Lýsing

Tingmál

Uppskot til samtyktar um krøv til peningastovnar

, March 8, 2011

Løgtingslóg nr. 123/2010: Uppskot til samtyktar um krøv til peningastovnar Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið at koma við neyðugum krøvum og reglum til føroysku peningastovnarnar, sum tryggja, at rentuásetingar og gjøld eru kundunum meira gjøgnumskygd, við rímiligum skotbrái til kostnaðarhækkingar, og sum eisini avmarka møguleikarnar hjá peningastovnunum at koma við órímiligum hækkingum.   Viðmerkingar Vit hava um dagarnar verið vitni til, at bankarnir hava sent fleiri 100 tals húskjum eina eykarokning uppá fleiri 10túsund krónur. Hetta hava teir gjørt við at hækka sokallaða lánsbidragið við 0,4 prosentum hjá teimum, sum hava donsk realkredittlán. Hetta svarar til eina hækking uppá 4000 kr pr mió í lán pr ár. Og hesa eykarokning skulu føroysku húskini bara góðtaka sjálvt um tey eru fíggjarliga ógvuliga sperd longu frammanundan. Tey, sum fyri kortum vórðu eggjaði til at broyta vanligu sethúsalánini til donsk realkredittlán, vóru í stóran mun tey, sum høvdu stór sethúsalán. Hjá teimum, sum høvdu ½ mió í sethúsaláni ella minni loysti tað seg ikki at broyta varð sagt, tí konverteringin varð so dýr. Tað kann tí hugsast at serliga ungu barnafamiljurnar, sum frammanundan eru tey mest fíggjarliga sperdu, tóku av hesum tilboðið. Tað hevur í alt ov langa tíð valda eitt atgerðarloysi, tá ið talan er um at tryggja føroyskum sethúsaeigarum og lánarum rímiligar og fjølbroyttar møguleikar á føroyska lánsmarknaðinum.. Tá ið tað so endiliga vísti seg ein møguleiki at lætta um sethúsalánið – nú við donskum realkredittlánið, – so vóru tað fleiri, sum valdu hesa loysn, hóast konverteringin varð rættiliga kostnaðarmikil. Tí kann tað tykjast at farið verður øgiliga lætt um fíggjarligu umstøðurnar hjá føroyskum sethúsaeigarum. Til samanberingar kann nevnast, tá ið fólk í vanligum størvum verða søgd úr starvi, so skal hetta gerast við so og langari freist, við ávísum mannagongdum, við møguleika fyri hoyring osfr. Hesi krøv hava fakfeløgini ynskt, tí tað verður hildið órímiligt, at tú bara soleiðis yvir alt ov stutta tíð broytir tilveruna hjá fólkið totalt, uttan at hesi fáa tíð at hugsa seg um. Hetta kann í ávísan mun samanberast. Táið bankarnir soleiðis greiða kundunum frá, at teir í komandi viku hækka rentuna hjá viðkomandi, soleiðis at viðkomandi frá í næstu viku at rokna fer at fáa eina eykarokning uppá t.d. 4, 8 ella 12 túsund krónum um árið, so má tað sigast at verða ein ógvusligur smeitur. Tey standa har og hava ongan annan møguleika enn at taka ímóti rokningini og royna at spenna lívreimina enn longur. At flyta í annan banka er nærum ógjørligt orsakað av tí kostnaði tað inniber við fleiri 10 tals túsund krónum, umframt at tað er ongin verulig kapping á peningastovnsøkinum, og tí ongin munur á, um man er í banka a ella b. Politiski myndugleikin eigur í prinsippinum ikki at blanda seg í hvørji krøv peningastovnarnir seta kundunum. Talan er um privat virksemi og eiga krøvini at verða lagaði hareftir. Hinvegin hevur tað víst seg ógvuliga provokerandi seinastu árini, at peningastovnarnir hava fyri tað fyrsta útmerkað seg við okursrentu, sum hevur ligið fleiri prosent omanfyri hana hjá peningastovnunum í grannalondunum. Og so hava peningastovnarnir uttan samanbering so stórt vald í landinum, og ávirkað liviumstøðurnar hjá føroysku húskjunum meira enn nakar annar. Tað skal sigast peningstovnunum til rós, at teir hava flutt tað føroyska samfelagið fleiri fet framá og eiga stóran leiklut í tí framburði, sum hevur...

Les meira

Uppskot til løgtingslóg um solarium

,

Løgtingsmál nr. 134/2010: Uppskot til løgtingslóg um solarium Uppskot til løgtingslóg um solarium § 1. Bannað er børnum og ungum undir 18 ár at taka sól í solarium. § 2. Landsstýrismaður ásetir við kunngerð, hvussu hesar reglur verða handhevjaðar. § 3. Landsstýrismaðurin í heilsumálum hevur ábyrgdina av at hava eftirlit við sólmiðstøðunum í Føroyum. Viðmerkingar Endamál: Endamálið við uppskotinum er at fyribyrgja og minka um talið á krabbameinstilburðum í húðini móðurmerkjakrabba. Sum er, hava vit í Føroyum onga lóg um heilsu –og ungdómspolitikk, tá tað snýr segum solarium. Eitt tilmæli í krabbameinsætlanini frá 2010 var at bannað børnum og ungum undir 18 ár at taka sól í solarium. Hetta, tí at solarium økir fleirfald um vandan fyri krabbamei ni í húðini og móðurmerkjakrabba. WHO og granskingardepilin fyri krabbamein IARC hava sett solarium í hægsta vandabólk, ið eisini inniheldur asbest, sigarettir og arsenik. Alneyðugt er tí, at gera munagóð átøk so óhugnaliga gongdin á krabbameinstilburðum í húðini verður broytt og fyribyrgd. Í fleiri ár vóru tilburðirnir av krabba í húðini vaksandi í Føroyum – bæði, tá talan var um móðurmerkjakrabba og húðkrabba. Hevur ein verið í nógvari sól sum barn ella ung, er ein alt lívið í størri vanda fyri atfáa móðurmerkjakrabba. Sambært serlæknum er eingin ivi um, at sól og solarium hava stóra ávirkan á, um fólk fáa móðurmerkjakrabba. Helvtin av teimum, sum brúka solarium, eru undir 24 ár. Av teimum, sum taka solarium í Føroyum, vitjar fimti hvør solarium eina ferð um vikuna ella meir, sambært Gallup kanning frá 2007.Hesi tøl eru tó minkað nakað, sambært Gallup kanning frá 2010. Kanningar vísa, at vitjar tú solarium eina ella fleiri ferðir mánaðarliga, økist vandin fyri móðurmerkjakrabba tvær til tríggjar ferðir. Í Fraklandi, Týsklandi og Skotlandi er forboð móti solarium fyri ung upp til 18 ár. Eitt slíkt forboð mæla bæði Krabbameinsfelagið, fleiri serlæknar til í Føroyum og hetta er eisini at av tilmælunum í krabbameinsætlanini. Serliga ung fólk eru upptikin av at síggja so væl út sum gjørligt, fylgja rákinum og vilja ikki vera øðrvísi. Ung fólk halda seg ofta síggja betur og frískari út, tá tey eru sólbrend – eisini um veturin. Við hesum hugburði er sjálvsagt, at tey ungu mangan halda solarium vera ein góðan møguleika. Tess ljósari húðin er, tess minni sól tolir hon. Ung fólk hugsa neyvan um, hvussu nógva sól júst teirra húð tolir. Ein sannroynd er tó, at flestu føroyingar hava avbera ljósa húð – júst hon, sum tolir minst av sól. Útsagnir sum: “Vit skulu royna at fáa so nógva sól sum gjørligt, tá hon skínur her”, ”Vit kunnu saktans fara í solarium, tí sólin skínur so sjáldan”, og “Tað er so gott fyri húðina”, eru ikki óvanligar at hoyra. Sum nevnt er eingin politikkur á økinum. Lætt er at fyribyrgja fleiri avtilburðunum við áhaldandi kunning og forboði – og hetta nýtist ikki at útiloka hvørt annað. Kunning er sjálvandi eisini neyðug og gagnlig. Í kjakinum um solariuforboð hevur onkuntið veri sagt, at tað er so trupult at seta forboð um 18 ára aldursmark við tað at tað er trupult at effektuera um sólmiðstøðirnar eru ómannaðar. Loysnin er, at framyvir verða bert sólmiðstøðir sum eru mannaðar. Annars gevur forboðið onga meining. Kann samanberast við at ung undir 18 ár ikki kunnu keypa sigarettir í handlum, men at tað ber til at keypa...

Les meira

Uppskot til samtyktar um fíggjarligt frípláss

,

Løgtingslóg nr. 124/2010: Uppskot til samtyktar um fíggjarligt frípláss Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um at tryggja, at lesandi, stakir uppihaldarar og annars fíggjarliga sperdar familjur í størri mun hava gagn av skipanini um fíggjarligt frípláss Viðmerkingar Fíggjarligt frípláss merkir, at familjur fáa annaðhvørt ókeypis barnaansing ella niðursettan kostnað – alt eftir, hvør inntøkan hjá húsarhaldinum er. Hóast endamálið við skipanini um fíggjarligt frípláss er at javnstilla øll foreldur, er greitt, at skipanin ikki er nóg góð. Tað, sum serliga eigur at verða broytt í kunngerðini, er hetta: • Markið fyri, nær familjur kunnu fáa lutvís frípláss, eigur at vera hægri enn tær 275.000 kr., sum tað er í dag • Markið fyri fíggjarligum fríplássi eigur at verða hækkað hjá støkum uppihaldarum • Útbúgvingarstuðul, barnagjald og barnaviðbót eiga ikki sum nú at verða roknað sum a-inntøka. Hetta varð broytt við kunngerð í 2009 – nevniliga kunngerð nr. 88 frá 17.06.2009. Áðrenn tað vóru útbúgvingarstuðul og nettoveitingar – til dømis útbúgvingarstuðul, forsorgarveitingar og DIS inntøkur – ikki roknaðar sum a-inntøka. Sjálvsagt skal DIS inntøka telja við sum A-inntøka, men tað tykist ikki skilagott, at útbúgvingarstuðul, barnaviðbót og barnagjald skulu telja við sum A-inntøka. Landsstýrismaðurin í almannamálum ásetir hvørt ár við kunngerð markið millum frítt og lutvíst frípláss og ger av, hvør inntøka skal teljast sum A-inntøka. Fram til 2009 varð eitt nú útbúgvingarstuðul ikki taldur við sum A-inntøka. Tað førdi við sær, at lesandi við børnum høvdu væl betri møguleikar fyri at fáa sær eina útbúgving enn í dag. Tykist bakvent at byrja at rokna útbúgvingarstuðul sum A-inntøku sum nakað nýtt, samstundis sum vit áttu at givið barnafamiljum betri lestrarmøguleikar í Føroyum.Tað er serliga margháttligt, tá hugsað verður um, at seinastu árini er roynt at bøta um korini hjá lesandi við børnum við at lata eitt mánaðarligt ískoyti fyri hvørt barnið og við at hækka lestrarstuðulin til stakar uppihaldarar. Hesar upphæddir verða taldar sum A-inntøka. Og hetta ávirkar bert tey, sum hava smá børn á stovni, tey lesandi, sum hava børn í skúlaaldri, fáa framvegis henda peningin – men hava jú ikki útreiðslur til ansing. Um bæði foreldrini eru lesandi og onga aðra inntøku hava, so er familjan framvegis undir markinum og fær fult frípláss á dagstovni, men um bæði mamman og pápin eru lesandi og harumframt arbeiða niðursetta tíð fyri at fáa endarnar til at røkka saman, so eru tey mangan beint undir markinum, og tá ger verandi kunngerð í summum førum, at tað, tú vinnur, kann verður uppetið av gjaldinum til barnaansing. Frymilin, sum fríplássið verður roknað eftir, er ikki optimalur – markið, millum nær fólk fáa fult frípláss ella einki frípláss, átti at veri størri enn í dag. Fer inntøkan upp um 275.000 kr. árliga ella 23.000 kr. mánaðarliga, fæst eingin hjálp til fíggjarligt frípláss. Hetta ger, at eitt nú stakir uppihaldarar, sum arbeiða fulla tíð, kunnu uppliva, at um tey kýta seg, verður peningurin uppetin á tann hátt, at fríplássið ella lutvísa fríplássið dettur burtur. Øll vilja fegnast rinda fyri seg og sítt, men tað kann tykjast meiningsleyst, at um ein arbeiðir niðursetta tíð, fær ein fult frípláss, men um ein kýtir seg og arbeiðir fulla tíð, missir viðkomandi rættin til lutvís frípláss. Ella kanska ein stakur uppihaldari hevur møguleika at átaka sær nakra eyka arbeiðsuppgávur viðhvørt, at gera tilveruna lættari eitt tíðarbil, men...

Les meira

Uppskot um at útgreina orsøkir til høga kostnaðin á vørum og tænastum í Føroyum og at vísa á neyðug tiltøk til tess at lækka kostnaðarstøðið

,

Løgtingsmál nr. 140/2010: Uppskot til samtyktar um at útgreina orsøkir til høga kostnaðin á vørum og tænastum í Føroyum og at vísa á neyðug tiltøk til tess at lækka kostnaðarstøðið Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um at útgreina orsøkir til høga kostnaðin á vørum og tænastum í Føroyum og at vísa á neyðug stig til tess at lækka kostnaðarstøðið hjá vinnu og húsarhaldum Viðmerkingar Búskaparfrøðingurin Heri á Rógvi hevur fyri stuttum lagt fram eina kanning av kostnaðarstøðinum á vørum og tænastum í Føroyum samanborið við onnur lond í Evropa. Kanningin vísir á, at við teimum altjóða samanberingartølum, ið kanningin byggir á, eru Føroyar dýrasta land í Evropa – meðan Danmark er á øðrum plássi. Fleiri føroyskir stovnar og feløg hava stuðlað kanningini: Kappingarráðið, Samtak, Hagstovan, Uttanríksráðið og Danmarks Statistik. Kanningin lýsir eina røð av tættum: Vørur, tænastur, býli, rentustøðið o.s..fr.. Men hon lýsir ikki orsøkirnar og møguleikarnar at broyta umstøður, infrakervi, kapping, brúkaravernd o.a., sum kann lækka kostnaðarstøðið.   Tí er gylt høvi hjá landsstýri og løgtingi nú at taka næsta stigið til tess at fáa lýst týdningarmiklar orsøkir og bygnaðir, ið elva til støðuna – og ikki minst at leggja fram ítøkilig átøk, ið kunnu broyta gongdina. Frammanundan er onki neyvt yvirlit yvir gongdina í reallønini hjá føroyskum inntøkubólkum, og tískil vanta týdningarmikil amboð til tess at leggja neyvar politiskar ætlanir og at málrætta tær skipanir, ið verða settar í verk. Talan er um álvarsmál fyri gerandisdagin og trivnaðin hjá hjá føroyskum familjum og húsarhaldum, og um kappingarførið fyri føroyska vinnu. Skulu Føroyar mennast og draga fólk og íløgur til sín, er alneyðugt at venda gongdini og myndini av møguleikunum at virka og liva eitt sømiligt og mennandi lív í Føroyum. Tí verður skotið upp, at Løgtingið viðger hetta mál og heitir á landsstýrið um at taka táttin upp sum skjótast. Á Løgtingi, 1. mars 2011 Høgni Hoydal   Tórbjørn Jacobsen   Bergtóra Høgnadóttir Joensen Hergeir Nielsen   Annita á Fríðriksmørk   Sjúrður Skaale Bjørt Samuelsen   Heini O....

Les meira

Uppskot um at javnseta økini í landinum

,

Løgtingsmál nr. 143/2010: Uppskot til samtyktar um at taka upp samráðingar um at javnseta økini í landinum við at tryggja sjóvegis samferðslu í støðu við arbeiðssteðgi   Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um beinanvegin at taka upp samráðingar við fakfeløg á almenna og privata arbeiðsmarknaðinum til tess at tryggja avtalur um, at økini í landinum verða javnsett, tá um samferðslu ræður, og sjóvegis samferðslan kann røkjast í støðum við arbeiðssteðgi á arbeiðsmarknaðinum Viðmerkingar Sáttmálasamráðingarnar millum feløg á almenna arbeiðsmarknaðinum øðrumegin og Fíggjarmálaráðið og kommunurnar hinumegin, eru júst lidnar, og tað eydnaðist tíbetur at finna semju, hóast útlit vóru fyri arbeiðssteðgi. Í tí sambandi varð aftur varpað ljós á ein serstakan ójavnað millum økini í landinum, tá arbeiðssteðgur er. Afturvendandi hava støður tikið seg upp, har verkfall/verkbann raka serstakliga ójavnt kring landið, av tí at sjóvegis samferðslan til økir í landinum verður rakt umframt aðrar avleiðingar av arbeiðssteðgi. Áður var størri partur av landinum raktur av hesum, men eftir at koyrandi er millum 85% av føroyska fólkinum, eru tað nú serliga Suðuroyggin, Sandoyggin, Nólsoyggin og partvíst aðrar oyggjar, ið verða raktar. Tá arbeiðssteðgur hevur tikið seg upp – ella møguleikin fyri arbeiðssteðgi hevur ligið fyri í sambandi við sáttmálasamráðingar á bæði privata og almenna arbeiðsmarknaðinum – hevur av røttum verið víst á, at talan er um landsvegirnar hjá hesum økjum, ið verða rakt. Og at hesi øki tískil umframt at skula liva við avleiðingunum av arbeiðssteðgi fyri alt landið, verða tvífalt rakt, av tí at allir møguleikar fyri vanligari samferðslu, steðga. At hetta hevur djúptøknar avleiðingar fyri fólk, familjur, vinnu og vøruflutning, er eyðsæð. Harumframt er eisini talan um ein trygdarspurning, av tí, at fólk verða noydd at finna meira ella minni alternativar samferðsluvegir. Tað hevur somuleiðis verið afturvendandi, at tá støðan er íkomin ella er væntandi, koma knappliga uppskot um at gera nakað við málið. Og landsstýrisfólk og løgtingsfólk siga seg vilja leggja upp í ein arbeiðssteðg við lóg. Men eins skjótt tykist málið at verða burturgloymt aftur, tá sáttmálar eru undirskrivaðir. Fyri Tjóðveldi er tað sera avgerandi og eitt prinsippmál, at rættindini og skyldurnar á arbeiðsmarknaðinum verða avtalaðar við frælsum samráðingum á arbeiðsmarknaðinum. Fer annar samráðingarparturin, ið hevur tann valdsmøguleikan – nevniliga landsstýrið – inn við lóg í eina arbeiðsósemju, so er arbeiðsmarknaðurin og frælsi samráðingarrætturin syndraður. Tá verða avleiðingarnar djúptøknar og møguleikarnir fyri eini siviliseraðari loysn á so grundleggjandi spurningum, skotnir langt út í framtíðina. Málið um samráðingarrætt og verkfalsrætt á arbeiðsmarknaðinum, og hetta at javnseta økini í landinum viðvíkjandi samferðslu, skal sostatt loysast við samráðingum millum partarnar á arbeiðsmarknaðinum, áðrenn arbeiðssteðgur kemur í. Sjálvsagt er tað so – eins og gjørt hevur verið á øðrum arbeiðsmarknaðarøkjum – at um fakfeløg ella fakbólkar skulu siga frá sær verkfalsrætt á einum øki, so krevur tað afturbering á annan hátt. Tí er bert ein møguleiki: At landsstýrið tekur upp samráðingar við tey avvarðandi fakfeløgini á bæði almenna og privata arbeiðsmarknaðinum, ið eru avgerandi fyri sjóvegis samferðsluna, við tí endamáli, at gera eina avtalu um at javnseta økini í landinum, tá um samferðslu ræður.   Nú er møguleikin at gera hetta í “friðartíð” – og bert eitt ár er til komandi sáttmálasamráðingar. Tí verður skotið upp, at Løgtingið tekur undir við fyriliggjandi uppskoti. Á Løgtingi, 1. mars 2011 Høgni Hoydal...

Les meira

Uppskot til samtyktar um føroyskt mál á almennum skíggjum

,

Løgtingsmál nr. 180/2010: Uppskot til samtyktar um føroyskt mál á almennum skíggjum Uppskot til samtyktar   Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika og leggja fyri Løgtingið tingmál, sum tryggjar at fyritøkur, stovnar og onnur nýta tað føroyska málið við føroyskari stavseting, tá ið hesi fyri almenninginum seta upp teldustýrdar skíggjar, sum antin lýsa ella upplýsa og vegleiða almenningin um mannagongdir.   Tað er alsamt meira vanligt at síggja skíggjar, sum verða settir upp ymsastaðni, og sum hava til endamáls at vegleiða kundan ella brúkaran, hvussu hann skal bera seg at, tá ið hann ger nýtslu av tí tænastu, sum fyritøkan, handilin ella stovnurin bjóðar. Mannagongdin við elektroniskum skíggjum mugu sigast at verða stór framstig fyri modernað vinnulív og kundatænastu sum heild. Hesi framstig ynskja vit at verað partur av, samstundis sum vit eiga at tryggja okkum at teir møguleikar sum eru í hesi tøkni verður gagnnýtt. Í hesum føri verður hugsað um ta málnýtslu,sum tøknin nýtir. Tá ið hon oftast við stuttum boðum skal kunna almenningin um eitthvørt. Hetta málið mælir uppskotið til verður á føroyskum. Dømi eru eisini um stórar føroyskar fyritøkur, sum ynskja at allur tekstur teirra áskíggjum, sum er ætlaður kundunum, skal verða á føroyskum. Her er tó talan um tænastu, sum føroyskt vinnulív í flestu førum keypir uttanlands, og kann tí verða trupult at fáa hetta ynski eftirlíkað hjá føroyskum fyritøkum, serstakliga um politiski myndugleikin ikki vísir hesum ans. Táið talan er um skíggjar, har flest allir føroyingar hava atgongd, og flestu føroyingar gera nýtslu av hesum skíggjum dagliga, er umráðandi, at tað mál, sum verður nýtt har, er føroyskt. Uppskotið vendir sær til skíggjar, sum verða nýttir til gjaldskort, peningaautomatir, umframt skíggjar sum verða nýttir við bensin og dieselpumpur, bilvask og annars allar tær tænastur har skíggjar, sum við telduteksti upplýsir kundan og vegleiðir honum, hvussu hann skal bera seg at. Táið talan er um føroyskar stavir síggja vit til stundum, at d verður nýtt ístaðin fyri ð og at i, o, u, y verða nýttir heldur enn í, ó, ú, ella ý. Hetta eigur myndugleikin, sum varðar av føroyska málinum ikki at góðtaka. og átti eisini verða óneyðugt í einum so framkomnum telduheimi, sum honum vit eru partur av. Hetta snýr seg um virðing fyri málinum og eisini fyri tøknini.Eisini er tað ein ásannan av tí týdningi tað hevur fyri okkara samleika, at tað er tað føroyska málið, sum verður nýtt mest møguligt í teimum tænastum, har almenningurin hevur atgongd. Tí er neyðugt, at vit verja og menna málið, so tað eisini fylgir við tí nýggju tøkni, sum vit ynskja, at samfelagið og vinnulívið skal verða partur av. Tað kann hugsast, at partur av uppskotinum kann loysast við heimild í marknaðarføringslógini og neyðugum tilhoyrandi kunngerðum. Hugsað verður her um grein 7a: ” Lýsingar og lýsingatilfar, sum er beinleiðis ætlað brúkarum í Føroyum, skal vera á føroyskum. Stk. 2. Landsstýrið kann áseta nærri reglur um mál í lýsingum og lýsingatilfari við kunngerð. “ Síðani er eisini vert at vísa á, at eftirlit er skipað hjá Brúkaraumboðnum og at landsstýrið tí kundi kannað um eftirlitsmyndugleikin av tí, sum mælt verður til her, eisini kundi ligið har. Á Løgtingi, 1. mars 2011 Annita á Fríðriksmørk...

Les meira

Uppskot til løgtingslóg um Búskapargrunn Føroya

,

Løgtingsmál nr. 184/2010: Uppskot til løgtingslóg um Búskapargrunn Føroya Uppskot til løgtingslóg um Búskapargrunn Føroya Endamál § 1. Henda lóg skipar Búskapargrunn Føroya, ið skal tryggja búskaparligu áhugamál Føroya fólks, tá ræður um at nýta serinntøkur landsins, og skal nýtast sum amboð at røkka einum sjálvberandi búskapi, við: a) at tálma sveiggjum í føroyska búskapinum, ið kunnu standast av ikki-varandi serinntøkum, b) stigvíst at gera løgtingsfíggjarlógina óhefta av donsku ríkisveitingini, c) at rinda uttanlandsskuld landskassans til danska statin, d) at menna útbúgving og gransking í Føroyum. Inntøkur grunsins § 2. Serinntøkur landsins verða settar til síðis á fíggjarlóg og roknskapi landsins á serstaka kontu, nevnd Búskapargrunnur Føroya. Stk. 2. Serinntøkur, ið eru peningainntøkur frá ikki-varandi tilfeingi landins, eru: a) skattur sambært kolvetnisskattalógini, b) avgjøld og ágávur sambært løgtingslóg um kolvetnisvirksemi, c) heildarveitingin úr ríkiskassa Danmarkar frá og við ár 2012, d) gjaldførisinntøkur til landskassan í sambandi við sølu og umskipan av fyritøkum og stovnum landsins. e) rentur og avkast av grunsfænum. Stk. 3. Gjaldføri landskassans, sum í ár 2011 og fylgjandi ár er oman fyri minstainnlán landskassans, sambært løgtingslóg hesum viðvíkjandi, kann við fíggjarlógini flytast Búskapargrunni Føroya. Útgjaldskipan § 3. Úr Búskapargrunni Føroya verða skiftisgjøld flutt til løgtingsfíggjarlógina undir inntøkur. Skiftisgjaldið er ásett til 600 mió. kr. í 2012 og verður síðani lækkað við 75 mió. kr. árliga, til tað fellur burtur í ár 2020. Stk. 2. Allar gjaldførisinntøkur, ið Búskapargrunnur Føroya fær sambært § 2, stk. 2, pkt. d, skulu fylgjandi fíggjarár nýtast til at rinda uttanlandsskuld landskassans til danska statin. Stk. 3. Av skiftisgjaldinum, ið verður flutt til løgtingsfíggjarlógina sambært § 3, stk. 1, skal minst 1/4 verða nýttur til menning av útbúgving og gransking í Føroyum. Stk. 4. Tá ið samantaldu inntøkur grunsins sambært § 2, stk. 2, pkt. a-c og e og § 2, stk. 3 eru kr. 3,5 mia., leggur Føroya Landsstýri fram uppskot til løgtingslóg um nýtslu av realavkasti av íløgum grunsins, jbr. § 1. Stk. 5. Inntøkur grunsins sambært § 2, stk. 2, pkt. d gerast partur av samantaldu inntøkum grunsins í § 3, stk. 4, tá uttanlandsskuld landskassans til danska statin er rindað sambært § 3, stk. 2. Umsitingarlig viðurskifti § 4. Grunsfæ verður sett í virðisbrøv á fíggjarmarknaðinum eftir almennum leiðreglum um størst møguligan vinning við atliti til spjaðing av váða. Stk. 2. Grunnurin kann hava arbeiðsgjaldføri á innlánskontum í sentralbankum, peningastovnum og øðrum fíggjarstovnum. Stk. 3. Altjóða keypiorka av peningi grunsins skal tryggjast á bestan hátt. § 5. Landsstýrismaðurin í búskaparmálum stendur fyri og rindar umsiting av Búskapargrunni Føroya. Stk. 2. Landsstýrismaðurin í búskaparmálum tryggjar gjøgnumskygni í umsitingini av Búskapargrunni Føroya. Stk. 3. Greið frámerking av serinntøkum mótvegis øðrum inntøkum skal gerast í høvuðsyvirlitum til løgtingsfíggjarlóg og roknskap landskassans. Somuleiðis skulu greitt vísast úrslit áðrenn og eftir útgjald úr Búskapargrunni Føroya sambært § 3. Stk. 4. Landsstýrismaðurin í búskaparmálum fyriskipar neyðugar reglur, ið skulu lýsa, hvussu flytingar millum Búskapargrunn Føroya og løgtingsfíggjarlógina fara fram á løgtingsfíggjarlógini. Gildiskoma § 6. Henda lóg kemur í gildi dagin eftir, hon er kunngjørd. Lógarviðmerkingar Kapittul 1. Almennar viðmerkingar 1.1 Grundarlagið fyri uppskotinum um Búskapargrunn Føroya Føroyum tørva eina skipan og ítøkilig amboð, ið kunnu tryggja ein sjálvbjargnan føroyskan búskap. Eina skipan, ið tálmar sveiggjum í føroyska búskapinum. Eina skipan, ið tryggjar langtíðaráhugmál Føroya, eins væl og stutttíðaráhugamálini. Búskapargrunnur Føroya er eitt høvuðsamboð í...

Les meira

Uppskot um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap

,

Løgtingsmál nr. 185/2010: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um vinnuligan fiskiskap § 1 Í løgtingslóg nr. 28 frá 10. mars 1994 um vinnuligan fiskiskap, sum seinast broytt við løgtingslóg nr. 87 frá 18. august 2010, verða gjørdar hesar broytingar: 1) Í § 4 verður sum nýtt stk. 7 sett: "Stk. 7. Tríggja fjórðingar mark er sjógvurin innan fyri beinar linjur drignar gjøgnum hesi tilskilaðu støð í hesi raðfylgju: 1. 61º27,8595N – 006º58,2438W 2. 62º05,7875N – 007º48,0090W 3. 62º06,4506N – 007º47,7902W 4. 62º06,9408N – 007º47,4636W 5. 62º08,1731N – 007º45,5685W 6. 62º20,6580N – 007º16,9394W 7. 62°21,0616N – 007°15,4387W 8. 62°22,3353N – 007°07,4563W 9. 62°22,4984N – 007°06,1736W 10. 62°23,5266N – 006°59,5059W 11. 62°25,4007N – 006°48,9673W 12. 62°25,4810N – 006°48,3336W 13. 62°26,6064N – 006°32,1756W 14. 62°23,8467N – 006°15,0103W 15. 62°22,2312N – 066°10,2151W 16. 62°19,7101N – 006°08,9531W 17. 61°18,6760N – 006°34,6193W 18. 61°17,3757N – 006º39,4047W 0. 61º12,6532N – 006º44,1870W " 2) Aftaná § 9b verður sett: /3 2 "§ 9c. Eingin vinnuligur fiskiskapur við húki og troli eigur at verða loyvdur innan fyri tríggjar fjórðingar úr landi, sbrt. § 4, stk. 7." § 2 Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Viðmerkingar: Fiskiárið byrjar sambært lógini um vinnuligan fiskiskap hin 1. september. Væl undan tí skulu Havstovan og Fiskidaganevndin gera síni tilmæli, sum landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum skal gera sítt uppskot um fiskidagatal o.a. eftir. Løgtingið tekur til endans avgerðina um, hvussu fiskiárið skal skipast viðvíkjandi døgum, friðingum og á annan hátt. Í stóran mun hevur tingið higartil ikki viðgjørt annað enn at áseta dagatalið í ávísu veiðibólkunum, friðingin av Føroya Banka tó undantikin. Fleiri onnur tilmæli hava verið, eisini tilmæli sum Havstovan og Fiskidaganevndin stórt sæð hava verið samd um. Eitt av hesum er friðingin fyri allari húkaveiði inni við land. Myndugleikin hevur tó ikki givið hesum gætur. Tey flestu hava helst lagt til merkis, at tað higartil í hesum fiskiárinum hava verið óvanliga nógvar lýsingar/kunngerðir frá Fiskiveiðieftirlitinum í miðlunum um bráðfeingis veiðibann á ávísum økjum. Orsøkin er sjálvandi, at ov nógv hevur verið veitt av smáttfallandi gráum fiski. Í tilmælinum frá Fiskirannsóknarstovuni 12. juni 2007 stendur: ”Eingin vinnuligur fiskiskapur við húki eigur at verða loyvdur innan fyri 3 fjórðingar úr landi. Hetta fyri at verja smáfiskin.” Í tilmælinum frá Fiskirannsóknarstovuni 15. juni 2008 stendur: ”Eingin vinnuligur fiskisakpur við húki eigur at verða loyvdur innan fyri 3 fjórðingar úr landi, og til toska- og hýsustovnurin eru komnir fyri seg aftur, eigur heldur eingin vinnuligur fiskiskapur at verða loyvdur á leiðunum vístar í skjali 1.” 15. juni 2009 tilmælir Havstovan tað sama sum omanfyri, og í seinasta tilmælinum, sum var latið landsstýrismanninum 15. juni 2010, verður sagt: ”Fyri at verja árgangirnar av serliga toski og upsa eigur eingin vinnuligur fiskiskapur við húki (troli) at verða loyvdur nær landi, og harumframt eigur heldur eingin vinnuligur fiskiskapur at verða loyvdur á leiðunum vístar í skjali 1.” Tað tykist vera semja ímillum allar avvarðandi partar, lívfrøðingar og fiski- og útróðrarmenn, at veiðan eftir smáfiski hevur verið alt ov umfatandi í seinastuni. Fiskimálaráðið man vera komið til somu niðurstøðu, nú bráðfeingis veiðibann í tíð og ótíð verða lýst fyri ávís øki á landgrunninum, serliga nær landi. Fyri allar partar er tað búskaparliga betra loysnin, at góðu árgangirnir, sum nú eru komnir inn í...

Les meira

Uppskot til løgtingslóg um loðsskyldu

,

Uppskot til løgtingslóg um loðsskyldu   § 1. Øll skip, sum eru yvir 50 BRT/GT, skulu nýta loðs, tá siglt verður inn og út av havnum í Føroyum.   § 2. Skip, sum hava skipara ella stýrimann umborð, ið hevur siglt í somu havn 3 ella fleiri ferðir seinastu 5 árini, nýtast ikki loðs, tá ið siglt verður inn í og út úr hesi havn.   § 3. Landsstýrismaðurin ger nærri reglur fyri, hvussu skipanin við loðsskyldu skal virka, ásetir kostnað fyri leigu av loðsi og ger reglur fyri, hvørjar treytir skulu setast einum loðsi.   § 4. Brot á hesa lógina verða revsað eftir reglunum í kapittul 11 í løgtingslóg nr. 165 frá 21. desember 2001 um trygd á sjónum.   § 5. Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd.   Viðmerkingar Uppskot til løgtingslóg um loðsskyldu verður løgd fram samstundis sum, at uppskot til løgtingslóg um at yvirtaka loðslógarøkið verður lagt fram. Javnan verður málið viðvíkjandi kravdum loðsi tikið upp á løgtingið og í miðlunum. Semja tykist verða um, at her er regluverkið ikki nóg gott, og at her má gerast nakað. Tað skal tó sigast, at nógv tey flestu fremmandu skipini, sum koma á okkara firðir og sund ynskja loðs umborð tá hesi vitja ein av firðum okkara. Men so eru tað skipini við fremmandari manning umborð sum ikki gera tað, og tá kann vandi verða á ferð. Orsøkirnar til at loðsurin verður valdur frá kunnu verða t.d. fíggjarligir ella tí at tey á brúnni ikki síggja nakran vanda í at fara inn uttan loðs. Nógv vinnuligt virksemi er við havnaløgini kring landið alt, samstundis sum virðismiklir aliringar mynda firðir okkara. Talan er sostatt um vrksemið, sum myndar vinnu okkara á landi og á sjógvi og sum er krumtampurin í føroyska vinnulívinum og búskapinum, og stendur hetta virksemi fyri so at siga øllum tí føroyska útflutninginum. Harumframt er hetta virksemi staðsett á leiðum, sum livir av reinum umhvørvi. Tí kann skaðin verða øgiligur um vit síggja stórt uppá skip við alskyns vandamikulum góðsi umborð, sum ferðast ókend inn og út frá landi okkara. Hetta fær lond aðrastaðni at seta strong trygdarkrøv um loðs og depositum og annað, sum ger, at virðingin fyri umhvørvinum og djóralívinum har um leiðir, er í hásæti. Men so tykist ikki vera í Føroyum. Tað er ógvuliga naivt at trúgva, at hendingin við Olshanu ikki endurtekur seg. Hví skal hon ikki tað? Her sigla skip regluliga inn og út eftir firðum okkara, og tey hava frítt at fara við vandamiklum góðsi og við skiparum, sum als onki kenna til firðirnar. Hevði ein loðsur verið umborð á russiska trolaranum Olshanu, tá ið skipið sigldi útaftur, hevði skipið neyvan siglt á flesjarnar. Tað vóru øll samd um, tá ið skaðin var hendur. Og beinanvegin var almannakunngjørt frá útinnandi valdinum, at nú fór skipanin við kravdum loðsi at verða sett í verk. Síðani eru gingin fleiri ár, uttan at nakað alment er komið fram um, at nakað er broytt á hesum øki. Tað undrar stórliga, at slík tøgn valdar um hetta málið, serliga tá ið hugsað verður um tann skaða, sum skip við ókunnufólki á brúnni kunnu verða atvoldin til. Ætlanin við hesum lógaruppskoti er ikki at gera broytingar í ásetingum og heimildum, ið givnar eru við løgtingslóg um trygd á...

Les meira

Uppskot um at seta nevnd at gera fíggingarleist til útbygging av samferðslukervinum

,

Løgtingsmál nr. 187/2010: Uppskot til samtyktar um at seta nevnd at gera fíggingarleist til útbygging av samferðslukervinum   Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið at seta faknevnd at gera eitt uppskot til fígging av framhaldandi útbygging og viðlíkahaldi av samferðslukervinum við atliti at samfelagsbúskapi, ferðslustýring, økismenning, umhvørvi og samhaldsfesti. Viðmerkingar Eitt væl útbygdt samferðslukervi er ein fyritreyt fyri vøkstri og trivnaði í landinum. Stórar íløgur hava síðani miðskeiðis í fimtiárunum verið gjørdar, fyri at røkka politiska málsetninginum um vegasamband til hvørja bygd, og at fáa oyggjasamfelagið so væl knýtt saman sum yvirhøvur til ber, við vegum, brúm, tunlum og ferjum. Neyvan nakar man ivast í, at tað, at ferð kom á samferðsluútbyggingina, ikki minst tá farið varð undir tunnilsboringar í sekstiárunum, hevur verið grundarlag undir stórum parti av tí framburði føroyska samfelagnum hevur verið fyri. Í dag hava 85% av landsins íbúgvum fast vegasamaband sínamillum, og sostatt má sigast, at komið er rættuliga langt, í mun til ein dreym um at gera 18 oyggjar til eitt samanknýtt øki. Nøkur heilt stór fet vórðu tikin, tá brúgvin við Streymin alment varð tikin í nýtslu í 1973, og tá undirsjóvartunlarnir til Vágarnar og Norðuroyggjar lótu upp í ávíkavíst 2002 og 2006. Sitandi Løgting hevur fleiri reisir viðgjørt tunnilsverkætlanir. Bæði nýgerð av tunnilsleiðum á landi, og bygging av undirsjóvartunli til Sandoynna og millum Eysturoynna og Streymoynna. Tunlar eru munandi tyngri at lyfta fíggjarliga, samaborið við vegagerð. Bæði í byggikostnaði, men ikki minst eisini í viðlíkahaldi. Eitt nú kostar tað á leið 11 milliónir árliga at viðlíkahalda teir báðar verandi undirsjóvartunlarnar, og hesin prísur hækkar væntandi munandi, tá tunlarnir eldast og tørva størri ábøtur. Tá fleiri undirsjóvartunlar vera, skal eisini rúm fígging vera til dagføringar av hesum. Landsverk metir, at skal vega og tunnilskervið vera í besta standi, skulu á leið 775 – 1050 kr pr metur tunnil og 250 kr pr metur landsveg setast av til viðlíkahald. Bert kravið til viðlíkahald og dagføringar, liggur sostatt langt omanfyri 100 mio krónur, vilja vit hava eitt samferðslukervi í fullgóðum standi. Umframt vegir, tunnlar og brýr, hoyra eisini havnagerð, tyrlupallar og flogvøllur/-vallir til eitt nútímans infrakervi, sum landið hevur ábyrgdina av. Landsverk gjørdi fyri nøkum árum síðani eina samferðsluútbyggingarætlan fyri 2008-2020. Í henni sæst bæði yvirlit yvir møguligar framtíðar útbyggingar, og ætlanir fyri nýgerð og dagføringum av verandi samferðslukervi. Hetta vala arbeiði, er gott grundarlag undir arbeiðinum hjá samferðslunevndini. Samlaðu útbyggingarætlanirnar í Samferðsluætlanini krevja minst 5 milliardir krónur. Skal tað bera til, at fáa gjørt ynsktu útbyggingarnar – um ikki allar, so stóran part av teimun – og skal fíggjarorka vera til neyðuga dagføring og viðlíkahald, er neyðugt at tryggja, at landið fær inntøkur til hetta. Í flestu førum fíggjar landsskassin útbyggingina av samferðslukervinum. Tá fyrstu tunlarnir vórðu gjørdir á landi, vóru eisini kommunurnar við til at bera partar av útreiðslunum. Hesum varð gingið burtur frá. Tá farið varð at byggja undirsjóvartunlar, varð fyrstu lutvís brúkarafígging gjørd til part av fíggingarleistinum fyri tunlarnar. Størsta partin av íløguni, hevur landskassin tó goldið við árligari játtan. Tunlarnir bera seg so mikið væl fíggjarliga, at teir kundu burturav verið fíggjaðir av brúkaragjøldum. Fyri ein komandi Skálafjarðatunnil er hetta galdandi í enn størri mun, men fyri Sandoyartunnilin er eingin møguleiki fyri, at hesin verður sjálvfíggjandi. Útrokningar vísa, at inntøkurnar frá Sandoyartunlinum neyvan fara at røkka longri enn til...

Les meira