveiða og vinna á landi er orkueffektiv oghevur eitt lágt útlát av CO₂.

Tjóðveldi vil

Umleggingtil varandi orku:

●     Landsætlan verður gjørd fyri komandi orkuútbyggingar.

●     Almenn ráðgeving um grønar orkuskipanir og bjálvingskal setast á stovn.

●     Stuðulsskipanir skulu eggja húsarhaldunum og vinnuniat spara orku og at gera íløgur í grøna hitaskipan til hús og bygningar.

●     Lógin um mvg-afturbering eisini fevnir um sólorku-,smáar vatnorku- og aðrar góðkendar varandi orkuloysnir.

●     Allir almennir bygningar skulu hitast við varandi orku innan 2030.

●     Ongarnýggjar oljufýringar verða seldar og settar uppeftir 2030.

●     Nýggjur strandferjafloti skal rekast við varandi orku.

●     At allir almennir bussar skulu leggjast um til el ella aðrar grønarloysnir, og at samferðslan verður uppraðfest og betrað.

●     Eingir nýggir bensin- ella dieselbilar verða seldir eftir 2030.

●     Tað skal vera lætt hjá borgaranum og vinnuni at framleiða varandi orku viðfærri avmarkingum.

●     Útbjóðingar av elorku skulu vera effektivar og greiðar, so SEV og privatireigarar kunnu fáa ferð á útbyggingarnar, saman og hvør sær.

Orkusparandi átøk:

●     Orkusparingarætlanverður gjørd fyri vinnu, húsarhald og almennar bygningar

●     At almennubygningarnir skulu bjálvast

●     At allir nýbygningar skulu vera lágorku ella nullorku hús

Gransking og vinnumenning:

●     Atfiskiskapurin verður skipaður lívfrøðiliga burðardygt

●     Geramiðvísa ætlan fyri umlegging av skipaflotanum

●     Geraskipanir, sum eggja skipum at gera íløgur í orkusparandi reiðskap og at leggjaum

●     Menna gransking og útbúgvingar innan orku og orkueffektivitet

●     Gera okkum til áhugaverdar orkusamstarvspartnarar, har Føroyar eisini kunnuvirka sum royndarøki fyri nýggjar skipanir

●     At Føroyar luttaka sjálvstøðugt og virkið í gransking, samstørvum ogaltjóða avtalum, sum verða gjørd millum londini um veðurlagspolitikk og minkingav útláti av vakstrarhúsgassum

●     Skundaundir gransking og menning av tøkni og kunning, sum ger, at vit kunnu brúka el-orkuskilvíst

●     Stovnaorku- og umhvørvismálaráð

Samfelag, vælferðog vinnuligt virksemi hanga neyvt saman, og mugu tí ganga hond í hond táútbyggingar og nýskipanir verða gjørdar í vinnu- og samfelagsstrukturi.Geirarnir mugu vita av hvørjum øðrum, hvørji mál eru í umbúnað, og samstarvskal vera tvørtur um samfelagsgeirarnar.

Tjóðveldi byggir sín trivnaðarpolitikk á, at vælferð er at hava grundleggjandi rættindi til atliva eitt gott lív við sjálvbjargni og sjálvsvirðing, har øll hava mestmøguliga ávirkan á egnar lívsumstøður. Vit skulu skipa okkara egnuvælferðarskipan og byggja hana á samhaldsfesti og royndir okkara sum tjóð.

Heilsuligir ogsosialir trupulleikar eru í stóran mun tengdir at ójavna og sosialumfortreytum, og tí er arbeiðið at bøta um livikorini besta íløgan í framtíðaralmanna- og heilsupolitikk.

Tjóðveldi vil

●     Lógarverkiðá almanna- og heilsuøkinum skal regluliga endurskoðast at tryggjagjøgnumskygdar skipanir og samsvar millum lóggávu og umsiting.

●     Fátækramarkiðskal tryggja, at ongin borgari í landinum livir undir ósømiligum korum. Pensjónirog veitingar skulu vera til at liva av.

●     Serlig átøkskulu gerast fyri samfelagsbólkar, sum eru í fátækraváða – eitt nú stakaruppihaldarar og pensjónistar, sum bert hava fólkapensjón og Samhaldsfasta atdúva uppá.

●     Øllumborgarum verður tryggjað eftirløn

●     Lógarverkiðskal tryggja borgarum minsta mark fyri tænastu og áseta faklig krøv til tann,sum veitir tænastuna.

●      Góðskutryggjatænastuna til borgaran og tryggja, at borgarin veit, hvørja tænastu hann hevurrætt til. Gjøgnumskygni í almennu skipanini skal tryggja, at fólk kenna sínirættindi og sínar skyldur.

●      Teir altjóðasáttmálar, vit hava bundið okkum til viðvíkjandi borgaratrygd og rættindum,verða miðvíst fylgdir upp við ítøkiligum átøkum, eitt númannarættindasáttmálin, menniskjarættindasáttmálin barnarættindasáttmálin ogST-sáttmálin um rættindi hjá teimum, sum bera brek.

Almenn forsorg

Endamáliðvið øllum fyriskipanum og hjálparráðum er at stuðla upp undir ein virknangerandisdag, sum kann hjálpa, stuðla og menna til sjálvbjargni. Almennufyriskipanirnar skulu virka við virðing fyri støðu hins einstaka og hava sumaðalmál at varðveita integritet og sjálvsavgerðarrætt. Fólki, sum tørvar hjálpvegna sjúku, brek, vanlukku, arbeiðsloysi, elli ella aðrar umstøður, verðurtryggjað grundleggjandi rættindi til fullgóða hjálp.

Tjóðveldi vil

●     Bøta ummøguleikarnar fyri endurbúgving, vardum størvum o.s.fr. til tess at fyribyrgja,at fólk verða sett til varandi pensjónsveitingar av orsøkum, sum kunnufyribyrgjast.

●     Einrúmligan arbeiðsmarknað har øllum verður veittur møguleiki at liva og virka.

●     Raðfestasosialgransking, so vit hava góð hagtøl at byggja okkara politik og útrokningará.

●     Allirborgarar fáa ein møguleika á arbeiðsmarknaðinum.

●     Frádagsstovni, í skúla og víðari á miðnám ella aðra framhaldsútbúgving verðurveitt eitt samanhangandi dygdargott tilboðvið støði í evnum og tilfeingi hjá hvørjum einstøkum. Har tað er neyðugt, ersernámsfrøðiligt tilboð ein sjálvsagdur partur av skúla ogútbúgvingartilgongdini, og hesi tilboð eru skipað í økjum kring landið.

●     Sjálvsavgerðarrætturinhjá borgarunum skal virðast. Rætturin at búgva heima sum longst við rættarihjálp ella á stovni, um heilsan bilar, er ein grundleggjandi rættur. Ongin skalvera tvungin at flyta vegna vánaliga heilsustøðu ella vantandi hjálp.

●     Íalmannaverkinum skulu savnað tilboð veitast í Føroyum – og ongin skal verðasendur av landinum orsakað av vantandi skipanum í Føroyum.

●     Føroysksosialráðgevaraútbúgving er alneyðug so vit kunnu taka støði í føroyskari lógog viðurskiftum annars.

Almanna- og heilsupolitikkur

Tjóðveldi vil, at støðialtíð verður tikið í samlaðu lívsstøðu hins einstaka. Tí skulu fyribyrgjandi ogheilsufremjandi tænastur á almannaøkinum altíð grundast á eina heildarmeting avtørvi hins einstaka við sosialum, likamligum og sálarligum atlitum.

Avvarðandi, sosialatrygdarnetið og arbeiðspláss eru týðandi lutir í tí hjálp, sum verður veitt.Málið er altíð at tryggja, at fólk ikki detta niður ímillum ráð og stovnar, menfáa hjálp eftir eini heildarmeting. Tað almenna hevur skyldu at ráðgeva og vegleiðaborgarum og tryggja, at rættartrygdin verður vard.

Tjóðveldi virkar fyri, at tænastur eru so nær borgarunum, sum til ber. Hartað ber til, verða tænastur veittar í ymisku økjunum í landinum.

Tjóðveldi vil

●     Skjót og røtt hjálp skal veitast grundað á nýggjastu fakligu metingar og áaltjóða tilmæli oggransking

●     Borgarin er kunnaður um síni rættindi og skyldur, og at alt samskiftið viðtað almenna er einfalt fyri borgaran.

Fólkaheilsa

Fólkaheilsan ogátøk henni at frama verða framd við heilsufremjandi upplýsing og ítøkiligumátøkum. Fólksliga upplýsingin um heilsu tekur støði í at fremja heilsuna ogfyribyrgja teimum heilsuvandum, sum eru mest aktuellir, og endamálið er atrøkka út til alt fólkið. Somuleiðis verða ítøkilig átøk, málrættað ímóti ávísumheilsuvandum og sjúkum, fyriskipað kring landið.

Dentur verðurbæði lagdur á at fremja góða heilsu og á fyribyrging. Heilsufremjan ogfyribyrging ganga hond í hond.

Tað stóraarbeiðið, sum áhugafeløg á heilsuøkinum fremja, verður virt og er týðandipartur av øllum heilsupolitikkinum í Føroyum. Borgarin eigur at uppliva, atheilsuverkið veitir eina dygdargóða og samanhangandi tænastu.

Tjóðveldi vil

●     Psykiatriska økið skal raðfestast nógv hægri. Nýggja spykiatriætlaninverður sett í verk. Barna og ungdómspsykiatriin verður víðkað. Dagdeildin fyribørn skal gerast til eitt døgntilboð. Økispsykiatriin verður víðkað til at fevna um allar dagarog til døgntænastu.

●     Átøkí kommunulæknaáliti, krabbameinsætlan, demensætlan, diabetesætlan og aðrarætlanir verða miðvíst settar í verk.

●     Kommunulæknaskipaninskal styrkjast

●     Tvørfakligirheilsudeplar skulu skipastkring landið, sum tryggja fólki eina samanhangandi og dygdargóða tænastu ínærumhvørvinum.

●     Talgildjournalskipan fyri heilsuverkið verður útbygd til eldraøkini, apotek o.a. og verður atkomulig fyri fólk.

●     Heilsutænasturnarverða útbygdar at røkka øllumborgarum, so eitt nú økispsykiatri, heimatænasta og endurvenjing v.m. eru íøllum økjum.

●     Atheilsuverkið er virkin partur í heilsugransking, sum serliga leggur dent áserføroysk heilsuviðurskifti.

●     Heilsustýriverður skipað, sum arbeiðir við strategiskari tilrættalegggjan, menning ognýskapan av heilsverkinum umframt heilsugransking

●     Landslæknaembætið kemur á føroyskar hendur

●     At øllheilsulóggávan kemur á føroyskar hendur soleiðis, at til ber at skipa okkumeftir føroyskum leisti og tørvi

●     Denturverður lagdur á at veita heilutænastur í Føroyum. Har tað ikki ber til eiga vit atstremba eftir at keypa tænastur har støði er hægst.

●     Fariðverður undir læknaútbúgving í Føroyum

●     Góðarog góðskutryggjaðar útbúgvingar til sjúkraflutningstænastuna eru alneyðugar.

●     Sosialpsykiatriinskal styrkjast við búplássum, fjøltáttaðum dagtilboðum og stuðulstænastu.

Eitt samstarvandi ogsamanknýtt heilsuverk

Allir borgarar í Føroyumskulu ókeypis hava í boði og trygd fyri fremstu fyribyrgjandi heilsuskipanum ogfremstu viðgerðum – antin í Føroyum, í okkara grannalondum ella aðrastaðni íheiminum.

Føroyska heilsuverkið ogsjúkrahúsverkið skulu støðugt vera samstarvandi og samanknýttar eindir ogtoymir – bæði innanhýsis í Føroyum og í samstarvi við heilsuverk, sjúkrahús oggranskingarstovnar í okkara grannalondum og øðrum londum, har fremsti førleikinog sakkunnleikin eru.

Starvsfólkunum íheilsuverkinum skulu útvegast betri umstøður til fakliga at samstarva, útbúgvaseg, endurútbúgva seg, nýta og menna tøkni og at granska í samstarvi viðfakfólk í øðrum sjúkrahúsverkum og fakligum umhvørvum. Á henda hátt kunnufakfólkini í Føroyum virka í toymum og netverkum í øðrum heilsu- ogsjúkrahúsverkum, eins og fakfólk uttanífrá virka í Føroyum.

Tjóðveldi vil

●     Samstarvsavtalur,sum seinastu árini t.d. eru gjørdar við heilsuverk og sjúkrahús í Útnorði,skulu støðugt útbyggjast við onnur lond.

●     Føroyar skulu ganga undan at gera felags norðurlendskar avtalur.

●     Føroyska heilsuverkið kann menna ávísar sergreinir og gransking og kannbjóða fram tænastur mótvegis útlondum.

●     Aðalmálið er, at so nógvar sjúkuviðgerðir, sum til ber, verða gjørdar íFøroyum

●     Samskipan millum sjúkarhúsverkið og kommunulæknaskipanina/heilsudeplarnar skulutryggja, at bíðitíðin til viðgerð er so stutt sum til ber.

●     Ymisku førleikarnar í heilsuverkinum skulu verða gagnnýttir til fulnar.

●     Har samferðsluviðurskiftini loyva tí, eiga funktiónir í heilsuverkinum atvera savnaðar soleiðis, at ávísar uppgávur verða loystar á einum stað, har taðvið fyrimuni ber til.

●     Íløgur í fremstu fjarskiftistøkni og medicoteknisk tól verða raðfestareftir fastari fíggjarætlan.

●     Ílegusavnið og FarGen-verkætlanin skulu tryggja, at rættindini hjá hvørjumeinstøkum verða vard í sambandi við skráseting og gransking, at føroyskirmyndugleikar hava ræðið á og ábyrgdina fyri, hvussu ílegugransking fer fram, ogat vit byggja upp føroyskar førleikar og draga granskarar og fakfólk úrútlondum til Føroya.

●      Heilsugransking skalstyrkjast og raðfestast.

Inklusjónspolitikkur (mugu finna eina betri yvirskrift enn hesa)

Øllum børnum,ungum, vaksnum og eldri verður tryggjað nøktandi undirvísingar- ogvirknistilboð í nærumhvørvinum alt eftir tørvi. Føroyar skulu ganga undan athalda altjóða Barnarættindasáttmálan og ST-sáttmálan um rættindi teirra, iðbera brek.

Tann hjálp ogstuðul, sum tørvur er á, skal tí vera lógartryggjaður rættur, og familjan skalverða snúningsásin í arbeiðinum at tryggja, at børn og familjur ikki dettaniður ímillum stovnar og ráð, land og kommunur.

Tjóðveldi vil

●     Endurskoðaalt økið børn og ung, so betri samskipan fæst millum tænastur.

●     Almannaverkiðheldur fram at byggja og útvega bústaðir til fólk við serligum avbjóðingum.

●     Sernámsfrøðin,skúlin, almannaverkið, heilsuverkið, barnagarðsøkið, barnaverndartænasturnar,stuðulsfólkaskipanir, sosialu deildirnar og aðrir fakligir samstarvsbólkarskulu samstarva.

●     Tryggjastskal, at væl skikkað fakfólk eru um okkara veikastu, sum ikki sjálv megna atgera vart við støðu sína.

●     Taðalmenna skal ganga undan at vera ein rúmligur arbeiðsgevari og seta fólk ítillagað størv, arbeiðsbúgving ella aðra arbeiðsroynd.

●     Hægriraðfesting av skúla og útbúgvingartilboðum til fólk við serligum avbjóðingum ogstyrkja tilknýtið til arbeiðsmarknaðin.

●     Útbúgvingarog eftirskúlatilboð skulu vera tøk á hvørjum ári til fólk við serligumavbjóðingum.

●     Familjum, sum hava smábørn viðbreki, verður veitt góð og nøktandi hjálp við umlætting, dagtilboðum, stuðli,ráðgeving og evt fíggjarligari hjálp

●     Brekumboðverður sett á stovn, sum skal tryggja, at rættindi í breksáttmálanum verða vardumframt vera talsfólk á brekøkinum.

●     Ølllóggáva skal vera í tráð við átjóða sáttmálar á økinum.

●     Lógum at banna mismuni á arbeiðsmarknaðinum verður sett í gildi

●     Fólk,sum eru flutt til Føroya, fáa dygga undirvísing í føroyskum máli og mentan

●     Atútlendingaøkið kemur á føroyskar hendur

●      At góðurintegratiónspolitikkur stuðlar undir trivnaði fyri okkum øll

Barnavernd

Ein hinfremsta uppgávan fyri eitt framkomið land er at tryggja, at øll børn havamøguleika at vaksa upp undir tryggjum umstøðum. Tí eiga barnaverndarøkið ogonnur fyrbyrging og vernd av børnum áhaldandi at verða styrkt.

Tjóðveldi vil

●     Barnaverndarlóginverður eftirmett áleið fimta hvørt ár.

●     Barnaverndartænasturnareru framhaldandi staðsettar í økjum kring landið.

●     At økini ílandinum eru ment at veita so javnbjóðis tænastur sum til ber

●     Barnaverndarumsitingar,Barnaverndarstovan, fosturforeldraskipanin og barnaverndarnevndirnar verðaskipaðar við fólki við dygdargóðum fakligum førleikum.

●      Fosturforeldrum verðaveittar betri umstøður og karmar. Styrkt fosturforeldraskipan verður ment, sobetri møguleikar verða at koma í fosturfamilju enn á stovn

●      Familjum við serstøkumavbjóðingum verða veitt munadyggur stuðul og hjálp. Eitt sjálvboðiðlággáttartilboð til familjur verður sett í verk, so familjur hava betrimøguleika at fáa ráðgeving.

●     Gigniverður víðakað og styrkt

●     At miðvísorka verður løgd í at fyrbyrgja kynsliga misnýtslu og annan harðskap mótibørnum.

●     Aðalmáliðer at øll børn kunnu fáa nøktandi hjálp í Føroyum.

●     Tryggja atbarnarættindasáttmálin verður hildin

Eldrapolitikkur

Frælsi at velja,virka og verða vird er grundleggjandi rættur hjá øllum. Tjóðveldi vil tryggjahesi rættindi við samhaldsføstum skipanum. Spurningurin um ábyrgdarbýti millumland og kommunur er ein spurningur um, hvussu allir føroyingar fáa somurættindi og tilboð í eldrapolitikkinum.

Endamál viðeldrapolitikkinum er, at fólk skulu hava góða lívsgóðsku alt lívið, ogTjóðveldi byggir á hugsjónina hjá Heimsheilsustovninum WHO um at ”leggja ár tillívið og at leggja lív til árini.”

Sjálvsavgerðarrætturinhjá borgarunum skal virðast. Rætturin at búgva heima sum longst við rættarihjálp, ella á stovni, um heilsan bilar, er ein grundleggjandi rættur. Onginskal vera tvungin at flyta vegna vánaliga heilsustøðu ella vantandi hjálp. Eldrarøktineigur tí at verða veitt sum eitt fjøltáttað tilboð við tænastum, sum erusamansettar eftir tørvinum hjá einstaka borgaranum.

Tjóðveldi vil

●     Bøtamunandi um fyribyrgjandi tænastur, sum stuðla uppundir, at fólk kunnu vera sumlongst í egnum heimi.

●     Raðfestamunandi hægri at útbyggja heimahjálp, endurmenning, kostráðgeving, fjøltáttaðareldrabústaðir, dagtilboð o.s.fr.

●     At allarfyribyrgjandi tænastur, t.d. røktarheimsøkið, verða samskipaðar við primeruheilsutænastuna og kommunu- og landsmyndugleikarnar í øllum økjum í landinum.

●     At munandifleiri eldraíbúðir, røktaríbúðir og vardar íbúðir verða bygdar.

●     Atheimahjálpin og heimatænastan fáa betri játtan til at fremja grundleggjandirøktaruppgávur umframt fyribyrgjandi heimavitjanir.

●     Tryggjaøllum fólkum javnbjóðis tænastu á eldraøkinum soleiðis, at tænastan ikki verðurtengd at fíggjarligu orkuni ella raðfestingunum í økinum.

●     Gerandisrehabiliteringinskal fáast at virka, eins og økispsykiatriin má útbyggjast til at fevna ølløkir í landinum.

●     Setatilmælini í Demensálitinum í verk.

●     Raðfestadagtilboð líka frá dagheimi og dagmiðstøð til dagtilhald.

●     Raðfestaheilsufremjandi og upplýsandi átøk.

●     Endurskoðalógina um eldrarøkt og skipa eldraøkið í ein myndugleika.

Pensjónsskipan

Tessminni stættarmunurin er, tess sterkari er samfelagið. Umráðandi er tí attryggja øllum borgarum sømilig livikor í ellisárum. Allir føroyingar skulu havalógarfestan rætt til góða og trygga pensjón, iðverður grundað á eina samhaldsfasta og framtíðartryggjaða skipan.

Tjóðveldi vil

●     SamhaldsfastiEftirlønargrunnurin verður bulurin í nýggju samhaldsføstu fólkapensjónini.

●     Samhaldsfastafólkapensjónin verður óheft av fíggjarlógini og løgd í skipan, ið er einføld atumsita.

●     Øllumverður tryggjað ein minsta pensjónsupphædd, sum er sømilig.

●     Tey, iðikki hava aðra pensjón, fáa hægstu pensjón.

●     Pensjónsskipaninskal eggja teimum, ið ynskja at arbeiða eftir pensjónsaldur, at halda fram viðhesum.

●     Pensjónsaldurinverður lagdur tilrættis eftir føstum frymli alt eftir miðallivialdrinum. Fólkog samfelagsbólkar, ið eru niðurslitin á arbeiðsmarknaðinum, eiga at kunnavelja at fara á fyritíðarpensjón, meðan onnur kunnu velja at fara á pensjónseinni í lívinum.

●     Egnarpensjónsuppsparingar verða grundaðar á avtalur, ið partarnir áarbeiðsmarknaðinum samráða seg til.

●     Størripartur av pensjónini verður samhaldsføst og verður skattað við útgjaldi.

●     Viðbótintil fólk, ið bert hava fólkapensjón og samhaldsfasta at liva av, verður hækkað.

Arbeiðsmarknaður ogtrivnaður

Tjóðveldi ynskir ein virknan og smidliganarbeiðsmarknaðarpolitikk, sum rúmar øllum borgarum, við teirri styrki og tíríkidømi, tað gevur samfelagnum. Arbeiðsmarknaðurin skal átaka særgrundleggjandi sosialar skyldur, og almennu skipanirnar veita grundleggjandisosiala trygd.

Tjóðveldivil

●     Frælsarsáttmálasamráðingar skulu tryggja kollektiv rættindi hjá løntakarum.

●     Atsamráðingar verða tiknar upp við fakfeløg og vinnufeløg um eitt greitt býtimillum uppgávur hjá arbeiðsmarknaðinum og hjá almennu skipanunum.

●     Starvsfólkiverður tryggjað rættindi til ávirkan á egið arbeiðspláss.

●     Rættvísaløn fyri starv, førleikar og royndir.

●     Arbeiðsmarknaðurinátekur sær skyldur mótvegis umhvørvi, arbeiðsumhvørvi, vanlukkutrygging,trivnaði og eftirútbúgving hjá starvsfólkum.

●     Arbeiðsmarknaðurinskapar møguleikar fyri parttíðarstørvum og niðursettari arbeiðstíð og tryggjarsamstundis rættin til fulltíðarstarv.

●     Arbeiðsmarknaðurinskapar møguleikar fyri vardum størvum til fólk við menningartarni ella øðrumserligum avbjóðingum.

●      Ein skipaðanseniorpolitikk, har pensjónsaldur og fráfaringaraldur verða greinað.

●     Arbeiðsumhvørvislóginskal fevna um allar borgarar – bæði børn og vaksin.

●     Størriatlit skulu takast til sálarliga og likamliga arbeiðsumhvørvið.

●     Javnstøðamillum kynini er ein sjálvsagdur rættur í øllum viðurskiftum áarbeiðsmarknaðinum.

●     Barsilsskipanskal fevna um allar kvinnur og menn á arbeiðsmarknaðinum og skal dagførast, soat sjálvt tíðarskeiðið verður longt, og farloyvistíðin verður meira liðilig. Pápar fáa størri lut í barsilstíðini

●     At taðalmenna setir fleiri lærlingar og í stórum byggiverkætlanum tryggjar sær, atfleiri lærlingar verða settir.

●     At taðverða gjørdar trípartaavtalur,sum tryggja grundleggjandi rættindi hjá fólki í verkfallstíð.

●      At arbeiðsvikan verðurstytt niður í 37 tímar

●      Atabeiðsmarknaðarlóggávan verður nútímangjørd og dagførd.

●      At fólk hava møguleikaat arbeiða fulla tíð

Bústaðar- og íbúðarpolitikkur

Rætturintil at seta føtur undir egið borð er mannarættur. Tjóðveldi virkar fyri, atallir føroyingar hava rætt til egnan bústað ella býli.

Møguleikiskal vera fyri eini ringrás í íbúðamynstrinum, so eldri, ung, barnafamiljur,einstaklingar, stakir uppihaldarar, rørslutarnað o.o. hava møguleika at fáatann bústað, sum teimum hóskar, antin tað er til leigu ella til ognar.

Íbúðartørvinhjá fólki við serligum avbjóðingum skulu kommunu- og landsmyndugleikarnir loysaí samráð við áhugafeløg, avvarðandi og við tann einstaka, sum hevuríbúðartørvin. Rætturin at verða hoyrd og hava ávirkan á egnar lívsumstøður ogegnan bústað skal virðast.

 Tjóðveldi vil

●     Húsalánsgrunnurin/Bústaðirverður høvuðsamboð í bústaðarpolitikkinum og skal taka stig til, fíggja og rekasaman við kommunum, áhugafeløgum og øðrum: Leiguíbúðir, lutaíbúðir, lestrar- oglærlingaíbúðir og aðrar fjølbroyttar bústaðarmøguleikar. Harumframt skalgrunnurin veita realkredittlán fyri at minka um kostnaðin á bústaðarrentuni.

●     Almennarleiguíbúðir og lestraríbúðir skulu byggjast kring landið sum skjótast.

●     Eittfjølltáttað íbúðartilboð skal tryggja øllum borgarum tann bústað, ið hóskar tilta aktuellu lívsstøðu og fíggjarliga rásarúm, tann einstaki hevur.

●     Íbúðarbygging,sum gevur rúm til allar borgarar, so tað skal geva eitt nú ungum lesandi,barnafamiljum, eldri og fólki við serligum avbjóðingum møguleika at búgva ísomu býlingum.

●     Einsgóður møguleiki skal vera at búsetast á bygd og í bý.

●     Atkommunumyndugleikin hevur ábyrgdina av teimum, sum eru heimleys.

●     Atbýlisstuðul verður veittur teimum, sum eru ringast fyri fíggjarliga

●     Attikin verður hædd fyri at eitt vaksandi tal av húskjum telur eitt fólk. Støk ogfólk við lágum inntøkum mugu hava ráð at leiga ella eiga egnan bústað

 Økismenning

Samfelagsliga menningin íFøroyum er kjølfest í spjaddari búseting og livandi lokalsamfeløgum kringlandið alt, har virðini, vitanin og royndirnar hjá forfedrunum eru borin víðaritil næstu ættarliðini.

Trivnaður, atgongd til felagsskapin og okkara felags vøkru náttúru, eitt ríktog fjøltáttað mentanarlív í oyggjum og bygdum er karmur og virðisgrundarlag hjáeinstaklingum og familjum um tað góða lívið.

Trivnaður og mentanarlíví oyggjum og bygdum er karmurin um at menna eitt fjølbroytt vinnulív, harlokalir myndugleikar, feløg, skúlar, einstaklingar og vinna hava møguleikaat samstarva og leggja felags ætlanir.

Tjóðveldileggur dent á økismenning. Bygdir og kommunur eiga at samstarva í økjum, so atalt landið og fólkið kann mennast í rímiligari javnvág – vinnuliga,mentanarliga og sosialt.

 Tjóðveldi vil

●     at fólkkunnu velja felagsskapin í tí lítla samfelagnum

●     atfólk fáa møguleika at endurvinna ræði á egnum lívi og tíð

●     atdigitala arbeiðsplássið ger tað gjørligt at flyta út av, men framvegis arbeiðaí býarøkinum 

●     atfólk fáa møguleikar at gera mun í lítla samfelagnum

●     atlokalsamfelagið fær fortreytir at draga til sín afturflytarar og nýggjartilflytarar 

●      at samanrenning hendirá vinnuøkjum millum siðbundnar og nýggjar vinnnur 

●      Tað almenna skaltryggja øllum borgarum sama tænastustig í t.d. telesamskifti, samferðslu ogheilsu-, almanna- og skúlamálum. 

●      Vinnumøguleikarnir ílandinum at gagnnýta felags tilfeingi skulu tryggjast. 

●      Ferðavinnumøguleikarnirkring landið alt verða samskipaðir.

●     Kommunurnar samstarva um at átaka sær størri uppgávur.

●     Einøkismenningargrunnur verður settur á stovn til tess at átaka sær part avfíggingini av vinnuætlanum í økjunum.

●     Miðnámsskúlar,hægri útbúgving og gransking verða løgd í deplar kring landið.

●     Mentanarstovnar kring landið verða stuðlaðir.

Fjøltáttað, nýskapandi og burðardygg vinna

Aðalmál ívinnupolitikki floksins er ein fjøltáttað, nýskapandi og burðardygg vinna, sumskapar virðir og arbeiðspláss, grønan vøkstur og vælferð kring landið.

Hugur, førleikar,javnar kappingartreytir og virðing fyri umhvørvi og trivnaði skulu verakjølfestið undir vinnuni. Ein fjøltáttað, vælvirkandi og sunn vinna er ein súlaundir sjálvberandi búskapi og einum sjálvstøðugum landi.

Vitan ogførleikar hjá fólkinum eru okkara fremsta tilfeingi. Fjølbroyttútbúgvingartilboð og eitt framkomið lærdómssetur við miðvísari gransking eru tíhøvuðsmotorar hjá einari nýmennandi vinnu. Vitan um náttúrutilfeingi,íverksetan og sjálvstøðugt vinnuvirksemi skulu vera partar av undirvísinginifrá barnaskúla til hægri lærustovnar.

Vit leggja stórandent á grøna orkuskiftið og møguleikar hjá vinnuni í hesum. Tað skal, hjá allari vinnu, loysaseg at hugsa og handla grønt. Somuleiðis arbeiða vit fyri, at vinnan gerstvirkin partur í skipanini av einum ringbúskapi, har brúkt tilfar og rusk frávinnuni verður endurment til tilfeingi, heldur enn vera blakað burtur og brent.

Vit viljahjúkla um íverksetan og skapanarhug og gera smidligar skipanir, ið ger taðeinfaldari at seta virkir á stovn og at reka vinnu. Vit vilja styrkja skipanirvið set- og íløgukapitali og tryggja ein kappingarføran partafelagsskatt. Vitvilja styrkja útbúgvingar í náttúrutilfeingi, sjóvinnu, orku, gransking ogførleikamenning atknýtt vinnuni. Vit vilja arbeiða fyri at fáa fleiri altjóðasáttmálar og betri marknaðaratgongd.

Tjóðveldiarbeiðir fyri javnsettum treytum hjá allari vinnu og ímóti “vinapolitikki”, iðførir til fámannaveldi, og skeiklar vinnuna og samfelagið.

Vit viljatryggja vinnuni rættvísa kapping og vørur og tænastur fyri kappingarførarprísir. Og vit vilja arbeiða fyri, at at vinnan er víðskygd og fevnandi ogskapar arbeiðspláss til allar borgarar.

 Fiskivinna og sjófeingi

Ríkidømið íhavinum skal umsitast skynsamt og burðardygt. Tilfeingið er ogn Føroya fólks,og skal tí umsitast soleiðis, at tað skapar virðir, menning og framburð kringlandið, og virðini koma fólkinum til góðar.

Sjófeingiðer eitt gullnám, sum eigur at vera eitt varandi grundarlag undir samfelagnum.Virði á tilfeinginum kann fleirfaldast við at lata upp fyri møguleikum atnýmenna og ganga nýggjar leiðir at skapa nýggjar vørur úr tilfeinginum.

Vit skulufáa nógv meira burturúr hvørjum sterti, ið drigin verður av grunnunum og skulugagnnýta eina størri breidd av sjótilfeinginum. Vit skulu flyta okkum frátonsalyndi til góðskulyndi. Tí leggur Tjóðveldi dent á gransking og nýmenning,so Føroyar kunnu koma fram í fremstu røð við virðisøking av tilfeinginum. Atbreyðføða heimin í framtíðini, krevur, at tilfeingið í havinum verður nógvbetur gagnnýtt. Fiskivinnupolitikkur okkara leggur tí stóran dent ásjótilfeingi sum mattilfeingi.

Vitvilja, at virðini og vinnumøguleikarnir eru á fleiri hondum. Støðugir karmarvið sunnari kapping er neyðugt, skal fiskivinnan áhaldandi mennast.

Virkisfýsnarkreftir mugu hava møguleika at koma framat í vinnuni uttan at noyðast at keypaprivat loyvir fyri óvurstórar upphæddir. Tjóðveldi arbeiðir fyri betri atkomuhjá fleiri soleiðis, at rættindini ikki savnast á ov fáum hondum.

Tilfeingisinntøkurskulu brúkast til vælferðartænastur og til at menna granskingardeplar kringlandið. Ein munandi partur skal eisini setast í búskapargrunn til at standaímóti búskaparsveiggjum.

Arbeiðsumstøðurnarhjá sjófólki okkara mugu setast í hásæti. Stovnsrøkt er grundarlag undirlivibreyðnum, hjá nógvum familjum og undir einari varandi vinnu. Tí vilTjóðveldi framhaldandi seta lívfrøðiliga eins og sosiala burðardygd í hásæti.

Føroyarskulu ganga á odda tá umræður fiskivinnusamstarv og altjóða avtalur umburðardygga umsiting av havinum og sjótilfeinginum. Havstovan, Vørn ogsjófeingisumsitingin eiga tí at verða munandi styrkt.

 Tjóðveldi vil

Rætt til at troytatilfeingið:

●     Ognarrættur fólksins til havsins tilfeingi verður tryggjaður í grundlóg ogí fiskivinnulóggávu. Nýtt tilfeingi verður bjóðað út á ein hátt, so tað eratkomuligt, ikki minst fyri ungar skapandi kreftir Fiskirættindi erutíðaravmarkað í ásett áramál. Rættindini kunnu endurnýggjast, um tey lúka ásettkrøv. Keypt rættindini kunnu seljast á opnari almennari sølu.

●     Greiðar reglur skulu vera fyri antitrust, so virðini og vinnumøguleikarnirikki savnast á ov fáum hondum.

●     Umbýti av rættindum við onnur lond skal skapa víðkaðar møguleikar, ikkiminst fyri heimaflotan, og skal virðisásetast.

●     Tilfeingisgjald skal gjaldast í tann mun ein tilfeingiðsrenta -yvirnormalur vinningur - er.

●     Bert fyritøkur og persónar, búgvandi og skattskyldug í Føroyum, fáa atgongdí veiðiliðnum, og verandi útlendskur ognarskapur skal yvir ásett áramálhvørva.

●     Sjófeingisumsitingin skal vera opin, og øll skulu kunnu síggja, hvør hevurhvørji rættindi.

●     Skilagóðar reglur skulu gerast fyri burðardyggari veiðu av “nýggjum”sjófeingi.

●     Øll veiða skal vera lívfrøðiliga burðardygg.

●     Heimaflotanum skal tryggjast betri grundarlag, sogrundarlag er fyri endurnýggjan av skipunum.

●     Útróðrarvinnan skal hava serstaka skipan og góðarumstøður at virka kring allar Føroyar. Serlig atlit verða tikin til virksemiðhjá teimum, ið liva av útróðri burturav.

Virðisøking:

●      Gjørd verður ein góðskingarskipan, sumtryggjar, at besti prísur fæst fyri bestu góðsku.

●      Veiddur fiskur skal vera atkomuligur fyrifiskavirkini og skal í mest møguligan mun bjóðast út og virkast í Føroyum.

●     Yvir eitt ásett áramál, skal alt tilfeingið til landssum rávøra til virking av hágóðskuvørum.

●     Skipast skulu deplar, sum saman við vinnuni ogsjóvinnuskúlum arbeiða fyri at virðisøkja tilfeingið.

●     Menna sjóvinnuútbúgvingar, útbúgving innan hagreiðingog rávørugóðsku og gransking í fiskivinnu og virðisøking.

●     Sporføri og skráseting av landing og góðsku tilbrúkaran úti og heima skal mennast.

●     Størri orka skal leggjast í at menna útflutning ogbranding av føroyska sjótilfeinginum.

●     Íverksetarastuðulskipanir skulu skipast soleiðis, attær eggja til meirvirking.

Manningarættindi:

●      Manningarnar, sum onki ræði hava á rættindunumhjá fiskiførunum, eiga ikki at gjalda tilfeingisgjald.

●     Við lógverður staðfest, at øll, ið reka vinnu við føroyskum fiskiloyvi ogfiskirættindum, skulu fylgja sáttmálum hjá føroyskum manningarfeløgum.

Altjóða samráðingar og avtalur:

●      Samráðingar um rættindi uttan fyri føroyskafiskimarkið og til ferðandi og felags fiskastovnar verða skipaðar við sterkumsamráðingartoymi og støðugum uttanríkispolitiskum samstarvi við onnur lond ogaltjóða felagsskapir.

●      Føroyar taka sjálvstøðugan lut í øllumaltjóða- og økisfelagsskapum, sum varða av umsiting og avtalum um fiskastovnarog fiskivinnu.

●     Føroyarganga undan at samstarva um gransking og skjalprógv fyri støðuna og gongdinahjá fiskastovnunum um okkara leiðir.

 Alivinna

Alivinnan er einhøvuðsvinna og stendur fyri stórum parti av okkara útflutningsvirði. Virðingfyri náttúrugivnum lívfrøðiligum mørkum í vinnuni er avgerandi, skal vinnanframhaldandi mennast og skapa virðir og arbeiðspláss. Samstundis vilja vitarbeiða fyri at tryggja, at intensiv aling ikki í óforsvarligan mun ger seg inná lívfrøðiliga margfeldið. Tí skulu greiðar reglur vera fyri avmarking avdálking, mark fyri biomassa í sárbærum økjum, eftirlit við evnisnýtslu osfr.

Ein lívfrøðiligafjølbroytt alivinna spjaðir váðan og kann vera grundarlag undir lívfrøðiligabetri aling. Miðvíst skal arbeiðast fyri at víðka alimøguleikarnar á sjógvi oglandi, so rúmd verður fyri aling av øðrum fiska- og djórasløgum, tara, skeljumv.m.

Gjaldast skal fyriforrættin at nýta firðirnar eftir støðugum og rímiligum leisti, til gagns fyrisamfelagið og vinnuna.

Tjóðveldivil

●     Gjøgnumkrøv í aliloyvum og skattalóggávu tryggja, at størst møguligur partur avvirðisøking og avkasti verður verandi í Føroyum.

●     Alivinnanrindar leigu- og tøkugjald til land og kommunur fyri brúksrætt til firðirnar.

●     Vinnanmá ikki savnast á ov fáum hondum, fyri at tryggja fjølbroytta menning ogváðaspjaðing.

●     Nýggjaliøki verða boðin alment út og rásarúm skapt fyri royndarvirksemi innan ymiskaaling.

●     Einki útlendskt felag ella einstaklingar skulu kunna eiga meirilutan ínakrari alifyritøku – hvørki einsamallir ella í felag.

●     Tryggja,at gott eftirlit og innlit er í viðurskiftinunum viðvíkjandi tí lívfrøðiliga, tí bygnaðarligaog tí samfelagsbúskaparliga í vinnuni.

●     Serligtfokus skal setast á árinini á lívfrøðiliga margfeldið.

●     Alivendgransking skal samansjóðast við aðra maritima gransking, og byggjast skal brýrímillum gransking á Havstovuni, Fiskaaling og øðrum granskingarstovnum.

●      Almenn gransking íóheftum og gjøgnumskygdum hami skal tryggjast.

●      Ein føroysk visjón umaling skal orðast og vera stevnumiðið fyri lóggávu, stovnum, vinnuni og atferðinnan alla aliskipanina, og geva góðar karmar um fjølbroytta aliframleiðslu.

●      Greið krøv ograðfesting av sjúkufyribyrgjandi rakstri skulu setast við fakliga sterkumsjúku- og umhvørviseftirliti og atliti til samfelagið og náttúruna.

●      Styrkja útbúgving ogeftirútbúgvingarmøguleikar innan aling við møguleika fyri útbúgving í aling,tilfeingisbúskapi og burðardyggari matframleiðslu.

●      At fleiri vitanarstørvverða skapt í vinnuni.

 Landbúnaður

Tjóðveldi vilseta ferð á føroyska framleiðslu. Vit vilja, at vit gerast sjálvbjargin viðfleiri búnaðarvørum – grønmeti, kjøti, mjólkarúrdráttum, stráfóðuri v.m. Vitvilja seta greið mál fyri øktari búnaðarframleiðslu og knýta stuðulsskipanirnarbeinleiðis at hesum.

Sjálvbjargni ogmatvørutrygd eru kjarnan í búnaðarpolitikki okkara. Neyðugt er við einumpolitikki, har greið mál verða sett fyri framtíðar landbúnaðin við víðfevnduminntøku- og menningarmøguleikum. Hetta krevur, at vinnan fær eitt betri ogfíggjarliga tryggari grundarlag at byggja framtíðina á.

Flestu onnur londhava ein matvørupolitikk, sum tryggjar borgarum landsins atgongd til mat íkreppustøðum, har eitt nú innflutningurin av mati er avmarkaður. Matvørutrygder tí eisini sentralur partur av búnaðarpolitikki floksins. Landbúnaðurin ersomuleiðis partur av umhvørvis- og ferðavinnupolitikki okkara, har burðardygd,náttúruvernd, stuttfluttur matur og atlit at komandi ættarliðum eru kjarnan.

Vit vilja arbeiðafyri betri útbúgvingarmøguleikum í matframleiðslu og landbúnaði.

Tjóðveldi vil

●     Tryggjalandsins borgarum heilsugóðar føroyskar vørur fyri kappingarføran prís

●     Gjøgnumstuðuls-/avgjaldspolitikk í størri mun javnseta kostnaðin á føroysktframleiddum búnaðarvørum við innfluttar matvørur.

●     Størrisjálvbjargni við búnaðarvørum og matvørutrygd sum partur av tilbúgvinglandsins.

●     Atbúnaðarpolitikkurin stuðlar undir búseting í útjaðara og á smáplássum.

●     Gera einalendisskrá, ið ásetir hvørji øki, ið er gróðrarmikil jørð, og skulu varðveitast til landbúnað.

●     Dagføra ognútímansgera jarðar- og landbúnaðarlóggávuna.

●     Setaítøkilig 5 og 10 ára mál fyri framleiðslu av grønmeti, kjøti, mjólkarvørum,stráfóðuri v.m.

●     Stuðlaundir at fleiri vakstrarhús koma, ið gagnnýta spillhita, møguligar heitar keldur og aðra grønaorku.

●     Knýtastuðulskipanir beinleiðis at settu framleiðslumálunum.

●     Økjamøguleikarnar fyri førleikamenning og útbúgving innan landbúnað ogmatframleiðslu, eisini sum háskúlatilboð.

●     Framleiðaføroyskt undirvísingartilfar til búnaðarskeið og -útbúgvingar.

●     Styrkjaroyndir við fjølbroyttari framleiðslu, fóðurroyndum, framleiðslutøkni v.m.

●     Granskaog savna vitan um møguleikar fyri at framleiða plantur, grønmeti, ber o.a.

●     Tryggjafestibóndum frælsari vinnumøguleikar við betri og tryggari fíggjarligumgrundarlagi..

●     Virknirbøndur fáa atgongd til festijørð, sum liggur órøkt ella ikki verður gagnnýtt. Og ávís framleiðsluskylda verður knýtt atfestirættinum.

●      At átøk verða gjørd atbøta um jarðriv og lendisspelli í haganum.

Ferðavinna, matstovu- og aðrar tænastuvinnur

Ferðavinnupolitikkurokkara byggir á burðadygd í mun til náttúru og fólkið, sum býr kring landið.Ferðavinnan kann, við røttu átøkunum, gerast ein av okkara høvuðsvinnum, sum eisinigevur útjaðara og útoyggjunum nógvar møguleikar. Millum neyðugu átøkini er einvæl útbygd tænastuvinna, har matstovuvinnan og “føroyski køkurin” við dygdarrávørum fáa bestu møguleikar at mennast.

Ferðavinnuvirksemiðskal skipast í sátt og semju við fólkið á staðnum, soleiðis, at tey lokalu eruvið til at skipa viðurskiftini og fáa ágóðan av ferðavinnuvirkseminum í økinum.

Landokkara skal verða eitt náttúruferðamál, har ein sterk náttúrufyrisiting og dyggvernd tryggjar, at náttúran verður betur vard enn í dag. Tí skulu, har tað erneyðugt, umsjónarfólk setast og greiðar reglur fyri ferðing í náttúruni gerast.

Stórurdentur skal leggjast á ferðavinnugreinar, sum ikki ovurtroyta náttúruna og sumumframt pengar, leggja vitan og netverk eftir seg.

Tjóðveldi vil

●     Føra einvirknan ferðavinnupolitikk, sum flytir vinnuna frá at vera summarvinna til atvera heilársvinna.

●     Skipavinnuferðavinnu, har dentur verður lagdur á at fáa ráðstevnur, altjóða fundir,ítróttar- og mentanartiltøk til Føroyar.

●     Stimbramatstovu- og ferðavinnuna og nýtsluna av føroyskum rávørum, m.a. við at lækkamvg á føroyskum matvørum og matstovuvirksemi.

●     Loyvamatstovuvinnuni at innflyta vín og øl beinleiðis fyri at víðka um útboðið oglækka prísin.

●     Vaksa umútbúgvingarmøguleikar innan matgerð og matvøruframleiðslu fyri tænarar,ferðaleiðarar, samskiparar v.m.

●     Geva mentanog list, fornminnum og søguligum plássum sjónligari leiklut í ferðavinnuni.

●     Brúkaferðavinnuna til at styrkja og marknaðarføra føroyska mentanarvinnu gjøgnum okkaramentanarumboðsstovnar.

●     Brúkaferðavinnuna at marknaðarføra føroyska sniðgeving, handverk, ítrótt v.m.

●     Gera taðeinfaldari at reka smærri handils- og tænastufyritøkur, við at einfaldgeraumsiting.

●     Viðvøkstrinum í ferðavinnuni taka ábyrgdina at varðveita okkara serstøku náttúruog okkara eyðkendu mentan.

●     Við náttúruverndarlóg,lendislóg og einari sterkari náttúrufyrisiting, skulu vit skipanáttúruferðavinnu, har náttúran verður brúkt á fult burðardyggan og trygganhátt.

Eitt náttúrugjald verðurásett fyri øll ferðafólk, sum koma til landið. Gjaldið skal koma teimum lokalufyriskiparunum til góðar.

Filmur, tónleikur og aðrar kreativar vinnur

Her verður hugsaðum skaldskap og aðra skriving, film, tónleik, myndlist, leiklist, sniðskapan,toy- og klædnatilvirkan, mat, telduspøl, forrit, appir og annað. Framleiðslur,handverk og hugskot, sum verða ment ella nýment til nýggjar spennandivinnugreinar. Kreativu vinnugreinarnar draga ung og arbeiðsmegi til sín ogskapa bæði trivnað og eitt meira fjøltáttað vinnulív og inntøkur tilsamfelagið.

Felags fyriflestu kreativu vinnugreinarnar er, at tær kunnu mennast so gott sum allastaðnií landinum, og eru tí væl egnaðar til at skapa arbeiðspláss, eisini uttanfyrimiðstaðarøkini.

Vit seta greiðmál í mun til heimamarknað og útflutningsmøguleikar. Og vit vilja samskipaátøkini fyri kreativu vinnurnar við okkara mentanar-, vinnu- oguttanríkispolitikkin.

●     Skipa útbúgving og førleikamenning innan kreativu vinnugreinarnar, eitt núinnan skriving, tónleik, film, sjónleik, myndlist, sniðgeving v.m.

●     Samstarvog sameining ímillum kreativar, vinnuligar og handilsligar útbúgvingar.

●      Felags marknaðarføringav okkara ferðavinnu og kreativum vinnum úti í heimi.

●      Stuðlaútflutningsskipan og framsýningarpallar, eitt nú festivalar og ráðstevnur, sum seta fokus áføroyskan film, klædnaframleiðslu, tónleik, matlist ella aðrar skapandi vinnur.

●      Bókaútflutningsátakið FarLit verður styrkt við størri játtan.

●     Einklekingardepil fyri kreativar vinnur, har dentur verður lagdur á at brúka ogmenna tað serføroyska.

●      Íløgu- ogvinnuframaskipanir, sum breitt stimbra kreativar vinnur.

●      Seta á stovnfilmsgrunn, víðarimenna Filmshúsið og seta greið mál fyri føroyskafilmsframleiðslu.

●      Tryggja, at afturberingarskipanin og filmsgrunnurin endurspegla settumálini og stigvíst verða økt til neyðugu fíggjarorkuna.

●     Uppraðfestatónleikaútflutningsskipanir og betra umstøðurnar hjá tónleikarum at virka ogframleiða.

●     Tryggjakreativu vinnuni betri umstøður í mun til arbeiðsloysis-, sjúku-, barsils- ogaðrar trygdarskipanir.

●     Geratað einfalt og smidligt at seta á stovn og at reka vinnufyritøkur.

 Sjóvinnur

Føroyar skuluvera ein maritimur tænastudepil, har tað fyri skipaferðsluna í norðurhøvumverður eitt givið val at proviantera, skifta manning, bunkra, umskipa, umvælaog so frameftir. Hetta krevur væl útgjørdar skipasmiðjur, smiðjur, havnir,umboðsfeløg, veitarar av útgerð, heilsølur, orkuveitarar, flutningsfyritøkur,kavarar, elektrikarar o.s.fr.

Føroyar eiga atbjóða fram útbúgvingar, útgerð, tøkni, ráðgeving og fjølbroyttar tænastur tilvaksandi skipaferðsluna á okkara leiðum. Sjóvinnur og sjóveitaravinnur skulu tímennast og miðvíst marknaðarførast.

Vit viljastigvíst burtur frá oljuni og gerast eitt samfelag, sum burturav verður rikiðvið reinari varandi orku.

Mesti parturin avorkunýtsluni hjá Føroyum er framvegis í olja og oljuúrdráttum, serliga ívirkseminum á sjónum, ið nærum burturav nýtir lívrunnið brennievni. Hettakrevur, at vit finna burðardyggar loysnir og flyta okkum í stigum. Ótryggaaltjóða støðan, við kríggi í Evropa og broyttari valdsjavnvág, ger tað eisinialneyðugt at tryggja okkum orku frá álítandi og varandi keldum og veitarum.

Ráevnis- og grønorkuvinna

Vit eiga at geraeina nýggja ætlan fyri ráevnini í føroysku undirgrundini, og hvussu vitrealistiskt kunnu flyta okkum trygt yvir í grønu framtíðina. Nýtslan avjarðgassi (náttúrugassi) úr føroysku undirgrundini kann vera ein møguligurløðarsteinur á vegnum til at gerast leys av lívrunnum brennievnum.

Vit vilja stuðlavinnuni í at luttaka í royndum og menning av burðardyggum orkuloysnum á sjónum.Her eru fleiri møguleikar fyri reinari orkuloysnum og orkusparing.

Vit vilja setaferð á framleiðluna av grønari orku, og leggja lunnar undir at vit íframtíðini, umframt at nøkta egnan tørv, kunnu útflyta reina orku. Vit vilja seta ferð á menningina av einarigrønorku-vinnu, sum við dyggum førleikum kann vera ein framdráttur íumleggingini frá lívrunnari til grøna orku á sjógvi og landi. Tí skulu viteisini hava góðar treytir fyri fyritøkur, sum vilja byggja upp eina vinnu kringstóra grøna orkuskiftið.

Fremstuumhvørviskrøv skulu setast sjó- og ráevnisvinnuni fyri at verja havumhvørvið ogfiskatilfeingið, sum eru okkara lívsgrundarlag. Og vitvilja raðfesta tilbúgving á sjónum høgt.

 Tjóðveldi vil

●     Leggjalunnar undir og marknaðarføra Føroyar sum ein altjóða maritimur útbúgvingar- ogskeiðsdepil.

●     Stuðlaundir menning av grønari orkuvinnu og nógv meira framleiðlu av grønari orku tilnýtslu á landi og sjógvi.

●     Leggjaætlan fyri, hvussu skipaflotin og øll sjóvinna skjótast til ber kann leggja umfrá olju til umhvørvisvinarligt brennievni.

●     Stuðlavinnuni í grønari umlegging, so tað loysir seg skattliga og á annan hátt atganga fremst í grønu umleggingini.

●     Menna einaføroyskari shippingvinnu, sum gongur á odda við burðardygd.

●     Seta ástovn ymiskar sjóvinnuútbúgvingar á miðnámi og universitetsstøði.

●     Samskipanog menningarátøk fyri maritimar veitaravinnur.

●     Styrkjalógargrundarlagið undir Føroysku Altjóða Skipaskránni, so bert dygdarskip, iðlúka høg umhvørviskrøv og altjóða reglur kunnu verða skrásett. Fult innlit skal vera í eigaraskrá.

●      Seta fremstu krøv tilumhvørvisvernd, arbeiðsumhvørvi og trygd á sjónum.

●      Styrkjasjótilbúgvingina og millumlanda samstarvið um tilbúgving á sjónum.

 Byggi- og handverksvinna

Byggivinnupolitikkurfloksins hevur sum mál, áhaldandi at styrkja og góðska byggivinnuna. Byggivinnanskapar nógv arbeiðspláss kring landið og er hin týdningarmesta vinnan, tá umræður at útvega býli og bygningar til fólk og vinnu. Byggivinnan gevur ungumgóðar møguleikar fyri útbúgving og fakligari menning. Og henda breittsamansetta vinna er við til at skapa trivnað og framburð við byggilist,byggifrøði og dygdargóðum handverki.

Land og kommunurbyggja nógv. Vit vilja skapa góðar umstøður og greiðar reglur fyri útbjóðingvið meira, so føroyskar fyritøkur altíð hava møguleika at bjóða seg fram. Vitvilja hava føroyskar loysnir til byggivinnuna, soleiðis, at bygt verður eftirumstøðunum her, og soleiðis at vitan og førleikar áhaldandi verða bygd upp ílandinum.

Byggivinnantelist í heimshøpi millum tær vinnur, sum brúka mest tilfeingi, og er sostattein hin mest týðandi liðurin at fáa við í tann ringbúskapin, sum vit ynskja atflyta okkum yvir í. Tí er umráðandi at skapa umstøður fyri, at byggitilfar ferí ringrás og kann endurvinnast og endurnýtast.

Samanspæl ímillumbygningar, lendi, burðardygd og trivnað hjá íbúgvum og vinnu eigur at verðaliður í allari almennari bygging, eins og virðing fyri fagurfrøði. Grønar orkuloysnir skulu vera ein sjálvsagdurpartur av almennari og privatari bygging.

Skilagóðirkarmar um vinnuna skulu eisini tryggja, at meira kann byggjast til ein kostnað,sum fólk hava ráð til. Tað skal loysa seg hjá øllum at byggjaumhvørvisvinarligt.

 Tjóðveldi vil

●     Altalment útbjóðingartilfar skal skipast soleiðis, at føroyskar fyritøkur kunnubjóða seg fram á jøvnum føti.

●     Byggivinnanskal hava føroyskar loysnir á altjóða støði, mentar av føroyskum ráðgevara- ogbyggifyritøkum.

●     Byggireglugerðog lóggáva skulu tillagast viðurskiftunum í Føroyum.

●     Landsverkskal styrkjast í uppgávuni at røkja byggiharrauppgávur og bygningsrakstur hjálandinum.

●     Nýggjog nútíðarhóskandi útbjóðingarlóg verður gjørd, sum tryggjar líkarætt ogjavnbjóðis atgongd hjá fyritøkum í byggivinnuni til almennar verkætlanir.

●     Betrifaklig fyrireiking og dyggari verkætlanargrundarlag hjá øllum ábyrgdarhavarum,skal tryggja rættari kostnað og skipan av almennum byggiverkætlanum.

●     Nýggjalóg um talgilding av almennum byggiverkætlanartilfari og talgilt útboð avbyggiverkætlanum.

●     Tryggjavinnuni atgongd til at skilja sundur og at fáa atgongd til at endurvinna brúktbyggitilfar, og harvið minka munandi um burturkastið.

●      Ávísur partur avbyggikostnaðinum hjá tí almenna skal vera markast til list.

 KT og talgilding

FyriTjóðveldi er talgild menning ein fortreyt fyri øktum búskaparvøkstri og øktarivælferð. KT-førleikar á heimsstigi og KT-vinnumenning skulu á tryggan hátt beraFøroyar inn í talgildu framtíðina.

Vit havaeitt væl útbygt KT-undirstøðukervi og fólk við dyggum førleikum. Tí ergrundarlagið gott til at menna talgildar loysnir, sum kunnu skapa virðir fyriborgarar, virkir og føroyska samfelagið.

Málið erein lættari gerandisdagur og ein smidligari rakstur av samfelagnum og hjávinnuni. Vit skulu menna talgildar tænastur í almenna geiranum, og soleiðiseisini menna føroysku KT-vinnuna. Hesar talgildu tænastur skulu sniðgevast viðdenti á trygd og brúkaravinsemi. Við betri tænastum til fólk og virki og einarieinfaldari fyrisiting, sum tørvar at vera væl samansjóðað. Tænasturnar skuluvera tryggar og lættar at brúka, ikki minst hjá teimum við skerdum førleikum.

Tað skalgerast lættari at vera føroyingur í altjóða talgilda heiminum og føroysktkennast aftur í øllum lutum. Fólkið skal setast í miðdepilin, øll skulu fáagagn av møguleikunum, og vit verja okkara samleika, mentan og føroyska málið -tað er grundtreytin handan menningina.

Tjóðveldi vil

●     Einaføroyska visjón um talgilding, sum vit øll eiga, og sum verður dagførdleypandi.

●     Taðalmenna, land og kommunur bjóða út fleiri ítøkiligar verkætlanir at eggja tileina sterka føroyska KT-vinnu.

●     Gagnnýtaserligu møguleikarnar at loysa orku- og umhvørvisavbjóðingar.

●     Raðfestaskilagóðar KT-loysnir at frígeva orku til heilsu- og umsorganaruppgávur.

●     Tað almennaskal stuðla útflutningi av føroyskum dyggum KT-loysnum.

●     Stovnsligalendið skal samansjóðast um talgildingarmál, so tað er greitt, hvør myndugleikier fyri hvat. 

●     Byggja eitt“Talverk” til at hava ábyrgd av at gera ætlan, menna og reka skipanir attryggja føroyska málið og fyrihalda seg til etiskar spurningar í talgildingini.Undir hesum øktari skíggjanýtslu hjá børnum og ungum og ávirkan á trivnað, felagslív, mál og samfelagslív.

●     Skúlaskipaninleggur størri dent á frálæru í KT.

●     Setriðbjóðar út viðkomandi KT-útbúgvingar, sum gevur atgongd til heimsins fremstuuniversitet.

●     Allirborgarar og fyritøkur fáa møguleika at velja ein tryggan teldupost frá almennuFøroyum.

●     Talgildundirskrift skal kunna brúkast í øllum viðurskiftum, har tað er viðkomandi.

●     Øllprógv, skeið og góðkenningar, ið borgarar í Føroyum hava staðið, skulu fáasttalgilt.

●     Lógarverkiðskal lagast talgilda veruleikanum, og óneyðugar forðingar fyri talgildumframburði lúkast burtur.

●     Viðbetri gjøgnumskygni og góðsku í skrásetingum og málsviðgerð, skal trygdin hjáborgarum og vinnufyritøkum vaksa munandi.

●      Høga KT-trygd ogmenning at trygdarførleikum, at verja land og borgarar ímóti KT-kriminalitetiog netálopum.

●      Stimbra undir vinnur,ið krevja høgan KT-førleika, eitt nú rúmdartengda vinnu og -gransking.

 Frælsur og væl skipaður arbeiðsmarknaður

Tjóðveldi ynskirein virknan og smidligan arbeiðsmarknaðarpolitikk, sum rúmar øllum borgarum,við teirri styrki og tí ríkidømi, tað gevur samfelagnum. Fræls fakfeløg ogarbeiðsgevarafeløg, ið hava møguleikar at samráðast á javnbjóðis støði, erugrundsúlur undir væl skipaðari vinnu og rættindum hjá hvørjum einstøkum. Ein frælsur samráðingarrættur er treytaður av, atsamráðingarpartarnir í útgangsstøðinum eru javnsettir, og má hetta títryggjast.

Vitásanna, at samráðingar einsamallar ikki altíð røkka til rættvísa løn ogrættvísar sømdir fyri allar lønarbólkar á arbeiðsmarknaðinum. Tað er tí alneyðugt, at lyfta lægstulønarbólkarnar á almenna og privata arbeiðsmarknaðinum upp á eitt virðiligtstøði, so til ber at liva av lønini. Og tímaløntum má veitast tryggari kor.Hetta er eisini avgerandi, skal arbeiðsmarknaðurin vera kappingarførur í muntil arbeiðsmegina.

Tjóðveldivil tí í samráði við partarnar á arbeiðsmarknaðinum seta eina lønarpulju til atlyfta teir lægstu lønarbólkarnar, serliga í vælferðarstørvum, sum søguliga havaverið afturúrsigld, tá tað um løn ræður. Og vit vilja arbeiða fyri, atarbeiðsvikan stigvíst í lóg verður lækkað til í mesta lagið 37 tímar.

Førleikamenningog eftirútbúgving mugu avspeglast í løn og starvsstigi. Og eftir treytum, sumpartarnir áseta í sáttmála, skal bera at fáa góðkent arbeiðsroyndir á jøvnumføti við aðra førleikamenning.

Einvæl virkandi barsilsskipan er eitt hjartabarn hjá Tjóðveldi, og halda vit framat gera skipanina betri, so familjur fáa góðar møguleikar at fáa barsil,familju- og arbeiðslív at hanga saman.

FyriTjóðveldi er javnstøða ogtað, at allir borgarar, ikki minst fólk við skerdum førleikum, telja við, einsjálvsagdur rættur í øllum viðurskiftum á arbeiðsmarknaðinum. Bæði almenn og privat arbeiðsplásseiga at taka hesa ábyrgd á seg.

 Mentanarligtvirksemi

 Við einumnýggjum tjóðleikhúsi skulu nýggjar verkætlanir innan leiklist stuðlast.

Tøkniliga,talgilda menningin krevur at vit bjálva okkum væl at taka ímóti teimum nógvu ogáhaldandi mentanarligu rákunum, ið heimurin kring okkum bjóðar av við. Tí muguvit seta meira pening av til føroyskar verkætlanir innan film, telduspøl,tónleik, myndlist og bókmentir, samstundis sum føroyingar verða eggjaðir ogstuðlaðir til at fáa sær fjølbroyttar útbúgvingar innan hesi øki.

Politiskt mál: (úr valskránni 2022)

●      Játtanir til mentanog list verða munandi øktar, harímillum játtanir til týðaragrunn, miðlagrunnog filmsgrunn.

●     Mentanar- og listaráð Føroya verður sett á stovn at umsita ogsamskipa allar stuðulsjáttanir innan mentanarøkið og ráðgeva politiskamyndugleikanum. Allar viðurkendar listagreinir í Føroyum skulu vera umboðaðar íMentanar- og listaráði Føroya. Listafólkiverða tryggjað góðar umstøður at virka undir.

●     Skipaðstarvs-, lønar- og eftirlønarviðurskifti

●     Yrkislistafólkskulu kunna hava samansett størv, so tey lutvíst bæði skulu kunna undirvísaog vera virkandi listafólk, um hetta er teirra ynski

●     Ein skipanlík Musikkskúlaskipanini skal gerast fyri aðra list eisini, so sum myndlist,ritlist, sjónleik, film, dans og skapandi list sum heild

Føroyskur miðlapolitikkurverður orðaður:

Landsstýrið skal saman viðFróðskaparsetrinum og almennu og privatu miðlunum orða ein miðlapolitikk, sumeisini skal fevna um eina miðlastrategi fyri føroyska samfelagið, sum verðurendurskoðað við jøvnum millumbili, t.d. fimta hvørt ár.

●      Kringvarpið ogprivatir miðlar skulu styrkjast til tess at tryggja fólkaræðið og kritiskaviðgerð av valdinum

●     Tjóðleikhús verður bygt beinanvegin, og Tjóðpallur Føroya fær styrktfíggjarligt grundarlag. Landiðskal orða ein politikk fyri arkitektur og styrkja byggilistina

●     Landið skalstyrkja staðbundnu søvnini og mentanarvirksemið sum heild, so hesi í størri ogvirknari mun samstarva og virka saman við Tjóðsavninum og øðrum landsstovnum.

●     StyrkjaTjóðsavnið, so tað kann styrkja staðbundnu søvnini

●     Vit skulustyrkja okkara kvæðamentan og føroyska dansin í skúla, gransking ogundirvísing sum heild

●     Øll børn,sum ynskja tað, skulu hava møguleika at vera tikin upp á Musikkskúlanum

Tjóðveldivil

●     Ølleiga rætt og atgongd til mentan og list.

●     Sumlítil tjóð skulu vit nýta størri part av landsins fíggjarlóg til mentan oglist, sammett við størri lond.

●     Mentanar-og listaráð Føroya verður sett á stovn at umsita og samskipa allarstuðulsjáttanir innan mentanarøkið og ráðgeva politiska myndugleikanum.

●     Játtanirtil mentan og list verða munandi øktar, harímillum játtanir til týðaragrunn,miðlagrunn, filmsgrunn umframt til royndarverkætlanir og nýhugsandiverkætlanir.

●     Eggjaðverður til økt samstarv og nýhugsan í dagstovnum og skúlum og út ímentanarstovnar.

●     Mentanar-og listaútbúgvingar verða styrktar sum lærugreinir í fólka-, miðnáms-, eftir-og háskúlum og sum útbúgvingar á hægri skúlum.

●     Høvundum,týðarum og listafólki annars skulu kunna tryggjast føst starvsløn, umframt atteimum verða veittar góðar umstøður at inna sítt yrki.

●     Listafólkiverða tryggjað skipað starvs-, lønar- og eftirlønarviðurskifti.

Mentanar- og listaráð Føroya skal miðvíst styrkjayrkislistina, einstøku listagreinirnar, áhugalistina og skapandi mentanar- ogfrítíðararbeiðið kring landið. Mentanar- og listaráðið kann skipast á hendahátt við eini fyrisiting við fakkønum fólki í fulltíðar starvi:

Mál og bókmentir

Føroyskt mál og føroyskmentan eru styrkt við miðvísum stríði, og tey hava fótað sær ímóti øllumforsagnum í nútímans samfelagnum. Í dag standa nýggjar avbjóðingar fyriframman, har vitanar- og kunningarsamfelagið er veruleiki, og føroyingar skuluvirka sjálvstøðugt í altjóða samstarvi.

Føroyskt mál skal mennastog verða fult samfelagsbært mál. Vit skulu kunna viðgera allar partar avtilveruni og allar samfelagstættir á føroyskum, og vit skulu kunnu taka heimintil okkara á føroyskum og læra heimsins mál og mentanir gjøgnum føroyskt.

Neyðugt er at styrkjastovnar sum Nám, Kringvarpið og Søvn Landsins, so teir kunnuganga á odda í tí miðvísa arbeiði, sum krevst, fyri at styrkja og geva føroyskamálinum og mentanini ta tign í gerandisdegnum og í framtíðini, sum tað avrøttum eigur.

Tjóðveldi vil

●     Tilmælini ímálstevnuálitinum ”Málmørk” frá 2008 verða tikin til viðgerðar og dagførd.

●     Høvundum,týðarum og listafólki annars skal kunna tryggjast føst starvsløn, umframt atteimum verða veittar góðar umstøður at inna sítt yrki.

●     Týðaragrunnurverður settur á stovn.

●     Játtan tilføroyska bókaútgávu og útgávu av teldutøkum tilfari á føroyskum verður styrktmunandi.

●     Fyriskipanirfyri bókaútgávu skulu gerast liðiligari.

●     Stuðulsskipanirnarskulu eisini fevna um týðing av bókmentum, filmum, spølum, telduforritum,talgildum nýtaramótum o.s.fr.

●      Stuðulin tilorðabókagerð og menning av orðabókatøkni og netorðabókum verður øktur.

●      Føroyskum børnumuttanlands verður veitt móðurmálsundirvísing gjøgnum KT-samskifti og onnurundirvísing.

Skapandi list og mentan

Tjóðveldivil virka fyri at styrkja og áhaldandi menna ein dyggan listapolitikk. Íløgur ílist og mentan eru íløgur í lívsgóðsku í einum betri samfelag, har fólkiðtrívist. List eigur tí at vera atkomilig hjá øllum. Listaøkið fevnir breitt frátónleiki, sjónleiki, bókmentum, myndlist til byggilist, handverkslist,sniðgeving umframt filmslist, sum telist millum listagreinirnar, ið hava góðarmøguleikar eisini at røkka út í heim.

Tjóðveldi vil

●      List, mentan og sangurskulu verða sjálvsagdur partur av virkseminum í barnagørðum og skúlum.

●      Tryggja góðar umstøðurtil undirvísing í tónleiki, sjónleiki, myndlist og bókmentum.

●      Geva yrkislistafólkimøguleikan at hava samansett størv, so tey lutvíst undirvísa og lutvíst eruvirkandi listafólk.

●      Fáa til vegalistabústaðir til arbeiðsbýli at hýsa listafólki avmarkað tíðarskeið.

●     Orðaein politikk fyri arkitektur og styrkja byggilistina.

●     Íøllum almennum byggiverkætlanum skal ávís upphædd av byggikostnaðinum brúkasttil keyp og uppseting av list í almenna rúminum.

●     Stuðlamentanarligari og listaligari gransking og skipanum, ið virka fyri útflutningiav føroyskari list og mentan.

●      Filmsgrunnur skalsetast á stovn at veita stuðul og fígging til føroyskar filmsspírar og-framleiðarar.

●      Filmsgrunnurin verðurso líðandi mentur til ein veruligan filmsstovn, sum skal gera tað møguligt atmarknaðarføra føroyskan spælifilm úti í heimi.

Mentanarstovnar

Mentanarstovnarnirí samfelagnum, eitt nú Tjóðsavnið og Landsskjalasavnið, hava eina sera týðandiuppgávu í samfelagnum og mótvegis borgaranum. Tí er neyðugt við greiðari ogtíðarhóskandi lóggávu á savnsøkinum. Tjóðsavnið eigur sum leiðandi savn íFøroyum at fáa góð kor at arbeiða undir. Fremsta endamál hjá søvnum okkara erat skráseta, innsavna og varðveita okkara mentanararv, og á fjølbroyttan háttmiðla sína vitan og veita upplýsing. Mentanararvurin á søvnunum má tryggjast,so hann ikki forferst, men eisini er tøkur til komandi ættarlið.

Savnsvirksemisnýr seg í stóran mun eisini um at skapa trivnað, samleika og nýhugsan millumfólk í einum virknum nærumhvørvi, so fólk kring landið kunnu skipa sín áhuga ogkenna ognarskap í at reka mentanarsøguligt virksemi. Tjóðsavnið,Landsskjalasavni og Landsbókasavnið hava yvirskipaða, fakliga ábyrgd og skuluseta karmar, men dentur skal verða lagdur á, at hugskot, átøk og søvn, sprottinúr lokalumhvørvinum og frá einstaklingum, merkja tað útinnandi og dagligabygdasavnsvirksemið.

Sum tjóðí miðjum Norðuratlantshavi, sum hevur ment seg í og við náttúruni á sjógvi oglandi, eiga vit at hugsa stórt á savnsøkinum. Vit eiga at menna nýggj søvn ogútbyggja søvn, sum goyma og skapa vitan og gransking um ta ríku søgu, tærroyndir, tað tilfeingið og tær avbjóðingar, ið vit hava.

Tjóðveldi vil

●     Framkomið náttúrugripasavn,sjósavn, savn fyri fiskivinnu- og skipasøgu, hvalaveiðisavn, krígssavn,listasøvn o.a. skulu mennast og útbyggjast.

●      Fornminnalógin verðurendurskoðað og styrkt.

●     Lógfyri fornminni og søvn skal endurskoðast og dagførast

●      Lóg fyri listasøvnverður gjørd.

●      Styrkja staðbundnusøvnini og mentanarvirksemið sum heild, so hesi í størri og virknari munsamstarva og virka saman við Tjóðsavninum.

●      Søvnini ogmentanarstovnar landsins skulu vera virkin partur í frálæruni í fólkaskúlanumog miðnámsskúlunum.

●      Søvnini verða stuðlað,so tey kunnu taka lut í gransking innanlands og úti í heimi.

●      Talgilda arbeiðið attryggja mentanararvin, m.a. gomul dagbløð, skjøl og bandasøvn, verður stuðlaðserstakt.

●      Fornlutir og fornminniverða sjónligari og livandi partur av mentan og søgu okkara.

Tjóðleikhús og symfoniorkestur

Tjóðpallurog symfoniorkestur eru mentanarframherjar, hvørs týdningur fyri mentan,samleika og listarliga umhvørvi okkara valla kunnu yvirmetast.

Tjóðveldivil

●     FøroyaSymfoniorkestri verður tryggjað haldført fíggjarligt grundarlag og sømilig korat virka undir.

●     TjóðleikhúsFøroya verður bygt beinanvegin, og Tjóðpallur Føroya fær styrkt fíggjarligtgrundarlag.

Bókasøvn

Fortreytin fyri einumvælvirkandi fólkaræði er eitt upplýst og kritiskt hugsandi fólk. Her erubókasøvn grundleggjandi stovnar. Bókasøvn eru kollektiva minnið hjásamfelagnum, sum goyma, skipa og skráseta alt, ið verður givið út. Tey útvegaatgongd til vitan úr øllum heimi, og tey skapa grundarlagið fyri gransking áøllum fakøkjum. Tey eru samstundis millum týdningarmestu stovnar at fremjaupplýsing, lærdóm og mentanarligt virksemi kring alt landið.

Føroya Landsbókasavn, iðer millum elstu mentanarstovnar í landinum, skipar samstarv við býar-, bygda-,skúla- og meginbókasøvn kring landið, eisini um stuðulsjáttan og tilfar.Tey einstøku bókasøvnini skulu hava rúmar ræsur at skapa sítt egna fjølbroyttavirksemi og gerast mentanardeplar á staðnum, sum nógv góð dømi eru um.

Tjóðveldi vil

●     Bókasøvnumverður tryggjaðar betri umstøður at bjóða borgaranum tilfar, tilboð ogmentanarligar upplivingar.

●     Bókasøvniniverða ment samsvarandi tøkniligu og samfelagsligu menningini og kunnu bjóðalestrarumhvørvi, fjarlestrarmøguleikar, fyrilestrar og upplivingar umvegisfjarskifti o.a.

●     Landsbókasavniðskal skipa tætt samstarv um størri fólkabókasøvn kring landið við longumupplatingartíðum, faklærdum fólki og hóskandi kørmum.

●      Í samstarvi við Fróðskaparsetur Føroya og aðrar vísindaligar stovnar skalLandsbókasavnið veita vísindabókasavnstænastu.

Felagslív og livandi mentan í gerandisdegnum

Lokalsamfeløgini eru grundarlagið undirlivandi mentan. Felagslív, ítróttur, trúarlív, kvøldskúlar o.a. eru týðandilutir í mentanararbeiðinum í gerandisdegnum.

At gagnnýta náttúruna og fáast við innløguá sjógvi og landi eru sjálvsøgd rættindi, búskaparligt ískoyti og byggir ávitan, førleikar og samstarv, sum eru ment ígjøgnum ættarlið. Hetta ersamstundis grundarlag fyri trivnaði, felagsskapi og mentan.

Mentanarpolitikkurin skal tí miðvíst stuðlatí livandi felagslívinum og skapa karmar fyri at varðveita og menna siðaarvinog mentanartiltøk í gerandislívinum kring landið.

Føroyski dansurin, føroysku klæðini,føroyskt bátasmíð, byggilist og handverk, ull og heimavirki og matmentan erudýrmætir partar av okkara mentanararvi, sum vit hava skyldu at varðveita tileftirkomarar okkara.

Tjóðveldi vil

●     At skúlar,søvn, bygdahús og mentanarhús kring landið verða stuðlað sum karmar umfelagslív og livandi mentanarvirksemi á bygd og í bý.

●     At samstarver millum ta livandi mentanina í gerandisdegnum og tað skipaðamentanararbeiðið, ið áhugafeløg, mentanarstovnar og listafólk útinna.

●     Atføroyski dansurin og kvæðaarvurin verða styrktir og stuðlaðir og fáa størrirúmd í skúlunum.

●     Athandverk og førleikar, ið eru ment gjøgnum øldir á ymsu plássunum, verðavarðveitt og ment.

●     Øll hava rætt til at útinna sítt egna trúarlív innan lógarinnar karmar

●     Fólkakirkjan er ein siðbundin landsstovnur, sum framhaldandi verður rikinog stuðlað sambært løgtingslógum.

Ítróttur

Gjøgnum ættarliðhava vit í ítrótti lært virðir, siðvenju og leikreglur. Ítrótturin ermentanarberi, samleikaskapandi, samstarvselvandi, fremjandi fyri fólkaheilsu ogsetir Føroyar á heimskortið. Ítrótturin kann binda okkum saman við heimin íaltjóða samstarvi og er týðandi kelda til inntøkur og førleikamenning ísamfelagnum.

Tjóðveldi vil

●     Gevaítróttinum góðar og nútímans umstøður at virka undir kring landið.

●     Stuðla tístóra sjálvbodna arbeiðinum, sum er innan ítrótt, og vísa virðing fyritýdninginum, ítróttur hevur fyri einstaka borgaran og samfelagið sum heild.

●     Mennabreiddarítróttin kring landið, sum er mennandi, lærandi, savnandi og hevureyðsæddan týdning fyri fólkaheilsuna.

●     Gera íløgurí framkomin ítróttaranlegg.

●     Stuðlaúrvalsítrótt, sum hevur stóran týdning, fyrst og fremst fyri ítróttafólkiðsjálvt at røkka málum, men ikki minni fyri samfelagið Føroyar.

●     Menna einaúrvalsskipan, sum tryggjar, at úrmælingar hava møguleika at menna seg og sínaítróttargrein á nøktandi hátt.

●     Gera einaskipan, sum stuðlar miðvísum ætlanum hjá ávísum ítróttagreinum og sersambondumat røkka settum málum fyri altjóða luttøku, landsliðsarbeiði og menning avvenjarum, íðkarum og hjálparfólki.

●     At átøkfyri altjóða luttøku og førleikamenning í ítrótti verða skipað.

●     Ítróttamiðnám,ítróttaháskúlar og hægri útbúgving og gransking innan ítrótt skulu mennast.

●     Føroyarskulu vinna altjóða limaskap fyri øll sersambond og kunna taka lut innan allarítróttargreinir.

●     Føroyarskulu hava sjálvstøðugan limaskap í altjóða olympisku nevndini, IOC.

‍

Landið skal hava ein mentanarpolitikk, sum sæstaftur í gerandisdegnum hjá fólki. Persónligt frælsi, talufrælsi og trúarfrælsi erugrundsúlurnar í mentanarpolitikkinum. Persónligt frælsi at vera og at skapa merkir, atein hevur rætt at vera tann, ein er, sambært egnu sannføring.

Yvirskipaðipolitikkur Tjóðveldis er at tryggja fólkaræðinum bestu fortreytir og øllumborgarum javnsett rættindi og lívstreytir.

Tí er umráðandiat tryggja dygdargóða undirvísing um stríðið fyri egnum máli og rættindum sumtjóð, umframt týdningin av at taka ábyrgd fyri egnum viðurskiftum og altjóðaábyrgd í einum sínámillum treytaðum heimi.

PolitikkurTjóðveldis hevur sum mál at verja samleika, mál og mentan, ið ættarlið havabygt upp, meðan vit samstundis virka fyri menning og integratión til gagns fyrialla tjóðina.

Javnrættur erjavnvirði. Hóast eingi menniskju eru eins, eiga øll somu rættindi og ábyrgd ísamfelagnum. Hetta uttan mun til kyn, húðarlit, átrúnað, uppruna, kærleikslívella lívsval.

Javnrættur ogjavnstøða tryggja samfelagnum tað sosiala og mentanarliga fjølbroytnið, iðkrevst fyri alsamt at mennast.

Sosialt ogpersónligt frælsi skal tí vera ein hóskandi partur av grundarlagnum undireinari frælsari tjóð. Minnilutabólkar eru tí ein sjávsagdur partur avjavnstøðupolitikki Tjóðveldis, sum vil, at í Føroyum verða allirminnilutabólkar og grundleggjandi mannarættindi vard.

Tjóðveldi vilhava ein integratiónspolitikk í verki, sum tryggjar, at allir herbúgvandiútlendingar fáa møguleika at falla til og nýta sínar førleikar. Integratión avtilflytarum í føroyska samfelagnum setir stór krøv, men er eisini við til atmenna okkum sum samfelag. Føroyska málið er lykilin til fulla luttøku ísamfelagnum. Tí hevur tað stóran týdning hjá tilflytarum, ið ynskja at gerastsamrunnin partur av føroyska samfelagnum, at læra føroyska málið, umframt atkenna føroyska mentan.

Við nýggjuintegratiónslógini, er tað integratiónsmyndugleikin, ið saman við kommununum,hevur ábyrgdina av, at integratión av tilflytarum fer fram á fullgóðan ogrættvísan hátt. Tað er tí umráðandi, at kommunurnar fáa møguleika at røkjasínar uppgávur á hesum øki lýtaleyst, eitt nú við at tær seta fleiriintegratiónssamskiparar og vegleiðarar í starv, har tørvur er.

Hóast batar ogframstig, er stríðið fyri javnstøðu millum kvinnur og menn minni enn so av. Kvinnur eru framvegis ikki eins væl umboðaðar í politisku og vinnuligu leiðslulandsins.

Kvinnur hava sumheil lægri størv, lægri útbúgving og minni arbeiðstíð enn menn. Stórur parturav kvinnum eru í láglønarbólkinum. Størsti arbeiðsgevari hjá kvinnum er taðalmenna, og stórur meiriluti av kvinnum er í starvi innan heilsu, røkt, skúla,dagstovnar og sernámsøkið.

Stakiruppihaldarar eru tann bólkur, ið hevur torførast við at liva eitt sømiligt líví Føroyum, og tey eru í stórum fátækraváða.

Stórur meirilutiav støkum uppihaldarum eru kvinnur, sum í stóran mun leita av landinum og ikkiflyta heim aftur eftir lokna útbúgving ella arbeiði uttanlands.

Mentan og list erat skapa, endurnýggja og viðgera felags virði í samskifti millum menniskju.Mentan og list skapa samleika og amboð at fata okkum sjálv, okkara lív, okkarasøgu og samfelag og heimin kring okkum. Mentan og list bróta mørk og flytaokkum framá.

Mentanarpolitikkurinskal endurspegla ynski um og tørvin á, at persónliga frælsið at skapa og talaverður virt í tí politiska lívinum og í samfelagnum sum heild.

Mentanarpolitikkurinhjá Tjóðveldi snýr seg um okkara samleika sum tjóð og fólk við øllum tífjølbroytni, tað ber í sær. Mentanarpolitikkurin hevur til endamáls at tryggja, styrkja og mennaokkara felags mentanararv og mentanarliga tilfeingi.

Mentanarpolitikkurinskal gera tað møguligt hjá okkum at fremja eina vælvirkandi integratión íføroyska samfelagnum, har rúm eisini skal vera fyri nýhugsan, víðskygni ogmentanarligum fjølbroytni.

Miðlanýtslaog miðlaførleiki

Einsjálvstøðug og óheft pressa er ein av súlunum undir einum virknum fólkaræði.Miðlarnir hava ovurhonds stóra ávirkan á samfelagið, medvit, samleika, mentanog fólkaræði. Somuleiðis hava miðlarnir týðandi leiklut í at varðveita og mennaføroyska málið.

Ein fjølbroytt og kritisk pressa skal tryggja, at lóggevandi, útinnandi og dømandivaldið veruliga tæna fólkinum. Tí kann fjølmiðlavirksemi ikki burturav latastupp í hendurnar á marknaðarkreftunum, men skal vera skipað eftir almennumleisti, ið tekur atlit til øll sløg av miðlum.

Kringvarpiðeigur í hesum sambandi at verða styrkt, so tað til fulnar kann røkja sínarpublic-service-uppgávur. Umstøðurnar hjá teimum privatu miðlunum mugu betrast,so teir í størri mun kunnu liva upp til treytirnar at vera frælsir og óheftir,og ikki einans vera noyddir at laga seg eftir fíggjarligum og peningaligumáhugamálum.

Karmarnirkring miðlarnar og fakliga støðið mugu styrkjast, eitt nú við, atmiðlaútbúgving verður sett á stovn á Fróskaparsetrinum ella sum ein hægriútbúgving á Glasi.

Fyri attryggja persónliga frælsi at skapa, skriva og tala alment og frítt og viðábyrgd, skal opinleiki og innlit í umsiting og fyrisitingarligar avgerðir verasjálvsagdur rættur hjá pressuni og borgarunum.

Ungdómurin

Komandiættarlið eru grundarlag undir framtíðar Føroyum, og ungdómur okkara skal havaávirkan, ábyrgd og javnbjóðis møguleikar í samfelagnum.

Øllum ungum skal tryggjast møguleikin fyri innihaldsríkum ungdómi, ið ger tey førfyri at liva eina sjálvstøðuga og innihaldsríka tilveru við virknari luttøku ísamfelagslívinum.

Børniniog tey ungu skulu læra at samskifta, samráðast og taka avgerðir í einumsamfelag, har ið rúm skal vera fyri ymiskum hugsjónum og meiningum. Tey skuluhava ávirkan á sítt umhvørvi, á skúlagongd, arbeiðstreytir, frítíð og sínarframtíðarmøguleikar.

Føroyarskulu áhaldandi verða kappingarførar í stríðnum fyri at veita ungdóminum góð ogspennandi útbúgvingartilboð, so tey velja føroyskar útbúgvingar heldur enn atfara av landinum at taka útbúgving. Tað krevur, at almennu Føroyar fáa loystavbjóðingarnar við eitt nú at útvega teimum ungu lesandi og teimum, sum eru íútbúgving, egnan bústað og spennandi lestrar- og útbúgvingarumhvørvi, har teyungu trívast og kenna seg hoyrd.

Eisini erumráðandi, at tey ungu hava møguleika at gera sær arbeiðsroyndir. Fleiri megnaikki at finna fótafesti í útbúgvingarskipanini, og tað er ein avbjóðing fyrifleiri, at læru- og praktikkpláss tróta, hóast talið av lærusáttmálum hevurligið javnt høgt tey seinastu árini.

Øll ungeiga at koma væl ígjøgnum ungdómsárini. Summi hava tørv á einari útrættari hondfyri at finna fótafesti í tilveruni. Tjóðveldi vil, at øll ung skulu tryggjastmøguleikan at fáa vegleiðing um næstu stig, eftir at tey eru liðug viðfólkaskúlan, og tey ikki vita, um tey skulu halda fram í útbúgvingarskipanini,ella um tey heldur ynskja at fara út í arbeiðslívið. Sum er, hava hesi ongatrygd fyri, at ein hjálpandi hond er tøk, tá avbjóðingarnar vísa seg.

Mál, mentan og list

Mentan oglist staðfesta okkara samleika og mynda okkum sum fólk og samfelag í heiminum.Mentan og list eru úrslit av tógvum stríði gjøgnum øldir, millum ættarlið og í fólki í dag.Tað er mentanin og listin, sum gevur okkum íblástur og ger, at vit vilja búgvaog virka í hesum landi, okkara landi, Føroyum. Tí skulu vit eisini gera veruligar íløgur ímentan og list.

Við einumvíðskygdum, fevnandi og væl orðaðum mentanarpolitikki lyfta vit føroyskasamfelagið inn í framtíðina.

Mentanarpolitikkurinhjá Tjóðveldi skal snúgva seg um okkara samleika sum tjóð og fólk við øllum tífjølbroytni, tað ber í sær. Mentanarpolitikkurin hevur til endamáls at tryggja, styrkja og mennaokkara felags mentanararv og mentanarliga tilfeingi. Mentanarpolitikkurin skalvirka fyri, at vit fáa framt eina vælvirkandi integratión í føroyskasamfelagnum, har rúm eisini skal vera fyri nýhugsan, víðskygni og mentanarligumfjølbroytni.

Innihaldið í mentanarpolitikkinum

Mentan og list er at skapa,endurnýggja og viðgera felags virði í samskifti millum menniskju. Mentan oglist skapa samleika og amboð at fata okkum sjálv, okkara lív, okkara søgu ogsamfelag og heimin kring okkum. Mentan og list bróta mørk og flyta okkum framá.Íløgur í mentan og list eru íløgur í fjølbroytni og víðskygni, og tær skapaframburð og gera Føroyar sjónligar og virknar millum aðrar tjóðir. Við einumframsóknum mentanarpolitikki styrkja vit og menna føroyskt mentanarlív á øllumtýðandi økjum.

Tjóðveldivil, at vit seta ein størri part av landsins fíggjarlóg til mentan og list.Tjóðveldi vil, at vit seta á stovn Mentanar- og listaráð Føroya, sum skal veraóheft og umsita og samskipa allar stuðulsjáttanir til mentanarøkið og ráðgevapolitiska myndugleikanum.

Føroyska málið

Føroyskamálið skal tryggjast sum fult samfelagsberandi mál, so tað ongantíð kemur í tastøðu at skula vera mett og viðfarið sum eitt sonevnt minnilutamál.

Tí skuluvit stuðla mentanarligum og mennandi virksemi, ið kann tryggja grundarlagiðundir føroyska málinum enn betur, so føroyskt heldur á at styrkja sína støðu áøllum økjum í samfelagnum.

Okkaraalmennu stovnar, sum varða av føroyska málinum, og skulu tryggja, at taðframhaldandi mennist og er lívsørt millum okkum, verða stuðlaðir viðoyramerktum upphæddum til júst hetta endamál:

FróðskaparseturFøroya fær fígging at seta á stovn MA-útbúgving í miðlafrøði, ið skal byggja átær verandi BA- ella BS-útbúgvingarnar á Setrinum.

Føroyamálsdeildinverður styrkt munandi í síni gransking í føroyskum máli og bókmentum.

KringvarpFøroya verður styrkt munandi í at miðla føroyskt mál, føroyskar bókmentir ogmentan sum heild á óheftan, viðgerandi og kritiskan hátt.

Aðrarmentanarligar og listarligar verkætlanir, ið eru við til at styrkja einfjølbroyttan samleika og støðuna hjá føroyska málinum verða stuðlaðar serstakt.

Við einum nýggjum tjóðleikhúsiskulu nýggjar verkætlanir innan leiklist stuðlast.

Tøkniliga,talgilda menningin krevur at vit bjálva okkum væl at taka ímóti teimum nógvu ogáhaldandi mentanarligu rákunum, ið heimurin kring okkum bjóðar av við. Tí muguvit seta meira pening av til føroyskar verkætlanir innan film, telduspøl,tónleik, myndlist og bókmentir, samstundis sum føroyingar verða eggjaðir ogstuðlaðir til at fáa sær fjølbroyttar útbúgvingar innan hesi øki.

Politiskt mál: (úr valskránni 2022)

●      Játtanir til mentanog list verða munandi øktar, harímillum játtanir til týðaragrunn, miðlagrunnog filmsgrunn.

●     Mentanar- og listaráð Føroya verður sett á stovn at umsita ogsamskipa allar stuðulsjáttanir innan mentanarøkið og ráðgeva politiskamyndugleikanum. Allar viðurkendar listagreinir í Føroyum skulu vera umboðaðar íMentanar- og listaráði Føroya. Listafólkiverða tryggjað góðar umstøður at virka undir.

●     Skipaðstarvs-, lønar- og eftirlønarviðurskifti

●     Yrkislistafólkskulu kunna hava samansett størv, so tey lutvíst bæði skulu kunna undirvísaog vera virkandi listafólk, um hetta er teirra ynski

●     Ein skipanlík Musikkskúlaskipanini skal gerast fyri aðra list eisini, so sum myndlist,ritlist, sjónleik, film, dans og skapandi list sum heild

Føroyskur miðlapolitikkurverður orðaður:

Landsstýrið skal saman viðFróðskaparsetrinum og almennu og privatu miðlunum orða ein miðlapolitikk, sumeisini skal fevna um eina miðlastrategi fyri føroyska samfelagið, sum verðurendurskoðað við jøvnum millumbili, t.d. fimta hvørt ár.

●      Kringvarpið ogprivatir miðlar skulu styrkjast til tess at tryggja fólkaræðið og kritiskaviðgerð av valdinum

●     Tjóðleikhús verður bygt beinanvegin, og Tjóðpallur Føroya fær styrktfíggjarligt grundarlag. Landiðskal orða ein politikk fyri arkitektur og styrkja byggilistina

●     Landið skalstyrkja staðbundnu søvnini og mentanarvirksemið sum heild, so hesi í størri ogvirknari mun samstarva og virka saman við Tjóðsavninum og øðrum landsstovnum.

●     StyrkjaTjóðsavnið, so tað kann styrkja staðbundnu søvnini

●     Vit skulustyrkja okkara kvæðamentan og føroyska dansin í skúla, gransking ogundirvísing sum heild

●     Øll børn,sum ynskja tað, skulu hava møguleika at vera tikin upp á Musikkskúlanum

Tjóðveldivil

●     Ølleiga rætt og atgongd til mentan og list.

●     Sumlítil tjóð skulu vit nýta størri part av landsins fíggjarlóg til mentan oglist, sammett við størri lond.

●     Atbond og stýring ikki verða løgd á mentanararbeiði, men at tað nælir og veksur áfrælsum grundarlagi

●     Mentanar-og listaráð Føroya verður sett á stovn at umsita og samskipa allarstuðulsjáttanir innan mentanarøkið og ráðgeva politiska myndugleikanum.

●     Játtanirtil mentan og list verða munandi øktar, harímillum játtanir til týðaragrunn,miðlagrunn, filmsgrunn umframt til royndarverkætlanir og nýhugsandiverkætlanir.

●     Eggjaðverður til økt samstarv og nýhugsan í dagstovnum og skúlum og út ímentanarstovnar.

●     Mentanar-og listaútbúgvingar verða styrktar sum lærugreinir í fólka-, miðnáms-, eftir-og háskúlum og sum útbúgvingar á hægri skúlum.

●     Høvundum,týðarum og listafólki annars skulu kunna tryggjast føst starvsløn, umframt atteimum verða veittar góðar umstøður at inna sítt yrki.

●     Listafólkiverða tryggjað skipað starvs-, lønar- og eftirlønarviðurskifti.

Mentanar- og listaráð Føroya skal miðvíst styrkjayrkislistina, einstøku listagreinirnar, áhugalistina og skapandi mentanar- ogfrítíðararbeiðið kring landið. Mentanar- og listaráðið kann skipast á hendahátt við eini fyrisiting við fakkønum fólki í fulltíðar starvi:

Mál og bókmentir

Føroyskt mál og føroyskmentan eru styrkt við miðvísum stríði, og tey hava fótað sær ímóti øllumforsagnum í nútímans samfelagnum. Í dag standa nýggjar avbjóðingar fyriframman, har vitanar- og kunningarsamfelagið er veruleiki, og føroyingar skuluvirka sjálvstøðugt í altjóða samstarvi.

Føroyskt mál skal mennastog eiga sessá øllum rongum [1] og gerast fult samfelagsbært mál. Vit skulu kunnaviðgera allar partar av tilveruni og allar samfelagstættir á føroyskum, og vitskulu kunnu taka heimin til okkara á føroyskum og læra heimsins mál og mentanirgjøgnum føroyskt.

Neyðugt er at styrkjastovnar sum Nám,Kringvarpið og Søvn Landsins,[2]  so teir kunnu ganga á odda í tí miðvísa arbeiði,sum krevst, fyri at styrkja og geva føroyska málinum og mentanini ta tign ígerandisdegnum og í framtíðini, sum tað av røttum eigur.

Tjóðveldivil

●     Tilmælini ímálstevnuálitinum ”Málmørk” frá 2008 verða tikin til viðgerðar og dagførd.

●     Høvundum,týðarum og listafólki annars skal kunna tryggjast føst starvsløn, umframt atteimum verða veittar góðar umstøður at inna sítt yrki.

●     Týðaragrunnurverður settur á stovn.

●     Játtan tilføroyska bókaútgávu og útgávu av teldutøkum tilfari á føroyskum verður styrktmunandi.

●     Fyriskipanirfyri bókaútgávu skulu gerast liðiligari.

●     Stuðulsskipanirnarskulu eisini fevna um týðing av bókmentum, filmum, spølum, telduforritum,talgildum nýtaramótum o.s.fr.

●      Stuðulin tilorðabókagerð og menning av orðabókatøkni og netorðabókum verður øktur.

●      Føroyskum børnumuttanlands verður veitt móðurmálsundirvísing gjøgnum KT-samskifti og onnurundirvísing.

Skapandi list ogmentan

Tjóðveldivil virka fyri at styrkja og áhaldandi menna ein dyggan listapolitikk. Íløgur ílist og mentan eru íløgur í lívsgóðsku í einum betri samfelag, har fólkiðtrívist. List eigur tí at vera atkomilig hjá øllum. Listaøkið fevnir breitt frátónleiki, sjónleiki, bókmentum, myndlist til byggilist, handverkslist,sniðgeving umframt filmslist, sum telist millum listagreinirnar, ið hava góðarmøguleikar eisini at røkka út í heim.

Tjóðveldi vil

●      List, mentan og sangurskulu verða sjálvsagdur partur av virkseminum í barnagørðum og skúlum.

●      Tryggja góðar umstøðurtil undirvísing í tónleiki, sjónleiki, myndlist og bókmentum.

●      Geva yrkislistafólkimøguleikan at hava samansett størv, so tey lutvíst undirvísa og lutvíst eruvirkandi listafólk.

●      Fáa til vegalistabústaðir til arbeiðsbýli at hýsa listafólki avmarkað tíðarskeið.

●     Orðaein politikk fyri arkitektur og styrkja byggilistina.

●     Íøllum almennum byggiverkætlanum skal ávís upphædd av byggikostnaðinum brúkasttil keyp og uppseting av list í almenna rúminum.

●     Stuðlamentanarligari og listaligari gransking og skipanum, ið virka fyri útflutningiav føroyskari list og mentan.

●      Filmsgrunnur skalsetast á stovn at veita stuðul og fígging til føroyskar filmsspírar og-framleiðarar.

●      Filmsgrunnurin verðurso líðandi mentur til ein veruligan filmsstovn, sum skal gera tað møguligt atmarknaðarføra føroyskan spælifilm úti í heimi.

Mentanarstovnar

Mentanarstovnarnirí samfelagnum, eitt nú Tjóðsavnið og Landsskjalasavnið, hava eina sera týðandiuppgávu í samfelagnum og mótvegis borgaranum. Tí er neyðugt við greiðari ogtíðarhóskandi lóggávu á savnsøkinum. Tjóðsavnið eigur sum leiðandi savn íFøroyum at fáa góð kor at arbeiða undir. Fremsta endamál hjá søvnum okkara erat skráseta, innsavna og varðveita okkara mentanararv, og á fjølbroyttan háttmiðla teirra vitan og veita upplýsing. Mentanararvurin á søvnunum má tryggjast,so hann ikki forferst, men eisini er tøkur til komandi ættarlið.

Savnsvirksemisnýr seg í stóran mun eisini um at skapa trivnað, samleika og nýhugsan millumfólk í einum virknum nærumhvørvi, so fólk kring landið kunnu skipa sín áhuga ogkenna ognarskap í at reka mentanarsøguligt virksemi. Tjóðsavnið,Landsskjalasavni og Landsbókasavnið hava yvirskipaða, fakliga ábyrgd og skuluseta karmar, men dentur skal verða lagdur á, at hugskot, átøk og søvn, sprottin úr lokalumhvørvinum ogfrá einstaklingum, merkja tað útinnandi og dagligabygdasavnsvirksemið.

Sum tjóðí miðjum Norðuratlantshavi, sum hevur ment seg í og við náttúruni á sjógvi oglandi, eiga vit at hugsa stórt á savnsøkinum. Vit eiga at menna nýggj søvn ogútbyggja søvn, sum goyma og skapa vitan og gransking um ta ríku søgu, tærroyndir, tað tilfeingið og tær avbjóðingar, ið vit hava.

Tjóðveldi vil

●     Framkomiðnáttúrugripasavn, sjósavn, savn fyri fiskivinnu- og skipasøgu, hvalaveiðisavno.a. skulu mennast og útbyggjast.[3] 

●      Fornminnalóginverður endurskoðað og styrkt.[4] 

●      Lóg fyri listasøvnverður gjørd.

●      Styrkja staðbundnusøvnini og mentanarvirksemið sum heild, so hesi í størri og virknari munsamstarva og virka saman við Tjóðsavninum.

●      Søvnini ogmentanarstovnar landsins skulu vera virkin partur í frálæruni í fólkaskúlanumog miðnámsskúlunum.

●      Søvnini verða stuðlað,so tey kunnu taka lut í gransking innanlands og úti í heimi.

●      Talgilda arbeiðið attryggja mentanararvin, m.a. gomul dagbløð, skjøl og bandasøvn, verður stuðlaðserstakt.

●      Fornlutir og fornminniverða sjónligari og livandi partur av mentan og søgu okkara.

Tjóðleikhús og symfoniorkestur[5] 

Tjóðpallurog symfoniorkestur eru mentanarframherjar, hvørs týdningur fyri mentan,samleika og listarliga umhvørvi okkara valla kunnu yvirmetast.

Tjóðveldivil

●     FøroyaSymfoniorkestri verður tryggjað haldført fíggjarligt grundarlag og sømilig korat virka undir.

●     TjóðleikhúsFøroya verður bygt beinanvegin, og Tjóðpallur Føroya fær styrkt fíggjarligtgrundarlag.

Bókasøvn

Fortreytin fyri einumvælvirkandi fólkaræði er eitt upplýst og kritiskt hugsandi fólk. Her erubókasøvn grundleggjandi stovnar. Bókasøvn eru kollektiva minnið hjásamfelagnum, sum goyma, skipa og skráseta alt, ið verður givið út. Tey útvegaatgongd til vitan úr øllum heimi, og tey skapa grundarlagið fyri gransking áøllum fakøkjum. Tey eru samstundis millum týdningarmestu stovnar at fremjaupplýsing, lærdóm og mentanarligt virksemi kring alt landið.

Føroya Landsbókasavn, iðer millum elstu mentanarstovnar í landinum, skipar samstarv við býar-, bygda-,skúla-  og meginbókasøvn kring landið, eisini um stuðulsjáttan og tilfar.Tey einstøku bókasøvnini skulu hava rúmar ræsur at skapa sítt egna fjølbroyttavirksemi og gerast mentanardeplar á staðnum, sum nógv góð dømi eru um.

Tjóðveldi vil

●     Bókasøvnumverður tryggjaðar betri umstøður at bjóða borgaranum tilfar, tilboð ogmentanarligar upplivingar.

●     Bókasøvniniverða ment samsvarandi tøkniligu og samfelagsligu menningini og kunnu bjóðalestrarumhvørvi, fjarlestrarmøguleikar, fyrilestrar og upplivingar umvegisfjarskifti o.a.

●     Landsbókasavniðskal skipa tætt samstarv um størri fólkabókasøvn kring landið við longumupplatingartíðum, faklærdum fólki og hóskandi kørmum.

●      Í samstarvi við Fróðskaparsetur Føroya og aðrar vísindaligar stovnar skalLandsbókasavnið veita vísindabókasavnstænastu.

Felagslív og livandi mentan í gerandisdegnum

Lokalsamfeløgini eru grundarlagið undirlivandi mentan. Felagslív, ítróttur, trúarlív, kvøldskúlar o.a. eru týðandilutir í mentanararbeiðinum í gerandisdegnum.

At gagnnýta náttúruna og fáast við innløguá sjógvi og landi eru sjálvsøgd rættindi, búskaparligt ískoyti og byggir ávitan, førleikar og samstarv, sum eru ment ígjøgnum ættarlið. Hetta ersamstundis grundarlag fyri trivnaði, felagsskapi og mentan.

Mentanarpolitikkurin skal tí miðvíst stuðlatí livandi felagslívinum og skapa karmar fyri at varðveita og menna siðaarvinog mentanartiltøk í gerandislívinum kring landið.

Føroyski dansurin, føroysku klæðini,føroyskt bátasmíð, byggilist og handverk, ull og heimavirki og matmentan erudýrmætir partar av okkara mentanararvi, sum vit hava skyldu at varðveita tileftirkomarar okkara.

Tjóðveldi vil

●     At skúlar,søvn, bygdahús og mentanarhús kring landið verða stuðlað sum karmar umfelagslív og livandi mentanarvirksemi á bygd og í bý.

●     At samstarver millum ta livandi mentanina í gerandisdegnum og tað skipaðamentanararbeiðið, ið áhugafeløg, mentanarstovnar og listafólk útinna.

●     Atføroyski dansurin og kvæðaarvurin verða styrktir og stuðlaðir og fáa størrirúmd í skúlunum.

●     Athandverk og førleikar, ið eru ment gjøgnum øldir á ymsu plássunum, verðavarðveitt og ment.

●     Øll hava rætt til at útinna sítt egna trúarlív innan lógarinnar karmar

●     Fólkakirkjan er ein siðbundin landsstovnur, sum framhaldandi verður rikinog stuðlað sambært løgtingslógum.

Ítróttur

Gjøgnum ættarliðhava vit í ítrótti lært virðir, siðvenju og leikreglur. Ítrótturin ermentanarberi, samleikaskapandi, samstarvselvandi, fremjandi fyri fólkaheilsu ogsetir Føroyar á heimskortið. Ítrótturin kann binda okkum saman við heimin íaltjóða samstarvi og er týðandi kelda til inntøkur og førleikamenning ísamfelagnum.

Tjóðveldi vil

●     Gevaítróttinum góðar og nútímans umstøður at virka undir kring landið.

●     Stuðla tístóra sjálvbodna arbeiðinum, sum er innan ítrótt, og vísa virðing fyritýdninginum, ítróttur hevur fyri einstaka borgaran og samfelagið sum heild.

●     Mennabreiddarítróttin kring landið, sum er mennandi, lærandi, savnandi og hevureyðsæddan týdning fyri fólkaheilsuna.

●     Gera íløgurí framkomin ítróttaranlegg.

●     Stuðlaúrvalsítrótt, sum hevur stóran týdning, fyrst og fremst fyri ítróttafólkiðsjálvt at røkka málum, men ikki minni fyri samfelagið Føroyar.

●     Menna einaúrvalsskipan, sum tryggjar, at úrmælingar hava møguleika at menna seg og sínaítróttargrein á nøktandi hátt.

●     Gera einaskipan, sum stuðlar miðvísum ætlanum hjá ávísum ítróttagreinum og sersambondumat røkka settum málum fyri altjóða luttøku, landsliðsarbeiði og menning avvenjarum, íðkarum og hjálparfólki.

●     At átøkfyri altjóða luttøku og førleikamenning í ítrótti verða skipað.

●     Ítróttamiðnám,ítróttaháskúlar og hægri útbúgving og gransking innan ítrótt skulu mennast.

●     Føroyarskulu vinna altjóða limaskap fyri øll sersambond og kunna taka lut innan allarítróttargreinir.

●     Føroyarskulu hava sjálvstøðugan limaskap í altjóða olympisku nevndini, IOC.