Lýsing

Tingmál

Uppskot til samtyktar um klassiska latínska alfabetið

, August 13, 2009

Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika og leggja fram lógaruppskot, ið skal áseta, at klassiska latínska alfabetið skal vera almenna alfabetið í Føroyum, og at serføroysku bókstavirnir verða settir fyri seg. Viðmerkingar Í Føroyum verða, eins og í meginpartinum av heiminum, latínsku bókstavirnir nýttir. Men stavraðið – alfabetið – sum verður nýtt í Føroyum, er kortini ikki tað sama, sum nýtt verður í øðrum londum, ið nýta latínsku stavirnar.   Nakrir stavir – C, W, X og Z – eru als ikki at finna í alfabetinum, sum føroysk børn læra í barnaskúlanum. Og føroyskir serstavir – tvíljóðini EI, EY, OY og strikustavirnir Á, Í, Ó, Ú, Ý – eru settir inn í sjálvt alfabetið. At ávísir bókstavir eru tiknir úr alfabetinum, er ógvuliga ørkymlandi, tí hesir somu bókstavir verða nýttir dagliga av øllum føroyingum. C er millum teir stavir, sum mest verða nýttir í Føroyum yvirhøvur, men hinir útihýstu stavirnir eru eisini so vanligir, at royndin at gera teir “óføroyskar” ikki kann eydnast, og aldrin fer at gera annað enn at ørkymla fólk. • Vit tosa um CO2 útlát. • Vit tosa um C vitaminir. • Vit tosa um Loran C. • Vit tosa um Lista C. • Tá vit býta okkurt upp, geva vit tí ofta heitini A, B, C o.s.fr. T.d. kunnu vit velja lúku C, tá vit spæla Gekk. • Vit nýta, eins og gjørt verður alla aðrastaðni, “ABC” sum eitt hugtak. Vit siga málarans ABC, sjómansins ABC o.s.fr. Eingin tosar um AÁB’ið – og eingin fer nakrantíð at tosa um AÁB’ið. Tað kenst fremmant, og fer altíð at kennast frammant. • Vit nýta eisini C, tá vit lata upp flestu heimsíður, tá vit skriva .com. • C er partur av nógvum altjóða orðum, sum verða nýtt í Føroyum. • Nógvir føroyingar hava bókstavin C í navni sínum. • Royndirnar at útihýsa bókstavinum C úr føroyskum fólkanøvnum níva nógv fólk, sum síggja stavsetingina av sínum navni sum ein part av sínum persónliga samleika. • Í Føroyum tosa vit meira enn aðrastaðni um sjúkuna CTD • At útihýsingin av stavinum C er nýtt í Føroyum sæst m.a. í vísuni um Jákup á Møn, har Nólsoyar a Páll yrkir soleiðis: Tá ið hann var á tólvta ári, var hann sleppingur góður, lærdi at remsa upp ABC og sýndist at bregða til móður. • W nýta flestu føroyingar ógvuliga ofta hvønn einasta dag, tá vit lata upp heimasíður – WWW. • Eisini X verður nýttur í nógvum samanhangum. Ikki minst í roknitímunum í sama skúla, sum lærir børnini, at X ikki er partur av føroyska alfabetinum. • Z er eisini ein bókstavur, sum verður nógv nýttur í støddfrøðini. • Nógvir føroyingar hava Z í navni sínum. Uppskotssetarin hevur roynt at kannað, hvørjar tær vísindaligu ella mentanarligu grundgevingarnar eru fyri at útihýsa hesum bókstavum úr okkara stavraði, men hevur onga góða grundgeving funnið. Og uppskotssetarin heldur tað vera púra skeivt at royna at gera nakað fremmant, sum ikki er fremmant. Føroyskt skriftmál verður ikki veikari, tá hesir bókstavir eru partar av alfabetinum; tað verður sterkari. Tað amputeraða, "serføroyska" stavraðið styrkir ta fatan millum børn, at føroyskt skriftmál er stirvið, gamalt og óliðiligt og ikki er í samsvari við veruleikan. Tí skulu vit ikki royna at gera eitt serføroyskt alfabet í Føroyum, men halda okkum til tað...

Les meira

Uppskot til samtyktar um ein 50 metur langan svimjihyl

, August 11, 2009

Løgtingið heitir á landsstýrið um at leggja uppskot fyri tingið, ið ásetir, at ein partur av tí hækkaða íløgukarminum á fíggjarlógini fyri 2010 verður nýttur til ein 50 metur langan svimjihyl. Viðmerkingar: Tað er eingin ivi um, at skal føroyskur ítróttur gera seg galdandi millum tey fremstu á altjóða pallinum, er tað innan einstaklingaítrótt, at møguleikarnir eru størstir. Hetta síggja vit m.a. innan svimjingina. Henda ítróttagrein hevur gjørt ómetaliga stór framstig farnu árini. Kring alt landið eru ungir svimjarar, sum skarða framúr og standa seg væl í kappingum við svimjarar úr øðrum londum. At Føroyar standa seg væl í altjóða kappingum er ikki bara ein sigur fyri tey, sum beinleiðis taka lut. Hesir svimjarar gerast fyrimyndir hjá øðrum, og eggja øðrum til at velja sær sunn og mennandi frítíðarítriv. Men eisini onnur kenna tað sum ein sigur, tá føroysk ítróttafólk klára seg væl. Hetta elur fram stoltleika og bøtir harvið um trivnaðin í landinum. Tí er ikki meira enn rímiligt, at landið er við til at skapa hesum ungdómi góðar karmar. Og tað er tørvur á tí. Karmarnir hjá okkara svimjarum eru sera vánaligir – og munandi verri enn karmarnir hjá teimum, sum teir kappast við. Ein íløga í ein 50 metur langan svimihyl hevði, um nóg nógv verður lagt fyri, eisini gjørt, at Føroyar kundu hýst fleirtjóða kappingum. Harvið hevði tað eisini økt munandi um okkara møguleikar fyri at kunna hýsa Oyggjaleikunum. Á Løgtingi, tann 11. august 2009     Vegna Tjóðveldi Sjúrður...

Les meira

Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap

, July 29, 2009

§ 1 Í løgtingslóg nr. 28 frá 10. mars 1994 um vinnuligan fiskiskap, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 62 frá 25. mai 2009, verður aftaná § 13 sett inn nýggj § 13a, sum verður soljóðandi: “§ 13 a. Latin fiskirættindi skulu gagnnýtast. Stk. 2. 90% av tillutaðum fiskidøgum skulu vera nýttir til fiskiskap við tí í fiskiloyvinum nevnda fiskifarinum í einum 1 ára tíðarskeiði, gjørt upp við fiskiársins enda. Fyrsta 1 ára tíðarskeiðið byrjar 1. september 2009. Stk. 3. 90% av tillutaðum egnum kvotuparti, egnari árskvotu, egnum hjáveiðiparti og egnari hjáveiðikvotu, skal vera fiskað við tí í fiskiloyvinum nevnda fiskifarinum í einum 1 ára tíðarskeiði. Fyrsta 1 ára tíðarskeiðið byrjar 1. januar 2010. Stk. 4. Um minni enn 90% av tillutaðu fiskirættindunum eru nýtt sbrt. stk 2 ella 3, verða fiskirættindini komandi fiskiár skerd í % við muninum millum nýtsluna hetta tíðarskeiðið og 90%. Hesi fiskirættindi fella aftur til landið. Stk. 5. Eru rættindi, sum eru tillutað í fiskiloyvi ikki nýtt við tí í fiskiloyvinum nevnda fiskifarinum í einum 1 ára tíðarskeiði, fella rættindini aftur til landið. Stk. 6. Í serstøkum førum hevur landsstýrismaðurin heimild til at geva undantak fyri einstøk fiskifør frá ásetingini í stk. 4. § 13 b. Landsstýrismanninum verður heimilað at gera skipan fyri fiskirættindamarknað, ein sonevnd Tilfeingisbúð, herunder ásetingar um fyriskipan, gjøgnumskygni, atgongd og sølu- og keypstreytir. § 13 c. Landsstýrismaðurin kann avhenda egnar fiskidagar, egnar kvotupartar og egna hjáveiðikvotu, sum fella aftur til landið. Somuleiðis kann landsstýrismaðurin avhenda fiskirættindi, ið ikki eru latin sum egnir fiskidagar, egin kvotupartur og egin hjáveiðikvota. Avhendingin kann antin vera beinleiðis til fiskifar ella gjøgnum Tilfeingisbúðina, eftir nærri ásettum reglum. Stk. 2. Avhending eftir stk. 1 er fyri eitt fiskiár í senn. ” § 2 Henda løgtingslóg fær gildi tann 1. september 2009. Viðmerkingar: Ad. 4. Brúksskyldan: Tjóðveldi ásannar, at veiðirættindi verða latin út, sum tó í einstøkum førum ikki verða gagnnýtt. Talan kann vera um heil fiskiloyvi, sum ávís vinnufeløg ráða yvir í fleiri ár, men sum tó ikki verða gagnnýtt. Dømi eru eisini um útlutaðar kvotur og fiskidagar, ið ikki verða nýtt til fulnar. Fyri summar skipabólkar hevur støðan verið varandi yvir long tíðarskeið. Í uppskoti er at gera eina skipan við brúksskyldu, har kravið er, at 90% av tillutaðum rættindum skulu vera gagnnýtt seinasta 12-mánaða tíðarskeiðið. Verður gagnnýtslan undir hesum marki, verða framtíðar tillutað rættindi skerd við muninum millum 90% og gagnnýtsluprosentið. Verða tillutað rættindi als ikki nýtt í einum 1-ára tíðarskeiði, fella hesi aftur til landið fult og heilt. Brúksprosentið er allýst sum eginnýtsla hjá fiskifari í mun til tillutaðan part í byrjanini av árinum. Eginnýtslan er ikki umfatað av keypi og sølu, tá keyp og søla fer fram fyri eitt ár í senn. Endaligt keyp og endalig søla verða tikin við í eginnýtsluna. Yvirlitið niðanfyri lýsir, hvussu stórur partur av tillutaðu døgunum í fiskidagabólkunum hevur verið nýttur í tíðarskeiðinum 1997/98 til 2005/06. Brúksprosent av fiskdøgum, 97/98 til 05/06 Í meðal 97-98 98-99 99-00 00-01 01-02 02-03 03-04 04-05 05-06 Bólkur 2 87 86 94 88 82 74 76 77 81 83 Bólkur 3 95 88 85 94 98 100 89 101 87 93 Bólkur 4A 54 50 54 62 55 49 50 38 73 54 Bólkur 4B 88 86 90 100 98 115 120 108 83 99 Bólkur 5 73 60 61 109...

Les meira

Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap

,

§ 1 Í løgtingslóg nr. 28 frá 10. mars 1994 um vinnuligan fiskiskap, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 62 frá 25. mai 2009, verða gjørdar hesar broytingar: 1) § 9 a, stk. 1, litra a verður orðað soleiðis: “a) Í tíðarskeiðinum frá 1. januar til 31. desember, báðir dagar íroknaðir, á Føroya Banka innan fyri linjur, drignar millum hesi 8 støð og í hesi raðfylgju: 1. 61°19’00"N 08°14’00"V 2. 60°58’00"N 07°43’00"V 3. 60°50’00"N 07°57’00"V 4. 60°24’00"N 09°07’00"V 5. 60°50’00"N 09°34’00"V 6. 60°54’00"N 09°34’00"V 7. 61°14’00"N 08°52’00"V 8. 61°19’00"N 08°14’00"V Hetta veiðibann fevnir um veiðu við skovlváð, troli, snurriváð ella líknandi neti umframt allar aðrar veiðihættir, tó ikki beinleiðis veiðu eftir sild og makreli við kraftblokki.” 2) Í § 9 a, stk. 1, litra e verður “Í tíðarskeiðinum frá 1. apríl til 31. januar, báðir dagar íroknaðir, 12 fjórðingar úr grundlinjunum og innan fyri linjur, drignar millum hesi støð og í hesi raðfylgju:” broytt til: “Alt árið 12 fjórðingar úr grundlinjunum og innan fyri linjur, drignar millum hesi støð og í hesi raðfylgju:” 3) Í § 27 verður “frá 1. september 2008 til 31. august 2009” broytt til: “frá 1. september 2009 til 31. august 2010.” 4) § 29, stk. 1 verður orðað soleiðis: “Innan fyri hvønn av høvuðsbólkunum av fiskiførum í § 28, stk. 1, sum eru í veiðiflotanum 1. januar 1995, verður fiskidagaskipan ásett fyri hesar undirbólkar við hesum fiskidagatali, sbr. tó stk. 3, sum verður býtt millum fiskiførini, tó so, at hædd verður tikin fyri møguligari umseting av fiskidøgum frá einum fiskifari til eitt annað í sama undirbólki, bólkur 5 tó undantikin. Bólkur 2: Partrolarar 3.710 fiskidagar Bólkur 3: Línuskip yvir 110 tons 1.548 fiskidagar Bólkur 4 A: Útróðrarbátar millum 15 – 40 tons 697 fiskidagar Bólkur 4 B: Útróðrarbátar størri enn 40 tons á línuveiðu 924 fiskidagar Bólkur 4 T: Útróðrarbátar størri enn 40 tons á trolveiðu 811 fiskidagar Bólkur 5: Útróðrarbátar undir 15 tons á húkaveiðu 7.993 fiskidagar” 2 § 2 Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Kap. 1. Almennar viðmerkingar Tað er eftir avgerð Løgtingsins, at fiskidagarnir verða ásettir og harvið rásarúmið hjá størsta partinum av føroyska heimafiskiflotanum. Tann eini høvuðsbólkurin er undantikin fiskidøgum, men er skipaður á annan hátt. Tað er skyldan hjá landsstýrismanninum í fiskivinnumálum, sum umsitur málsøkið, at leggja uppskot fyri Løgtingið, so avgerð tingsins kann verða tikin fyri 18. august. Meginreglan er tí, at landsstýrismaðurin, sum situr, fær tilmælini frá Havstovuni og Fiskidaganevndini, soleiðis sum lógliga er fyriskrivað. Hesi hava verið almenn í eina tíð, og royndirnar av rikna fiskivinnupolitikkinum, síðani fiskidagaskipanin varð sett í gildið, geva greiðar ábendingar um, at sitandi landsstýrið ongar ætlanir hevur um at broyta hugburðin, soleiðis, at farið verður undir at áseta fiskidagatalið samsvarandi lívfrøðiligu tilráðingunum. Fyri at bøta um hendan vantandi fiskivinnupolitikkin leggur Tjóðveldi fram hetta uppskotið, sum miðar eftir at gera føroyska fiskiveiðu á heimaleiðum burðardygga, og harvið til tryggasta møguliga grundarlagið undir landsins búskapi. Tað er ikki hugaligur lesnaður, ið landsstýrismaðurin hevur fingið frá ráðgevandi stovni og nevnd, sum sambært lógini um vinnuligan fiskiskap skulu ráðgeva landsstýrismanninum um, hvat skilabest er at gera, so gagnnýtslan av okkara týdningarmesta havtilfeingi fer fram á einum burðardyggum grundarlagi. Í rúma tíð hevur verið alment kent, at mælt verður til munandi skerjingar í fiskidagatalinum, tí serliga toska- og hýsustovnunum tørva...

Les meira

Uppskot til samtyktar um at søkja limaskap í EFTA og EBS

, July 3, 2009

Løgtingið tekur undir við: • at landsstýrið tekur upp samráðingar um limaskap í EFTA og EBS fyri at gerast fulltikin partur í teim 4 frælsunum í ES • at landsstýrið í hesum sambandi fyrireikar lógaruppskot um at taka øll neyðug málsøki á føroyskar hendur, og • at landsstýrið innan 1 ár leggur frágreiðing fyri Løgtingið um neyðugu fortreytirnar fyri limaskapi. Viðmerkingar: Føroyar kunnu ikki liggja sum eitt avbyrgt heimastýri uttan lut í teimum samstarvsavtalum, sum binda londini í Evropa og heimsins lond saman. Føroyar kunnu heldur ikki bíða í óendaligum togaríi við danskar myndugleikar og við teir felagsskapir, ið taka avgerðirnar. Gjøgnum EFTA og EBS kunnu Føroyar taka lut í teimum fýra frælsunum umframt útbúgvingar- og granskingarsamstarvinum. Á henda hátt ber til at átaka sær tey rættindi og tær skyldur, sum føroyskari vinnu, myndugleikum og borgarum tørva, og samstundis hava ræði á náttúrutilfeingi og uttanríkisviðurskiftum, sum verða avgerandi fyri øll lond frameftir. Og hetta fer eisini at styrkja samstarvið millum londini í Útnorði. Greiða má sum skjótast fáast á støðuni, og tær leiðir mugu roynast, ið kunnu geva okkum svar og møguleikan at taka neyðugu avgerðirnar. Tjóðveldi hevur søguliga tikið støðu til ES-málið og annað samstarv í Evropa út frá tveimum høvuðsatlitum: 1. Tilfeingisumsiting – t.e. spurningurin um at hava ræði á náttúrutilfeinginum og á uttanríkispolitiskum avtalum hesum viðvíkjandi. 2. Fólkaræði og sjálvræði – t.e. spurningurin um, hvørt smátjóðir fólkaræðisliga hava nakra ávirkan á ES-skipanina, og spurningurin um, hvørt allar avgerðir verða lagdar til Brússel, og Føroyar gerast ein útjaðari í bæði Danmark og í Evropa uttan møguleika at taka fullveldi. Hesi atlit og mál hava verið avgerandi fyri, at Tjóðveldi hevur havt sum greitt mál, at Føroyar saman við hinum londunum í Útnorði (Noreg, Íslandi og Grønlandi) samstarva um at hava aðrar skipanir við ES enn limaskap. Onki avgerandi er sum so broytt í fortreytunum fyri hesum metingum, men meðan øll onnur lond flyta seg, standa Føroyar politiskt í stað uttan nakra avkláring av hvørki ríkisrættarligu ella altjóðarættarligu støðuni. Fastlæsta støðan Gongdin seinastu 20 árini hevur verið, at Evropeiska samveldið hevur sameint seg meira og meira og hevur fingið nýggj limalond. Noreg og Ísland hava sum sjálvstøðugar tjóðir verið limir í fríhandilsfelagsskapinum EFTA – og umvegis EFTA varð gjørd tann sonevnda EBS-skipanin, har Noreg, Ísland og Liechtenstein gjørdust partar av teirri evropeisku sameiningini, uttan at gerast limir í ES. EBS-skipanin merkir í stuttum, at Noreg, Ísland og Liechtenstein taka lut í teimum sonevndu fýra frælsunum – t.e. frælsi fyri kapital, vørur, tænestur og borgarar at virka frítt innan fyri ES. Hartil taka tey lut í útbúgvingar-, granskingar- og mentanarsamtarvinum við ES. Føroyar hava so staðið eftir sum eitt heimastýri við bert eini triðjalandsavtalu við ES. Málið frameftir Føroyar kunnu gerast partur av teimum fýra frælsunum, umframt útbúgvingar- og granskingarsamstarvinum hjá ES, uttan at gerast limur. Hetta fæst við, at Føroyar gerast limur í EFTA og EBS-avtaluni. Hetta eru tey praktisku mál, sum allir flokkar í Føroyum hava sagt seg ynskja – eisini teir, sum tosa fyri beinleiðis ES-limaskapi. Tí er eisini neyðugt, at tey, sum vilja ES-limaskap, svara uppá, hvørjir fyrimunir eru í tí út um teir, sum EFTA/EBS-skipanin gevur. Sum sjálvstøðugt land er ongin formlig forðing fyri hesum. Í núverandi ríkisrættarligu støðu krevst hinvegin ovurhonds stór vælvild, broyttar støður og nýggjar viðtøkur hjá bæði Danmark og øllum...

Les meira

Uppskot til løgtingslóg um Búskapargrunn Føroya

, March 6, 2009

Skipan § 1. Sum amboð at røkka einum sjálvberandi búskapi verður stovnsett ein skipan við búskaparligari útjavnan sambært § 3, ið skal verða knýtt at serstkari kontu undir § 25 í fíggjarlógini, við heitinum Búskapargrunnur Føroya. Inngjaldsskipan § 2. Á kontuna Búskapargrunnur Føroya verða inntøkuførd: a) skattur og gjøld sambært løgtingslóg nr. 26 frá 21. apríl 1999 um at skatta inntøkur frá kolvetnisvirksemi ella lóg, ið kemur í hennara stað; b) ágóði av einskiljing landsins; c) játtan av fíggjarlóg til búskaparliga útjavnan; d) partur av heildarveitingini frá danska statinum samsvarandi við 1/7 í 2010, 2/7 í 2011, 3/7 í 2012, 4/7 í 2013, 5/7 í 2014, 6/7 í 2015 til í 2016, tá ið grunnurin fær alla heildarveitingina; e) inntøkur av íløgurøkt av samansavnaðum upphæddum, nevndar undir litra a-d. Útgjaldsskipan § 3. Av kontuni Búskapargrunnur Føroya verður á hvørjum ári rindað í landskassan miðal realavkastið av íløgurøktini sambært § 2, litra e fyrstu 7 av seinastu 9 árunum. Tó verður útgjaldið at bíða, til uppsparda ognin er størri enn ein triðingur av BTÚ. Umsitingarlig viðurskifti § 4. Landsstýrismaðurin í fíggjarmálum umsitur skipanina sum serliga roknskaparliga eind við eini ogn, ið er skild burtur frá ogn landskassans annars. Broytingar í eginogn grunsins verða roknaðar sum broytingar í fíggjarstøðuni í landsroknskapinum. Stk. 2. Landsstýrismaðurin ásetir í kunngerð reglur um at røkja tað fæ, ið er knýtt at kontuni Búskapargrunnur Føroya, herundir leiðreglur fyri íløguvirksemi. Landsstýrismaðurin skal leggja íløgurøktina til óhefta eind ella stovn undir landinum. Umsitingarkostnaðurin verður játtaður og goldin av landskassanum. Stk. 3. Gjørdur verður serligur eindarroknskapur fyri skipanina undir kontuni Búskapargrunnur Føroya. Fyrsta roknskaparárið er 2010. Gildiskoma § 5. Lógin kemur í gildi 1. januar 2010. Viðmerkingar Almennar viðmerkingar Grundarlagið fyri uppskotinum um Búskapargrunn Føroya Føroyum tørva eina skipan og ítøkilig amboð, ið kunnu tryggja ein sjálvbjargnan føroyskan búskap. Eina skipan, ið tálmar sveiggjum í føroyska búskapinum. Eina skipan, ið tryggjar langtíðaráhugmál Føroya, eins væl og stutttíðaráhugamálini. Búskapargrunnur Føroya er eitt høvuðsamboð í eini slíkari skipan. Føroyski búskapurin hevur verið fyri søguliga stórum sveiggjum síðan 1980’ini. Orsakirnar eru fleiri, men greitt er, at førdi búskaparpolitikkurin og sveiggini í inntøkuni frá fiskivinnuni hava spælt ein stóran leiklut. Búskaparpolitikkurin hevur sum heild ikki virkað tálmandi, tá umræður sveiggj í búskapinum, og hevur tørvur eisini verið á eini skipan ella tiltøkum fyri at røkka hesum máli. Harafturat kemur, at umsitingin av fiskiríkidøminum hevur helst ikki verið tann besta undanfarnu ártíggjuni. Umsitingin av hesum tilfeingi Føroya fólks og av inntøkum frá hesum varandi tilfeingi Føroya hevur sera stóran búskaparligan týdning, men er ikki partur av hesum uppskoti. Tað er umsitingin av inntøkum frá ikki-varandi inntøkukeldum hinvegin. Tá ræður um landsins inntøkur frá ikki-varandi inntøkukeldum, hevur umsitingin av hesum inntøkum serliga stóran týdning. Gerst ein føroysk oljuvinna veruleiki í framtíðini, er talan um eina vinnu, ið er grundað á eina ikki-varandi inntøkukeldu, – og um eina vinnu, ið kann elva til stór sveiggj í búskapinum. Tí, gerst ein føroysk oljuvinna veruleiki, kann væntast, at føroyski landskassin fær stórar inntøkur, ið kunnu ávirka føroyska búskapin ógvusliga – og neiliga – um hesar inntøkur ikki verða umsitnar á rættan hátt. Eisini er føroyski landskassin í dag heftur at øðrum inntøkum, ið ikki eru grundaðar á varandi tilfeingi, men hinvegin kunnu broytast eftir lutfalsligari stuttari tíð – eitt nú heildarveitingin úr danska ríkiskassanum. Við atliti at stóru...

Les meira

Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um stuðul til rentuútreiðslur av lánum

, March 5, 2009

Tjóðveldi Løgtingið Løgtingsmál nr. 142/2008: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um stuðul til rentuútreiðslur av lánum Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um stuðul til rentuútreiðslur av lánum § 1. Í løgtingslóg nr. 148 frá 30. desember 1996 um stuðul til rentuútreiðslur av lánum, sum broytt við løgtingslóg nr. 45 frá 30. mars 2001, verða gjørdar hesar broytingar: 1) Í § 5 verður orðingin: "2003 og seinni: 40%" broytt til : 2003 – 2009 40% 2010 38% 2011 35% 2012 33% 2013 30% 2014 28% 2015 25% 2016 23% 2017 20% 2018 18% 2019 15% 2020 13% 2021 10% 2022 8% 2023 5% 2024 3% 2025 og seinni 0% 2) Í § 6 verður orðingin: 2003 og seinni: 27% 13% broytt til: 2003 – 2009 27% 13% 2010 25% 13% 2011 23% 12% 2012 22% 11% 2013 20% 10% 2014 19% 9% 2015 17% 8% 2016 16% 7% 2017 14% 6% 2018 13% 5% 2019 11% 4% 2020 10% 3% 2021 8% 2% 2022 7% 1% 2023 5% 0% 2024 3% 0% 2025 og seinni 0% 0% § 2 Henda løgtingslóg kemur í gildi 1. januar 2010. Almennar viðmerkingar: Tá ið skipanin við rentustuðli til sethúsalán varð skipað og sett í gildi, hevur tað verið hildið skilagott í politisku skipanini at lynna undir hjá teimum, sum settu búgv. Nógv er síðani broytt í samfelagnum og í individuellu sethúsafíggingunum. Broytingar eru eisini gjørdar í lógini, og nógv orðaskifti hevur hesi seinastu árini verið um hesa skipan, har m.a. Búskaparráðið hevur mælt til at laga skipanina niður, tí at hon við tíðini var farin at liva sítt egna lív í samfelagnum, og sum ein alt ov nógv vaksandi útreiðsla hjá landskassanum, ið lá sum eitt støðugt flow yvir í privata fíggjargeiran, sum í støðugt størri mun innroknaði rentustuðulin í lánsmøguleikan hjá tí einstaka. Eyðvitað er, at prísásetingin á sethúsamarknaðinum alt fyri eitt hevði lagað seg til eina niðurlaðing soleiðis, sum skotið verður upp í uppskotinum. Við tíðini hevði hetta minkað munandi um útreiðslurnar í landshúsarhaldinum, tá ið rentustuðulin hesi seinastu árini er vorðin ein støðugt vaksandi útreiðsla og ein av stóru postunum á fíggjarlógarinnar útreiðslusíðu. Lættast hevði verið at framt broytingar av hesum slagi, tá ið rentan er lág ella niðurgangandi. Royndir hava verið gjørdar hesum viðvíkjandi m.a. í fullveldislandsstýrinum frá 1998-2004, men málið vann ikki frama tá. 7. november 2003 legði Karsten Hansen, sum tá var landsstýrismaður í fíggjarmálum, uppskot fram um at lækka stuðulin úr 40% niður í 37%. Ein meiriluti í tásitandi Fíggjarnevnd (Óli Breckmann, Kristina Háfoss, Tórbjørn Jacobsen og Kári P. Højgaard) tók undir við uppskotinum. Kári P. Højgaard tók tó ikki undir við, at hetta var byrjanin til at laða stuðulin stigvíst niður á 0. Orsakað av løgtingsvalinum í 2004 datt málið burtur og kom ongantíð framaftur, eftir at nýggj borgarlig heimastýrisstjórn var skipað. Í uppskotinum frá 2003 verður sagt í viðmerkingunum, at: ”Rentustuðulin virkar órógvandi og avlagandi á fríu marknaðarkreftirnar. Hann ger, at húsaprísurin verður tillagaður á einum ov høgum støði, og tað eru tí fyrst og fremst peningastovnar, húsaseljarar og byggimeistarar, ið njóta gott av rentustuðlinum. Rentustuðulin er lækkaður stigvíst úr 48% í 1997 og niður í 40% í 2003. Skotið verður upp at lækka rentustuðulin niður í 37% í 2004, og ætlanin er, at rentustuðulin í framtíðini skal lækkast stigvíst,...

Les meira

Uppskot um at fremja grundleggjandi broytingar í pensjónsviðurskiftunum

,

Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika lógaruppskot at leggja fyri Løgtingið, ið er grundað á semju millum allar politiskar flokkar umframt partarnar á arbeiðsmarknaðinum um grundleggjandi broytingar í pensjónsviðurskiftum og pensjónsrættindum, og sum byggja á hesar megingreglur:   – almennu pensjónirnar og lóggáva skulu tryggja øllum eina sømiliga minstupensjón   – lógarkravt verður, at øll á arbeiðsmarknaðinum (umframt tey, ið fáa arbeiðsloysisstuðul ella hava varandi veitingar frá tí almenna) hava eina eftirlønarskipan, sum verður goldin út mánaðarliga øll pensjónsárini (ratupensjón), sum eftir áramáli skal verða í minsta lagi ávíst prosenttal av lønarinntøkuni,   – ásettar verða skiftisskipanir, ið kunnu eggja fólki til at umleggja avtalaðar arbeiðsmarknaðareftirlønir, ið ikki lúka treytirnar um mánaðarligt útgjald   – almennu pensjónirnar – fólkapensjón og gjøld úr Arbeiðsmarknaðareftirlønargrunninum – verða útgoldnar við vaksandi mótrokning í arbeiðsmarknaðareftirløn, soleiðis at tað almenna í mestan mun fíggjar tey, ið ikki hava aðra pensjón   – pensjónsaldur og skattafrádráttir av pensjónsuppsparing verða endurskoðað   – møguleiki at verða longri á arbeiðsmarknaðinum og at forvinna penging afturat pensjónini verða betraðir   Viðmerkingar Endamálið við hesum uppskoti er at fáa eina viðgerð á tingi av neyðugu pensjónsbroytingum. Øllum stendur greitt, at neyðugt er sum skjótast at finna semju um broytingar á pensjónsøkinum.   Sum ein arbeiðsbólkur hjá Fíggjarmálaráðnum hevur víst á, eru týdningarmiklar fíggjarligar og sosialar orsøkir til tess:    – Nógv hava eina persónliga  eftirlønaruppsparing, td. sum part av eini starvssetan – Feløgini á arbeiðsmarknaðinum liggja millum 6 % og 18 % – Onkrir bólkar tó enn lægri – Ein partur av fólkinum hevur onga eftirlønaruppsparing – Tær flestu skipanirnar eru bert nøkur fá ár   Føroyingar eru tí rættiliga afturúrsigldir í eftirlønaruppsparing í mun til okkara grannalond. Stættarmunurin millum pensjónistar økist tí alsamt, og at tað almenna rindar somu grundarupphædd í fólkapensjón og sama útgjald úr Arebiðsmarknaðareftirlønargrunninum til allar pensjónistar, bøtir onki um sosiala ójavnan.   Tískil verða miðini fyri einum pensjónsreformi at tryggja teimum, ið onga aðra eftirløn hava, eina sømiliga minstupensjón, meðan tey, ið hava eina góða arbeiðsmarknaðareftirløn, fáa væl minni frá almennu pensjónunum.   Trýstið á vælferðarskipanir og almennu kassarnar fer bert at økjast komandi árini. Serfrøðingarnir vísa á:   – Fleiri eldri verða í mun til arbeiðsfør – Vaksandi útreiðslur verða til eldrarøkt og pensjónir – Færri á arbeiðsmarknaðinum merkir minni skattainntøkur – Eldraútreiðslurnar sum prosentpartur av BTÚ vaksa so nógv, at tað førir til økt skattatrýst og fíggingartrupulleikar – Landskassin fer ikki longur at kunna røkja sínar skyldur – Landskassin fer ikki longur at kunna fíggja pensjónir og røktartænastur Tí er alneyðugt, at allir flokkar og partarnir á arbeiðsmarknaðinum fáa avgreitt hetta mál sum skjótast og finna semjur um grundleggjandi broytingar í pensjónsviðurskiftum og pensjónsrættindum.   Skjøl: Framløga frá serfrøðingabólki við talvum og útrokningum Á Løgtingi, 3. mars 2009 Hergeir Nielsen                    Annita á Fríðriksmørk          Høgni Hoydal Heini O. Heinesen                Sjúrður Skaale                     Bjørt Samuelsen Tórbjørn Jacobsen               Bergtóra Høgnadóttir Joensen...

Les meira

Uppskot til samtyktar um at seta ferð á menningina av varandi orkukeldum

,

Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika frágreiðing at leggja fyri Løgtingið til viðgerðar, ið inniheldur:   – Eina miðvísa ætlan fyri menning av varandi orukeldum   – Uppskot um, hvussu at øll almenn nýbygging og umbygging verður orkusparandi og nýtir varandi orkukeldur   – Orkusparingarætlan fyri allar almennar bygningar   – Uppskot um, hvussu landsstýrið í sínum fíggjarlógaruppskoti fyri 2010 og komandi árini kann seta munandi upphædd av til menning av varandi orkukeldum   – Uppskot um, hvussu almennar stuðulskipanir til bygging, umbygging, húsakeyp o.l. verða umlagdar soleiðis, at tær stimbra húsarhaldum og vinnuni at spara orku og royna varandi orkukeldur sum hitaskipan til hús og bygningar.   – Greiða útmelding um, hvør orkupolitikkur landsins er, og hvør vinnupolitikkurin er í mun til at stimbra eina vinnu innan varandi orkukeldur   – Uppskot um, hvussu Føroyar virkið kunnu luttaka í teimum samstørvum millum londini, ið fara fram til tess at menna varandi orkukeldur.   Viðmerkingar: Tað, at gera Føroyar leysar av oljuni, er ein hin størsta avbjóðingin, vit hava í mun til at framtíðartryggja føroyska búskapin. Ein onnur risa avbjóðing er at minka um útlátið av CO2, soleiðis at vit kunnu gerast partur av heimsfevnandi avtalum um at mótvirka veðurlagsbroytingunum.   Fyri land okkara hevur tað sera stóran týdning, at vit í altjóða høpi vísa ábyrgd og at vit eru partur av tí globala felagsstríðnum at fyribyrgja mannaelvdu veðurlagsbroytingunum, ið hava vanlukkuligar fylgir – eisini fyri oyggjasamfeløg – fleiri staðni í heiminum. Eisini fyri vinnuna hevur tað sera stóran týdining at kunna dokumentera, at okkara fiskiveiða og fiskivinna á landi ikki nýtir meira orku og ikki letur út meira CO2 enn hægst neyðugt. Tí er neyðugt at byggja okkara búskaparmenning á varandi orkukeldur og stimbra undir menning av vinnu, ið byggir á varandi orku.   At Føroyar hava sera góðar náttúrugivnar fyritreytir at menna varandi orkukeldur – tað verið seg vind-, aldu-, sjóvarfalls- og sólorkuskipanir, er lítil ivi um. Hetta eigur eisini at gera okkum til áhugaverdar samstarvspartnarar bæði í vinnu- og  orkupolitiskum høpi.   Fleiri ymiskir vegir eru at ganga, og stórar avgerðir mugu takast. Ein greiður menningarpolitikkur fyri varandi orku eigur tí at vera millum fremstu raðfestingar landsstýrisins.   Á Løgtingi, 3. mars 2009 Hergeir Nielsen                    Annita á Fríðriksmørk          Høgni Hoydal Heini O. Heinesen                Sjúrður Skaale                     Bjørt Samuelsen Tórbjørn Jacobsen               Bergtóra Høgnadóttir Joensen  ...

Les meira

Uppskot til samtyktar um at skipa Føroyar frælsar

,

Løgtingið tekur undir við hesi ætlan: – Grundlóg Føroya verður løgd til almenna viðgerð og til fólkaatvøðu í seinasta lagi í 2010.   – Búskapargrunnur Føroya verður settur á stovn beinanvegin, og umvegis grunnin verður heildarveitingin úr Danmark stigvíst minkað burtur við einum sjeyndaparti um árið. – Í seinasta lagi í 2010 verða uttanríkismál, verjumál, útlendingamál, loftferðslumál, persóns- og familjurættarmál skipað undir føroyskum ræði, og føroysk lestrarstuðulsskipan til øll føroysk lesandi verður sett í verk. –  Í seinasta lagi 2012 verða løgregla, rættarskipan, gjaldoyramál, peningamál, fíggingarvirksemi og ríkisborgararættindi skipað undir føroyskum ræði. – Samráðingar verða tiknar upp við donsku stjórnina um framtíðar samstarv, og tikið verður stig til felags fráboðan til altjóða samfelagið um føroyska sjálvstøðu og avtalan løgd til fólkaatkvøðu í seinasta lagi 2014.   Almennar viðmerkingar Hetta er fyrsta uppskotið, ið leggur fram eina fullfíggjaða ætlan og lýsing av øllum yvirskipaðum og formligum krøvum og tættum til tess, at føroyingar skipa seg sum sjálvstøðug tjóð eftir eini væl skipaðari, fólkaræðisligari mannagongd. Tað hevur leingi verið eftirlýst, at fólk kunnu fáa svar uppá týðandi ivamál og fáa greið boð uppá:   – Hvat restar í og hvat krevst, til tess at Føroyar gerast sjálvstøðugt land? –  Hvørji eru krøvini og metti kostnaðurin fyri tey málsøki, ið vit ikki hava ræði á? – Hvørjar fyrireikingar eru gjørdar? – Hvørjir fyrimunir, vansar og avbjóðingar eru í ymsu málunum? – Hvussu skal farast fram, og hvussu tryggja vit eina fólkaræðisliga avgerð um at taka fulla ábyrgd av egnum landi?   Fyri Tjóðveldi og sjálvstýrisrørsluna sum heild í Føroyum hava hesir spurningar og krøv ofta elvt til eitt slag av verjustøðu. Eina verjustøðu sum tíverri hevur snarað sjónarringinum og orðaskiftinum til bert at tosa um útreiðslur og vansar, meðan alt ov lítil orka er nýtt til at viðgera spurningin:   – Hvørjir fyrimunir, menningarmøguleikar og inntøkumøguleikar lata seg upp, tá vit skipa okkum sum frælsa tjóð, taka egna ábyrgd av okkara búskapi og fáa beinleiðis atgongd til altjóða samstarv og ábyrgd?  Endamálið við hesum uppskoti er at geva greið svar og boð uppá teir ivaspurningar og tey krøv, sum hava skapt ótta millum føroyingar at standa á egnum beinum – og at vísa á teir stóru møguleikar og nýggju inntøkurnar, ið lata seg upp í einum frælsum Føroyum. Grundarlagið er: •        Tað stóra og drúgva arbeiðið, ið varð gjørt hjá landsins myndugleikum og í ymiskum nevndum í sambandi við fullveldisætlanina, sum Løgtingið samtykti í 1998 og endurskoðaði í 2001 – við eitt nú Hvítubók, uppskoti um føroyskan lestrarstuðul, lýsing av rættindum føroyinga uttanlands v.m. •        Tær samráðingar, frágreiðingar og fyrireikingar, sum vórðu gjørdar millum føroyskar og danskar embætisnevndir á øllum týðandi málsøkjum í tíðarskeiðnum fram til desember 2003. •        Tey drúgvu uppskot við dagførdum metingum og boðum, sum Tjóðveldi hevur lagt fyri tingið frá 2004 til 2007 – herundir um Búskapargrunn og blokkniðurskurð, at umsita loftrúmið, um útlendingamál, sjálvstøðugan uttanríkispolitikk v.m.  Fyrireikingarnar støðgaðar Í tíðarskeiðnum 1998 til 2003 vóru allir tættir gjølliga kannaðir og lýstir, ið krevjast til, at føroyingar skipa seg sum sjálvstøðuga tjóð.   Frá 2000-2003 fóru drúgvar samráðingar fram millum føroyskar og danskar myndugleikar um øll tey mál, sum í dag formliga eru undir donskum ræði.   Her vóru krøvini lýst til føroyskar myndugleikar og uppskot gjørd um, hvussu málini verða skipað undir føroyskum myndugleika, hvussu neyðugar samstarvsavtalur verða gjørdar og um altjóða sáttmálar og krøv á ymsu...

Les meira