Lýsing

Tingmál

Uppskot til eykajáttan til mentan og list

, March 28, 2012

Løgtingsmál nr. 139/2011: Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri mars 2012-1 § 7. Mentamál A. Yvirlit Játtanar yvirlit Tús. kr. Netto Útreiðslur Inntøkur Útreiðsluætlan 500 500 – Løgu ætlan – – – Mentan 500 – 7.24.2. Skapandi og útinnandi 500 – B. Játtanir Útr. Innt. – Tús. kr. – 7.24.2. Skapandi og útinnandi virksemi 24.2.04. Mentanargrunnurin (Stuðulsj.) J: 6.412 – EYJ: 500 – Viðmerkingar: Filmslistin hevur av álvara tikið seg upp sum ein vaksandi listagrein í Føroyum seinastu árini. Nýliga eru tvey av okkara ungu gávuríku filmslistafólkum heiðraði við peningagávu fyri teirra avrik á hesum øki, og vit vita, at fleiri føroyingar eru undir útbúgving innan filmslist. Eingin ivi er um, at vit her hava eina listagrein, sum hevur góðar møguleikar at røkka út í heim og gerast enn ein týdningarmikil táttur í okkara mentanarlívi. Ein fortreyt fyri, at henda listagrein kann fáa fótin fyri seg, er, at møguleiki er fyri at søkja stuðul til filmsgerð. Tað vísir seg at vera torført hjá filmslistini at fáa stuðul úr Mentanargrunninum, tí har eru longu nógv um trogið. Fólk, ið fáast við filmslist og mentan eru á einum máli um, at rættast er at hava ein filmsgrunn burturav. Tí verður skotið upp at skipa eina undirkonto undir Mentanargrunni Landsins, ið fær 500.000 kr. til føroyska filmslist. Filmsgerð er kostnaðarmikil listagrein, men mett verður, at 500.000 kr. kunnu gera nógvan mun, tí við eitt sindur av stuðli heimanifrá gerst tað møguligt at fáa atgongd til stuðul úr útlendskum grunnum. Sum er, er atgongd til útlendskar filmsgrunnar ógjørlig, tí eingin markaður stuðul er til føroyskan film. Tí er heimligur stuðul ein fortreyt fyri at stimbra føroyskari filmslist. Á Løgtingi, 28. februar 2012 Høgni Hoydal Sirið Stenberg Páll á Reynatúgvu Bjørt Samuelsen Gunvør Balle Kristina...

Les meira

løgtingslóg um at seta úr gildi løgtingslóg um altjóðarættarligu sáttmálar

,

Løgtingsmál nr. 136/2011: Uppskot til løgtingslóg um at seta úr gildi løgtingslóg um altjóðarættarligu sáttmálar Føroya landsstýris at gera   Lóg nr. 80 frá 15. mai 2005 um altjóðarættarligu sáttmálar Føroya landsstýris at gera verður sett úr gildi tann 29. juli 2012. Viðmerkingar Heimildarlógin sonevnda, ið nevnir Føroyar “Kongeriget Danmark, for så vidt angår Færøerne”, varð av røttum nevnd eitt stig til viks og trý stig aftur. Teir garðar, ið heimastýrislógin hevði laðað um Føroya heimildir sum land og Føroya fólk sum tjóð, vóru rapaðir. Við heimildarlógini varð laðað upp fyri hvørt lið, og garðarnir umvaldir og stoyptir í høga hædd. Vit mugu tí fara undir nýggjar samráðingar um støðu Føroya. Vit mugu tryggja okkum, at vit ongar aðrar avmarkingar ganga undir enn tær, ið onnur ríki og lond krevja í hvørjum altjóða høpi sær. Vegna afturstig lógarinnar er einki annað at gera enn at taka hana av. Síðani ber til at byggja á siðvenjuna frammanundan – og antin tamba hana enn meira ella taka upp samráðingar um møguliga nýggja skipan, ið veruliga flytur mørk. Málið um uttanríkispolitisku heimildir føroyinga er av fremsta týdningi fyri framtíðar menning í Føroyum. Stór lond og fólkaríkar tjóðir hava fyrr havt tað stevnumið at seta verjugarðar um egnan marknað, egið vinnulív, egna mentan, egnar útbúgvingarskipanir og sosialar skipanir til tess at skapa vælferð fyri borgararnar. Men samstundis hava smátjóðir gjøgnum hálva øld prógvað, at fortreytin fyri at skapa og langtíðartryggja vælferð og menning hjá eini tjóð er fult altjóða virkisføri. Øll okkara norðurlendsku grannalond eru sum so góð dømir um hetta. Og aðrar sjálvstøðugar smátjóðir í heiminum hava prógvað, at javnstøða í heiminum og førleikin at gera avtalur um øll týdningarmikil mál vegna tjóðina er fremsta amboðið til at styrkja egnan samleika og mentan – og til sosiala, útbúgvingarliga, vinnuliga og búskaparliga menning. Sonevndu uttanríkispolitisku heimildarlógirnar, sum vórðu samtyktar bæði sum løgtingslóg og sum danskt ríkislógartilmæli, hava nú verið í gildi í 5 ár. Tá ið tær vórðu lagdar fram á ting og síðani samtykar av einum meiriluta, skortaði ikki við ávaringum um, at hetta fór at verða afturstig fyri føroysku tjóðina og fyri føroyskar myndugleikar. Tí nú varð fyri fyrstu ferð samtykt ein donsk fatan av einum donskum eindarríki, har Føroyar bert eru samanrunnin lutur, og har føroyingar bara eru fulltrúar vegna Danmark á altjóða pallinum. Best er hetta lýst í heitinum “Kongeriget Danmark for så vidt angår Færøerne”, sum er tann formligi samleiki, ið vit nú skulu virka undir. Føroyskir serfrøðingar ávaraðu um, at lógirnar fóru at gerast “eitt stig til viks og trý aftur”. Frammanundan hesum lógum, hava føroyskir myndugleikar miðvíst brotið garðar og tulkingar niður og harvið vunnið sær uttanríkispolitiskt virkisføri, sum danskir myndugleikar mótmæltu, men kortini ikki kundu forða fyri. Eitt nú vunnu Føroyar sær sjálvstøðugan limaskap í felagsskapinum fyri hvalir og súgdjór í Norðuratlantshavi, NAMMCO – og felagsskapurin er fráboðaður ST við Føroyum og Grønlandi sum sjálvstøðugum sáttmálapørtum. Nú samtyktu Fólkaflokkurin, Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin á miðari nátt og við frávikum frá øllum tíðarfreistum, eina danska lóg, har donsk tulking skuldi galda, og nýggjar gyrðingar setast upp. Hóast skrivlig prógv fingust fyri afturstigunum, lótust flokkarnir ikki um vón. Til dømis svaraði danski forsætisráðharrin soleiðis um avmarkingarnar í lógunum, áðrenn tær vórðu samtyktar, um m.a. tvey avgerandi mál, tá fólkatingslimur Tjóðveldis setti eina røð av spurningum í apríl 2005:...

Les meira

Uppskot um at seta úr gildi ríkislóg om Færøernes landsstyres indgåelse af folkeretlige aftaler

,

Løgtingsmál nr. 137/2011: Uppskot til ríkslógartilmæli um at seta úr gildi ríkislóg om Færøernes landsstyres indgåelse af folkeretlige aftaler Mælt verður ríkismyndugleikunum til at seta úr gildi fyri Føroyar “lov nr. 579 frá 24. juni 2005 om Færøernes landsstyres indgåelse af folkeretlige aftaler” tann 29. juli 2012. Viðmerkingar Heimildarlógin sonevnda, ið nevnir Føroyar “Kongeriget Danmark, for så vidt angår Færøerne”, varð av røttum nevnd eitt stig til viks og trý stig aftur. Teir garðar, ið heimastýrislógin hevði laðað um Føroya heimildir sum land og Føroya fólk sum tjóð, vóru rapaðir. Við heimildarlógini varð laðað upp fyri hvørt lið, og garðarnir umvaldir og stoyptir í høga hædd. Vit mugu tí fara undir nýggjar samráðingar um støðu Føroya. Vit mugu tryggja okkum, at vit ongar aðrar avmarkingar ganga undir enn tær, ið onnur ríki og lond krevja í hvørjum altjóða høpi sær. Vegna aftustig lógarinnar er einki annað at gera enn at taka hana av. Síðani ber til at byggja á siðvenjuna frammanundan – og antin tamba hana enn meira ella taka upp samráðingar um møguliga nýggja skipan, ið veruliga flytur mørk. Málið um uttanríkispolitisku heimildir føroyinga er av fremsta týdningi fyri framtíðar menning í Føroyum. Stór lond og fólkaríkar tjóðir hava fyrr havt tað stevnumið at seta verjugarðar um egnan marknað, egið vinnulív, egna mentan, egnar útbúgvingarskipanir og sosialar skipanir til tess at skapa vælferð fyri borgararnar. Men samstundis hava smátjóðir gjøgnum hálva øld prógvað, at fortreytin fyri at skapa og langtíðartryggja vælferð og menning hjá eini tjóð er fult altjóða virkisføri. Øll okkara norðurlendsku grannalond eru sum so góð dømir um hetta. Og aðrar sjálvstøðugar smátjóðir í heiminum hava prógvað, at javnstøða í heiminum og førleikin at gera avtalur um øll týdningarmikil mál vegna tjóðina er fremsta amboðið til at styrkja egnan samleika og mentan – og til sosiala, útbúgvingarliga, vinnuliga og búskaparliga menning. Sonevndu uttanríkispolitisku heimildarlógirnar, sum vórðu samtyktar bæði sum løgtingslóg og sum danskt ríkislógartilmæli, hava nú verið í gildi í 5 ár. Tá ið tær vórðu lagdar fram á ting og síðani samtykar av einum meiriluta, skortaði ikki við ávaringum um, at hetta fór at verða afturstig fyri føroysku tjóðina og fyri føroyskar myndugleikar. Tí nú varð fyri fyrstu ferð samtykt ein donsk fatan av einum donskum eindarríki, har Føroyar bert eru samanrunnin lutur, og har føroyingar bara eru fulltrúar vegna Danmark á altjóða pallinum. Best er hetta lýst í heitinum “Kongeriget Danmark for så vidt angår Færøerne”, sum er tann formligi samleiki, ið vit nú skulu virka undir. Føroyskir serfrøðingar ávaraðu um, at lógirnar fóru at gerast “eitt stig til viks og trý aftur”. Frammanundan hesum lógum hava føroyskir myndugleikar miðvíst brotið garðar og tulkingar niður og harvið vunnið sær uttanríkispolitiskt virkisføri, sum danskir myndugleikar mótmæltu, men kortini ikki kundu forða fyri. Eitt nú vunnu Føroyar sær sjálvstøðugan limaskap í felagsskapinum fyri hvalir og súgdjór í Norðuratlantshavi, NAMMCO – og felagsskapurin er fráboðaður ST við Føroyum og Grønlandi sum sjálvstøðugum sáttmálapørtum. Nú samtyktu Fólkaflokkurin, Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin á miðari nátt og við frávikum frá øllum tíðarfreistum eina danska lóg, har donsk tulking skuldi galda og nýggjar gyrðingar setast upp. Hóast skrivlig prógv fingust fyri afturstigunum, lótust flokkarnir ikki um vón. Til dømis svaraði danski forsætisráðharrin soleiðis um avmarkingarnar í lógunum, áðrenn tær vórðu samtyktar, um m.a. tvey avgerandi mál, tá fólkatingslimur Tjóðveldis setti eina røð...

Les meira

Uppskot til broyting í Tingskipanini

, March 17, 2011

Løgtingsmál nr. 103/2010: Uppskot til broyting í Tingskipanini Uppskot til broyting í Tingskipanini § 1 1) § 53, stk. 5 verður strikað. 2) § 69, stk. 5 verður orðað soleiðis: “Stk. 5. Løgmaður og landsstýrismenn hava rætt at koma til orðanna á fundum.” 3) § 81 verður orðað soleiðis: “§ 81. Á Løgtingi kann eingin fáa orðið uttan løgtingsmaður, løgmaður og landsstýrismaður. Stk. 2. Løgtingsformaður kann loyva ríkisovastum ella øðrum tignarligum umboðum at halda røðu fyri løgtingsmonnum á løgtingsfundi.” § 2 Broytingin kemur í gildi ólavsøkudag 2011. Viðmerkingar Uppskotið ger tingskipanina ruddiligari. Vanliga er ikki góður siður at endurtaka hægri reglur í lægri, tí er ongin orsøk, at tingskipanin endurtekur stýrisskipanina. Hartil kemur, at komandi stjórnarskipan helst fer at taka av ex officio umboðan fyri fremmant vald í parlamenti, tjóðartingi føroyinga. Á Løgtingi, 1. mars 2011 Tórbjørn...

Les meira

Uppskot til løgtingslóg um náttúruvernd

,

Løgtingsmál nr. 106/2010: Uppskot til løgtingslóg um náttúruvernd Uppskot til løgtingslóg um náttúruvernd Kap. I Endamál og vernd Endamál § 1. Lógin hevur til endamáls at skipa náttúruvernd í Føroyum, so at náttúran verður vard á burðardyggan hátt við atliti at margfeldni eins og mentanarminni í landsløgum verða vard. Lógin skal eisini tryggja umstøður hjá fólki at njóta náttúruna, eins og fyrilit fyri altjóða skyldum Føroya, búskapi, mentan og menning um alt landið. Lógin skipar stovnar, fyrilit og mannagongdir fyri náttúruvernd. Lógin tryggjar demokratiska stjórn, fakliga umsiting, økisávirkan, hoyring og rættartrygd. Øki lógarinnar § 2. Lógin fevnir um alt føroyska umveldið. Stk. 2. Øll hava skyldu at taka fyrilit fyri endmálinum við hesi lóg. Allýsing § 3. Lógin skipar vernd av náttúru. Náttúran er samansett av bæði tí livna og ólivna. Hon fevnir um lívverur, teirra (uppruna) lívøki, og vistfrøðiskipanina, tey eru partur av. Kap. II Náttúruverndarstovnarnir Náttúruverndarnevnd § 4. Landsstýrismaðurin setir eina náttúruverndarnevnd. Stk. 2. Limirnir í náttúruverndarnevndini verða ein formaður, eitt umboð fyri Umhvørvisstovuna, eitt umboð fyri Náttúrugripasavnið og fleiri serkønir økislimir. Stk. 3. Landsstýrismaðurin velur til formann fyri fýra ár í senn ein persón, ið skal vera lógkønur ella fyrisitingarkønur. Stk. 4. Serkønu limirnir í nevndini verða valdir soleiðis, at eitt umboð er fyri hvørt av økjunum Suðuroy, Sandoy, Vágar, Norðstreymoy, Suðurstreymoy, Eysturoy og Norðuroyggjar. Umboðini skulu hava holla vitan um náttúruviðurskifti í økinum, tey skulu umboða. Stk. 5. Landsstýrismaðurin velur serkønu økislimirnar fyri fýra ár í senn. Kommunur, feløg og onnur kunnu skjóta nevndarlimir upp. Landsstýrismaðurin ásetir mannagongdir fyri, hvussu hetta fer fram. Stk. 6. Umboðini fyri Umhvørvisstovuna og Náttúrugripasavnið eru ikki vald fyri ávíst tíðarskeið, men sita stovnsins vegna. Stk. 7. Fyri hvønn limin verður valdur ein tiltakslimur. Stk. 8. Landsstýrismaðurin ásetir samsýningina til fomannin og hinar limirnar og ber útreiðslur nevndarinnar. § 5. Tá náttúruverndarmál verða viðgjørd í nevndini, eru formaðurin, umboðið fyri Umhvørvisstovuna, umboðið fyri Náttúrugripasavnið umframt minst eitt serkønt økisumboð við. Stk. 2. Formaðurin útnevnir í hvørjum einstøkum máli minst ein økislim til viðgerð av einstøku málunum, sambært serligum reglum, sum landsstýrisfólkið ásetur. Umhvørvisstovan § 6. Eftir reglunum í hesi lóg fyrisitur Umhvørvisstovan, sum er stovnur undir landsstýrismanninum, øll náttúruverndarviðurskifti, ið ikki eru løgd til landsstýrismannin ella annan myndugleika ella stovn at fyrisita. Náttúrukærunevndin § 7. Landsstýrismaðurin setur náttúrukærunevndina, ið verður mannað við fimm limum, sum verða valdir fyri fýra ár í senn. Fyri hvønn limin verður valdur ein tiltakslimur. Stk. 2. Formaðurin skal vera lógkønur. Stk. 3. Tveir limir skulu vera kønir í lívfrøði, jarðfrøði, náttúruvernd, mentanararvi ella tílíkum. Stk. 4. Tveir limir skulu vera kønir innan búskap, býarskipan, byggifrøði, fyrisiting ella tílíkt. Stk. 5. Landsstýrismaðurin kann áseta, at náttúrkærunevndin verður samskipað við aðrar kærunevndir. Stk. 6. Landsstýrismaðurin ásetur samsýningina til fomannin og hinar limirnar og ber útreiðslur kærunevndarinnar. Kap. III Frágreiðing og umfevnandi náttúrufriðingar Frágreiðing um náttúruvernd § 8. Fjórðahvørt ár skal landsstýrismaðurin leggja fyri Løgtingið til umrøðu frágreiðing, har týdningarmikil náttúruverndarviðurskifti verða lýst. Stk. 2. Í frágreiðingini skal millum annað verða greitt frá: 1) almennu støðuni í náttúruni, eitt nú um hótt landsløg, djóra- og plantusløg, og dálkað sjóøki og áir, 2) støðuni í umfevnandi náttúrufriðingum og týðandi náttúruverndarmálum, eisini í kærumálum, 3) gongdini í avgerðarmálum, eisini í kærumálum, 4) kunngerðum, ætlaðum lógarbroytingum og annars øðrum, ið kann hava týdning at skipa náttúruvernd í framtíðini. Umfevnandi náttúrufriðingar –...

Les meira

Uppskot til samtyktar um at skipa Føroyar frælsar

,

Løgtingsmál nr. 109/2010: Uppskot til samtyktar um at skipa Føroyar frælsar   Uppskot til samtyktar Løgtingið tekur undir við hesi ætlan: – Grundlóg Føroya verður løgd til almenna viðgerð og til fólkaatvøðu í seinasta lagi í 2012. – Búskapargrunnur Føroya verður settur á stovn beinanvegin, og umvegis grunnin verður heildarveitingin úr Danmark stigvíst minkað burtur við einum sjeyndaparti um árið. – Í seinasta lagi í 2014 verða uttanríkismál, verjumál, útlendingamál, loftferðslumál, persóns- og familjurættarmál skipað undir føroyskum ræði, og føroysk lestrarstuðulsskipan til øll føroysk lesandi verður sett í verk. – Í seinasta lagi 2016 verða løgregla, rættarskipan, gjaldoyramál, peningamál, fíggingarvirksemi og ríkisborgararættindi skipað undir føroyskum ræði. – Samráðingar verða tiknar upp við donsku stjórnina um framtíðar samstarv, og tikin verða stig til felags fráboðan til altjóða samfelagið um føroyska sjálvstøðu og avtalan løgd til fólkaatkvøðu í seinasta lagi 2018. Almennar viðmerkingar Hetta uppskotið leggur fram eina fullfíggjaða ætlan og lýsing av øllum yvirskipaðum og formligum krøvum og tættum til tess, at føroyingar skipa seg sum sjálvstøðug tjóð eftir eini væl skipaðari, fólkaræðisligari mannagongd. Tað hevur leingi verið eftirlýst, at fólk kunnu fáa svar uppá týðandi ivamál og fáa greið boð uppá: – Hvat restar í og hvat krevst, til tess at Føroyar gerast sjálvstøðugt land? – Hvørji eru krøvini og metti kostnaðurin fyri tey málsøki, ið vit ikki hava ræði á? – Hvørjar fyrireikingar eru gjørdar? – Hvørjir fyrimunir, vansar og avbjóðingar eru í ymsu málunum? – Hvussu skal farast fram, og hvussu tryggja vit eina fólkaræðisliga avgerð um at taka fulla ábyrgd av egnum landi? Fyri Tjóðveldi og sjálvstýrisrørsluna sum heild í Føroyum hava hesir spurningar og krøv ofta elvt til eitt slag av verjustøðu. Eina verjustøðu sum tíverri hevur snarað sjónarringinum og orðaskiftinum til bert at tosa um útreiðslur og vansar, meðan alt ov lítil orka er nýtt til at viðgera spurningin: – Hvørjir fyrimunir, menningarmøguleikar og inntøkumøguleikar lata seg upp, tá vit skipa okkum sum frælsa tjóð, taka egna ábyrgd av okkara búskapi og fáa beinleiðis atgongd til altjóða samstarv og ábyrgd? Endamálið við hesum uppskoti er at geva greið svar og boð uppá teir ivaspurningar og tey krøv, sum hava skapt ótta millum føroyingar at standa á egnum beinum – og at vísa á teir stóru møguleikar og nýggju inntøkurnar, ið lata seg upp í einum frælsum Føroyum. Grundarlagið er: • Tað stóra og drúgva arbeiðið, ið varð gjørt hjá landsins myndugleikum og í ymiskum nevndum í sambandi við fullveldisætlanina, sum Løgtingið samtykti í 1998 og endurskoðaði í 2001 – við eitt nú Hvítubók, uppskoti um føroyskan lestrarstuðul, lýsing av rættindum føroyinga uttanlands v.m. • Tær samráðingar, frágreiðingar og fyrireikingar, sum vórðu gjørdar millum føroyskar og danskar embætisnevndir á øllum týðandi málsøkjum í tíðarskeiðnum fram til desember 2003. • Tey drúgvu uppskot við dagførdum metingum og boðum, sum Tjóðveldi hevur lagt fyri tingið frá 2004 til 2010 – her undir um Búskapargrunn og blokkniðurskurð, at umsita loftrúmið, um útlendingamál, sjálvstøðugan uttanríkispolitikk v.m. Fyrireikingarnar støðgaðar Í tíðarskeiðnum 1998 til 2003 vóru allir tættir gjølliga kannaðir og lýstir, ið krevjast til, at føroyingar skipa seg sum sjálvstøðuga tjóð. Frá 2000-2003 fóru drúgvar samráðingar fram millum føroyskar og danskar myndugleikar um øll tey mál, sum í dag formliga eru undir donskum ræði. Her vóru krøvini lýst til føroyskar myndugleikar og uppskot gjørd um, hvussu málini verða skipað undir...

Les meira

Uppskot um at skipa óhefta skuldarráðgeving til privatfólk og familjur

, March 9, 2011

Løgtingsmál nr. 113/2010: Uppskot til samtyktar um at skipa óhefta skuldarráðgeving til privatfólk og familjur Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um at fyrireika lógaruppskot at leggja fyri Løgtingið, sum hevur til endamáls: – at skipa eina óhefta skuldarráðgeving til privatfólk og familjur, har til ber at fáa ókeypis ráð og vegleiðing um lánsmarknaðin, skuldarumlegging, umfígging og aðra hjálp til tey, ið eru komin í stórar trupulleikar av privatlánum, – at skipa skuldarráðgevingina saman við ella í tøttum tilknýti til Brúkaraumboðið, til tess at felags serfrøði og umsiting kunnu gagnnýtast, – at skipa so fyri, at óhefta ráðgevingin kann umboða einstaklingar og familjur, sum eru komin í skuldarfellur mótvegis privatum kreditorum og almennum myndugleikum við tí endamáli at gera avtalur um bótaføri, – at geva óheftu ráðgevingini uppgávuna at mæla til lóggávu, lógarbroytingar og reglur, ið kunnu skipa og seta krøv til lánsmarknaðin um upplýsing og gjøgnumskygni, og at fyribyrgja økjandi tali av óhaldførum skuldarbindingum. Viðmerkingar Eins og allir føroyingar ásannaðu, tá føroyska samfelagið og bankakervið fóru á heysin í nítiárunum, so hevur áleikandi altjóða fíggjarkreppan prógvað, at lán, fígging, virðismetingar og bótaføri eru sum ein frumskóg. Har ongin kennir leiðirnar, har hvør livir av øðrum, og alt kann broytast frá degi til dags. Kortini hevur politiska skipanin eggjað til uppaftur meira frumskógarlóg og enn minni gjøgnumskygni í fíggjargeiranum: Liberalisering av altjóða fíggjarmarknaðunum og vantandi lóggáva og regulering frá politiskum myndugleikum í sambandi við nýggju lánsmøguleikarnar hevur verið ein atvold til støðugt vaksandi skuldarbyrðu hjá einstaklingum og húsarhaldum. Seinastu árini er eitt støðugt vaksandi útboð av nýggjum lánsmøguleikum til privata nýtslu boðið út í samfelagnum frá peningastovnum og fyritøkum, sum kunnu skuldarbinda einstaklingar, familjur og børn teirra langt út um møguleikarnar at gjalda aftur í arbeiðsføra lívinum, og fólk kunnu enda í sonevndum “skuldarfellum”. Og í mun til so mong onnur øki í samfelagnum, har til ber at leita sær ráð, hjálp og vegleiðing, so er ongin skipaður møguleiki hjá einstaklingum og húsarhaldum at fáa óhefta ráðgeving og hjálp í sambandi við lántøku og í sambandi við skuldartrupulleikar, umleggingar ella saneringar. Enn eru fólk í Føroyum av ættarliðum, sum eru vaksin upp við setninginum um at gjalda hvørjum sítt og onki skylda. Og helst er skuldarbyrðan hjá hvørjum fólki sær minni og frívirðini í húsum helst væl størri enn í flestu av okkara grannalondum. Men sum Heðin Brú so meistarliga lýsir í meginskaldsøguni “Feðgar á Ferð”, tá Ketil setir seg í skuld til tess at keypa hvalin og noyðist at enda at selja kúnna til tess at borga lánið, so eru kollveltandi broytingar hendar í peningabúskapinum og fíggingarmøguleikunum seinastu øldina. At seta seg í skuld er í dag inngrógvin partur av nútímans lívinum hjá hvørjum einstøkum og familjum til tess at seta búgv, taka útbúgving, gera íløgur, økja um privatnýtsluna og útvega sær flutningstól, amboð og hentleikar í gerandisdegnum. Seinastu árini hevur økt peningaútboð skapt ein óhaldføran hákonjunktur. Tað hevur regnað niður yvir fólk við tilboðum um nýggjar lánsmøguleikar við avdráttarskáa, avdráttarfríum lánum, leinging av afturgjaldstíð, dýrum lánum frá handlum og fyritøkum til bilar og nýtsluvørur, sum tú tekur upp á ein seinnapart. Og eins og í øðrum londum, koma fólk í ta støðu, at tey taka lán á seg, sum av egnum ella uttanhýsis ávum kunnu gerast so stór byrða fyri tann einstaka, børn og familjur, at...

Les meira

Uppskot um gerð av nýggjari forsorgarlóg

,

Løgtingsmál nr. 110/2010: Uppskot til samtyktar um gerð av nýggjari forsorgarlóg Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um at seta niður eina skikkaða serfrøðinganevnd til at eftirmeta øll viðurskifti, sum eru tengd at galdandi forsorgarlóg, og grundað á hesa eftirmeting smíða uppskot til nýggja føroyska forsorgarlóg at leggja fyri Løgtingið, sum tekur støði í dagsins samfelag og tí veruliga tørvi, ið borgarin hevur í einum framkomnum vælferðarsamfelag. Viðmerkingar: Verandi forsorgarlóg er fleiri enn fýrati ára gomul. Broytingar eru gjørdar hesi árini, tó er hugsandi, at umsitingarlig siðvenja kann hava skeiklað ætlanini við upprunalógini so nógv, sum ein so týðandi vælferðarlóg verður brúkt dag og dagliga. Vit liva í einum heilt øðrum samfelagi í dag enn fyri góðum fýrati árum síðani, og tí má nýggj lóg smíðast við ásetingum, sum standa í mun til dagsins samfelag. Ymiskar fatanir eru um, hvussu fram skal farast hesum viðvíkjandi. Onkur, eitt nú verandi landsstýrismaður í almannamálum, hevur ta áskoðan, at frægast er at broyta seg burtur úr trupulleikunum við støði í verandi lóggávu, meðan onnur halda, at frægast hevði verið at smíðað eina heilt nýggja forsorgarlóg. Uppskotsstillarin hellur til seinnu áskoðanina. Í viðmerkingunum til ein skrivligan fyrispurning, sum Finnur Helmsdal, sáli, setti Hans Paula Strøm, táverandi landsstýrismanni í almannamálum, sigur hann, sum annars mundi vera ein av teimum, ið hevði frægast innlit í føroyska almannalóggávu: Eitt tað fyrsta, ið Helena Dam á Neystabø kunngjørdi sum landsstýrismaður í 1998, var, at hon ætlaði at gera eina nýggja forsorgarlóg. Síðani eru allir landsstýrismenn í almannamálum komnir við somu fráboðan. Nú skjótt níggju ár eru liðin, heldur spyrjarin, at tað kundi verið áhugavert at frætt nakað um, hvussu langt áleiðis er komið við nýggju forsorgarlógini……………………. ………..Spyrjarin heldur, at tað helst er rættari fyrst at biðja viðkomandi fakbólkar/brúkarabólkar og onnur um at vera við til at orða eitt grundarlag undir lógini. At fáa nevndu bólkar at vera við til at orða endamálið við lógini í mun til avbjóðingar, allar potentiellar brúkarar og kanska ikki minst, hvussu lógin á besta hátt og í mesta mun kann tillagast gongdini í samfelagnum. Tað er helst lítið at ivast í, at júst fakbólkar og brúkarabólkar eru fremstu serfrøðingarnir í so máta. Tá bæði grundarlag, endamál, alt viðvíkjandi málbólkunum, er orðað, tá er løtan hjá løgfrøðingunum at fara undir at orða sjálva lógina. Sjálvandi við atliti at tí tilfari, sum er komið burtur úr fyrireikandi arbeiðnum. Nú hoyra vit umboð fyri ein brúkarabólk siga alment, at verandi forsorgarlóg ikki hóskar til dagsins samfelag. At hon langt frá nøktar tann tørv, sum verandi brúkarar hava, og er hetta væl í tráð við tað, sum aðrir brúkarabólkar hava ført fram. Tí er forsorgarlógin hvørki eitt gott ella viðkomandi tilboð í nógvum førum. Spyrjarin hevur spurt seg fyri ymsastaðni, um Almanna- og heilsumálaráðið hevur vent sær til fak- ella brúkarabólkar við nýggjari forsorgarlóg fyri eyga, og sigur ongin seg hava fingið nakra áheitan, og tey siga seg heldur 2 ikki kenna til slíkt virksemi. Vit vita, at onkur persónur hevur verið settur í ávís tíðarskeið at arbeiða burturav við eini nýggjari forsorgarlóg, og at tað tá fór fram nakað, sum minnir um tann arbeiðsháttin, sum er lýstur omanfyri, men er nú langt síðan, at hetta arbeiðið helt uppat. Tí kundi verið áhugavert at vita, hvussu Almanna- og heilsumálaráðið arbeiðir við lógini, og hvussu nógv...

Les meira

Uppskot um studningslán til bústaðir til fólk við skerdum førleika

,

Løgtingsmál nr. 114/2010: Uppskot til samtyktar um studningslán til bústaðir til fólk við skerdum førleika Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á landsstýrið um at leggja fyri Løgtingið løgtingslógaruppskot um studningslán til bústaðir til fólk, sum vegna skerdan førleikan av ymsum orsøkum ikki megna at búgva í egnum bústaði uttan ávísan sosialpedagogiskan stuðul. Viðmerkingar: Uppskotið var fyri á Løgtingi 2007, men fall við teirri grundgeving, ”at landsstýrismaðurin hevur lagt fyri tingið fleiri lógaruppskot, sonevnda bústaðarpakkan. Við hesum verður møguleiki at útvega fólki við skerdum førleika íbúðir” (endurgivið úr álitinum). Nú eru skjótt trý ár liðin, síðan hesa niðurstøðu, sum var grundgevingin fyri at fella uppskotið tá. Uppskotssetararnir halda, at nú er tíðin komin hartil, at Løgtingið má gera nakað við hetta álvarsmál og ikki balla tað inn í partapolitiskar undanførslur. Tørvskanningar seinastu árini, sum t.d. Javni og Sinnisbati hava staðið fyri, og nýggjar staðfestingar vísa, at tørvur er á íbúðum ella bústøðum til fólk, sum eru í tí støðu, at tey eru ov vælvirkandi til at búgva á stovni ella í sambýli, men hóast hetta ikki megna at búgva einsamøll uttan stuðul av ymiskum slagi. Her verður m.a. hugsað um fólk við likamligum breki, menningartarnað og fólk við sálarligum trupulleikum. Nærri lýst kunnu vit siga, at útboðið av bústaðarmøguleikum til fólk við serligum tørvi ikki er nóg stórt. Serliga er tørvur á tilboðum til fólk yvir 18 ár, sum hava menningartarn ella trupulleikar av líknandi slagi, og sum kunnu búgva í egnari íbúð við stuðli. Tað kann vera torført neyvt at allýsa, hvørjum bólki uppskotið er ætlað, men í høvuðsheitum snýr tað seg um at býta upp millum tey, sum kunnu búgva einsamøll við stuðli, og so tey, sum mugu hava fólk um seg alt ella meginpartin av døgninum. Útboðið og kostnaðurin Nógv av hesum fólkum búgva á stovni, í sambýlum, heima hjá foreldrum ella aðrari familju, tí lítil ella eingin møguleiki er at leiga ella ogna sær íbúð ella bústað, sum tey kunnu búgva í, samstundis sum tey fáa neyðuga stuðulin frá tí almenna. Hetta kemst m.a. av, at útboðið av slíkum íbúðum ella bústøðum er so avmarkað, og at hesi fólkini standa rættiliga aftarlaga í røðini, tá tað snýr seg um at fáa fatur á og kanska ogna sær slíkar bústaðir. Ein onnur orsøk til, at tað mest sum er ómøguligt hjá hesum fólkunum at seta búgv í egnari íbúð, er kostnaðurin. Húsaprísirnir hava havt beina kós uppeftir í nøkur ár, og hóast vøksturin kanska er støðgaður nakað á, so er príslegan so mikið høg, at tað heilt einfalt ikki ber til hjá hesum fólkunum at kappast við tey, sum hava betri fíggjarumstøður og tí eisini betri fíggingarmøguleikar. Neyðugt at stuðla Ynskja vit at hjálpa hesum fólkunum til møguleikan at liva eitt meira vanligt ella normalt lív, og vilja vit geva teimum møguleikan fyri sjálvsøgdum privatlívi og tí, sum har við fylgir, so er neyðugt, at tað almenna stuðlar teimum og hjálpir teimum ávegis. Við hesum verður roynt at taka týdningarmikið stig til at hjálpa hesum fólkum til at ogna sær egnan bústað. Skotið verður upp, at tað almenna stuðlar allari bygging til hesi fólk soleiðis, at stuðul upp til hálva millión verður latin fyri hvørja búeind. Hetta skal skiljast soleiðis, at hús við fýra, seks ella átta búeindum kunnu verða bygd, og at tað almenna stuðlar slíkari...

Les meira

Uppskot um samsýning til rithøvundar og listafólk

,

Løgtingsmál nr. 117/2010: Uppskot til samtyktar um samsýning til rithøvundar og listafólk Uppskot til samtyktar Løgtingið heitir á Landsstýrið um at leggja lógaruppskot fyri tingið, har tað verður skipað soleiðis fyri, at føroyskir rithøvundar og listafólk annars, samsvarandi eini kvalifiseraðari dygdarmeting fáa samsýningarrætt frá teimum almennu Føroyum. Viðmerkingar: Tað er helst eitt undur, at føroysk tunga er til í dag. Treiskni í fólkinum, tjóðskaparrørslan og rithøvundar okkara eiga stóran heiður fyri, at fólkið í dag kann tosa sítt egna mál, sum er evsti samleikin í tjóðini. Leikluturin hjá skrivandi fólkinum er ein áhugaverd søga, um allan heim. Hesi hava virkað sum varðhundar fyri fólkaræði, verið í broddi fylkingar sum varðveitarar og mennarnar av tjóðarmálum og ikki minst hevur framleiðslan úr hondum teirra verið brúkt sum undirvísingartilfar í lægri og hægri skúlum. Føroyskir rithøvundar hava virkað undir sera trongum korum. Talið av teimum, sum tosa og skilja málið, er somikið lítið, at marknaðurin ongantíð kann gerast materiella undirstøðukervið undir teirra virksemi. Hóast hetta, er tað undrunarsamt, at framleiðslan av føroyskum skaldskapi er lutfalsliga nógv størri enn í londum, vit annars kunnu samanbera okkum við. Hesi fólkini, sum skapa bókmentir og aðra list, leggja eina øgiliga orku í sítt verk. Sum oftast eru hesi tey einastu, sum ongan verðsligan vinning fáa burturúr sínum verki, og sum frá líður kann tað hava við sær, at talentini torna upp av hesi orsøk. Táið forløg, bókhandlar, prentsmiðjur o.o. hava fingið sín part av eini bók, er sjáldan nakað eftir til tað einstaka menniskjað, sum skapti allan møguleikan. Tær almennu Føroyar hava skipað nakrar møguleikar, m.a. við Mentanargrunninum og seinri Týðaragrunninum. Hetta er tó ikki nóg mikið. Í politisku skipanini hevur eisini verið rímilig semja um, at fæið, ið Mentanargrunnurin fær á fíggjarløgtingslógini, ikki røkkur nóg langt, serstakliga ikki í mun til tað, sum ætlanin var, táið grunnurin varð umskipaður. Í øðrum londum er tað fatanin millum manna og í politisku skipanunum, at m.a. rithøvundar eru mentanararbeiðarar, sum eiga at fáa samfelagsins størstu viðurkenning og virðing. Tí hevur staturin skipað eitt undirstøðukervi, har kvalifiseraðar dygdarmetingar avgera, um listafólkini skulu fáa samsýningarrætt úr ríkis-/landskassanum. Fleiri føroyingar hava fingið henda rætt á donsku fíggjarlógini, síðani danir skipaðu henda møguleikan. Tað hevur verið ein generøs viðurkenning til mentanararbeiðarar í øðrum landi, men hetta gevur samstundis eina greiða ábending á, at vit sjálvi eiga at fáa skil á hesum viðurskiftum heima hjá okkum sjálvum. Vit hava brúk fyri at gera eitt alment undirstøðukervi, sum tryggjar hesum partinum av tjóðarbyggingini lívføri. Landsstýrið eigur at finna útvegir fyri, hvussu hesi viðurskifti á besta og tryggasta hátt verða skipað. Fyri tveimum árum síðan varð átøkt uppskot lagt fyri tingið. Landsstýrismaðurin í mentamálum var ovurhugaður fyri tankanum og ætlaði sær at gera nakað við málið, – við tí undanførsluni sum jarnbroti varð uppskotið felt. Onki er hent síðani, og í eini roynd at flyta politisku skipanina rætta vegin í hesum týðandi máli, verður tað lagt fram av nýggjum. Vanvirðisligu álopini, sum hava heglað niður yvir okkara mentanararbeiðarar í miðlarúminum í seinastuni, eru greið ábending um, at samfelagsskipanin eigur at taka betri partar fyri seg og skipa viðurskiftini hjá hesum fólkum soleiðis, sum tað sømir seg eini modernaðari og siviliseraðari tjóð í framsøkn. Á Løgtingi, 1. mars 2011 Tórbjørn...

Les meira