Lýsing

Tingmál

Uppskot til samtyktar um at seta á stovn orkugrunn

, March 28, 2012

Løgtingsmál nr. 151/2011: Uppskot til samtyktar um at seta á stovn orkugrunn Løgtingið heitir á landsstýrið um at leggja fyri Løgtingið lógaruppskot um at seta á stovn ein orkugrunn, sum skal vera við til at fíggja royndarætlanir við varandi orku og orkusparing kring landið, og soleiðis seta ferð á menningina av nýggjum orkuloysnum. Viðmerkingar At gagnnýta tær varandi orkukeldur, vit eru umgird av, og gera okkum leys av oljuni, telist millum fremstu avbjóðingarnar í mun til at framtíðartryggja okkara búskap. Skotið verður tí upp at stovna ein grunn, sum skal vera eitt amboð at skunda undir menningina av varandi orkuloysnum. Grunnurin skal vera við til at fíggja og gera íløgur í royndarætlanir kring landið. Grunnurin eigur at vera umsitin av fremstu serfrøði á økinum og kundi tí ligið undir Jarðfeingi, har elveitingarlógin verður umsitin. Fyri grunnin skal setast nevnd við fremstu serfrøði innan orku at taka avgerðir um, hvørjar verkætlanir skilagott er at stuðla. Grunnurin kann stovnsetast í samstarvi við kommunur og størri privat feløg, sum vilja vera við til at fáa sett ferð á menningina av grønari orku, og á tann hátt leggja nýtt grundarlag undir búskapin, sum komandi árini kemur undir stórt trýst orsakað av hækkandi oljuprísum. Við privat feløg verður her serliga hugsað um størri fyritøkur við stórari samfelagsligari ábyrgd – sum til dømis tryggingarfeløg, bankar og stórfyritøkur. Land, kommunur og privat feløg kunnu í felag, leggja dygt fíggjarligt grundarlag undir grunnin, samstundis sum tað er umráðandi, at allir partar í samfelagnum eru við at lyfta uppgávuna. Við felagsuppskotinum til samtyktar um at minka útlátið av CO2 munandi, sum allir flokkar á tingi løgdu fram og samtyktu í 2009, varð ein góður politiskur vilji staðfestur til at minka um oljunýtluna. Síðani eru ymisk stig tikin til at vaksa um streymframleiðsluna úr vatni og vindi. Neyðugt er tó at taka fleiri og skjótari stig at royna alternativar orkuveitingar og orkuspariskipanir og taka til okkum tøkniligar loysnir. Samstundis mugu vit savna kreftirnar og vitanina um varandi orku. Landið hevur, saman við kommununum, eina stóra ábyrgd at fáa samfelagið umskipað til eitt lág- og grønorkusamfelag. At byrja við verða 5 – 10 milliónir settar í grunnin. Mælt verður tó til sum skjótast at finna breiða politiska undirtøku fyri at raðfesta grunnin frammarlaga komandi árini, soleiðis at til dømis 25 mió. kr. verða settar í grunnin árliga komandi 4 árini. Virkisøki Grunnurin skal millum annað vera við til at fíggja: – royndir við og gransking í nýggjari grønari orkutøkni – nýskapandi orkusparandi verkætlanir – orkusparandi átøk við almentgagnligum endamáli – orkusparandi royndartøkni á sjógvi – verkætlan at gera útvald útjaðaraøki sjálvveitandi við reinari orku Hyggja vit at hesum seinasta, so eru fleiri oyggjar sera væl egnaðar til at velja út sum royndaroygg fyri varandi orku. Útoyggjarnar eru væl egnaðar til smærri royndarverkætlanir, meðan Sandoyggin og Suðuroyggin hóska væl til størri ætlanir. Við einum grunni, sum hevur møguleika at vera við til at fíggja seriøsar størri verkætlanir, sum eisini onnur samfeløg kunnu gagnnýta, fer eisini at vera munandi lættari at fáa stuðul og fígging úr útlendskum grunnum – sum til dømis gjøgnum granskingarsamstarvið í ES, sum vit eru partar av, og sum stuðlar royndarverkætlanum innan orku. Allir partar í samfelagnum eiga at vera við til at fáa gjørt land okkara sjálvveitandi við orku. Kommunurnar taka í dag nærum alla ábyrgdina av...

Les meira

Uppskot um at útbyggja handils- og ferðasambandið við Stórabretland

,

Løgtingsmál nr. 153/2011: Uppskot til samtyktar um at útbyggja handils- og ferðasambandið við Stórabretland Løgtingið heitir á landsstýrið um at seta miðvísan arbeiðsbólk at útgreina og leggja fyri Løgtingið frágreiðing við uppskoti um, hvørji stig eiga at verða tikin – politiskt og vinnuliga – til tess at útbyggja handilssambandið og ferðasambandið við Stóra Bretland, við tí endamáli at fáa kostnaðarstøðið á innfluttum vørum niður, til gagns fyri vinnu og húsarhald. Viðmerkingar Føroyar teljast ímillum dýrastu lond, tá talan eru um prísir á vørum og tænastum. Ein orsøk er, at vit innflyta størsta partin av okkara gerandisvørum úr tí nógv dýrasta landinum í ES – Danmark. Føroyar og Stóra Bretland eru grannatjóðir og samstarva í mongum viðurskiftum væl. Samstarv er ímillum londini á fiskivinnuøkinum, innan oljuvinnuna, ferðavinnu, útbúgving og mentan. At útbyggja handils- og ferðasambandið fer at skapa stórar møguleikar fyri at útbyggja samstarvið á øllum økjum. Ein stór forðing er vánaliga ferðasambandið millum Føroyar og bretska meginlandið. Í 2008 varð rutan hjá Norrønu til Skotlands niðurløgd, uttan at hon hevði fingið neyðuga skotbráið at verða bygd upp til eina vælvirkandi ferðaleið. Harvið mistu vit ikki bert ferðafólkasambandið sjóvegis, men eisini einastu ro-ro farmarutuna fyri trailarar v.m. Bingjufarmaskip sigla tó framvegis fast millum londini. Loftvegis ferðasamband er einans ein part av summarhálvuni til London. Helst eru mangar orsøkir til, at bróðurparturin av gerandisvørum okkara verða innfluttar úr Danmark. Talan kann vera um siðvenju, umboðsskipanir (agentur), praktiskar forðingar, málforðingar, stødd á marknaði, ov vánaligt ferðasamband og so frameftir. Hugsanin við uppskotinum er at seta ein miðvíst arbeiðandi bólk – “task force” – at útgreina, hvat politiski myndugleikin og vinnan kunnu og eiga at gera, til tess at útbyggja handilssambandið við bretska marknaðin. Arbeiðsbólkinum eigur at verða mannaður við umboðum fyri vinnuna – innflytarar, útflytarar, flutningsfeløg og ferðavinnu, uttanríkistænastuna við sendistovuni í Bretlandi, bretska konslinum og møguliga fleiri. Prísstøðið í ymiskum londum. Í desember 2011 almannakunngjørdi Danmarks Statistik eina samanbering av prísstøðinum í Evropa. (http://www.dst.dk/pukora/epub/Nyt/2011/NR618.pdf) Tá talan er um brúkaraprísir, so liggur Danmark heili 42 prosent omanfyri miðal í ES-londunum. Tað sigur seg sjálvt, at við danska marknaðinum sum høvuðsveitara, verður prísstøðið í Føroyum óneyðuga høgt. Verða EFTA-londini tikin við, so eru Norra og Sveis enn dýrari, tey liggja 48 prosent omanfyri miðalprísstøðið í ES. Eisini Finnland og Svøríki verða roknað sum dýr lond, við 24% og 22% omanfyri ES-miðal, men eru kortini munandi bíligari enn Danmark. Bretland liggur hinvegin á miðal, tá øll ES-londini verða sammett, og eru prísirnir á brúksvørum har í miðal heili 30 % lægri enn í Danmark. Stóra Bretland liggur eisini nakað lægri enn Týskland, sum annars er tann marknaðurin, sum danir troyta, fyri at fáa bíligari vørur. Føroyski innflutningurin. Føroyar innflyta vørur og tænastur úr nógvum ymiskum londum. Í 2011 varð samlað innflutt fyri knappar 5,3 milliardir krónur. Hetta árið er innflutningurin úr Norra (skip, olja) í virði munandi hægri enn vanligt, og hægri enn úr Danmark. Tølini – sí talvu – vísa, at vanliga er ein góður triðingur av øllum okkara innflutningi úr Danmark. Londini, vit annars keypa mest úr, eru Norra, Svøríki, Týskland, Kina, Bretland, Pólland og Ísland. Í 2010 innfluttu vit úr Bretlandi fyri góðar 152 milliónir ella einans 3,5% av samlaða føroyska innflutninginum. Hetta minkaði til 2,7% í 2011. Samstundis var innflutningurin úr Danmark hesi bæði árini 1,5 og 1,4 milliard krónur....

Les meira

Uppskot um at taka útlendingamál og marknaeftirlit undir føroyskt løgræði

,

Løgtingsmál nr. 154/2011: Uppskot til løgtingslóg um at taka útlendingamál og marknaeftirlit undir føroyskt løgræði § 1. Málsøkini útlendingamál og marknaftirlit verða tikin undir føroyskt løgræði frá 1. januar 2013 at rokna. § 2. Føroyskir myndugleikar taka frá 1. januar 2013 við øllum skyldum í sáttmálum, lógum og reglum, sum hava verið lagdar øðrum myndugleikum á málsøkjunum. § 3. Í løgtingslóg nr. 41 frá 10. mai 2006 um ræði á málum og málsøkjum við seinni broytingum verður tann 1. januar 2013, § 1, stk. 2, nr. 22 strikað. § 4. Lógin kemur í gildi 1. januar 2013. Viðmerkingar Útlendingamál hava nú verið ein politisk, fyrisitingarlig og rættarlig fløkja í fleiri ár. Hóast tosað hevur verið seinastu 9 árini um at gera smávegis broytingar í donskum kunngerðum og reglum, so tykist semja vera um millum tey, ið hava royndir og innlit á útlendingaøkinum, at neyðugt er at fastleggja politisku og fyrisitingarliga ábyrgdina á einum staði. Í 2008 varð Útlendingastovan sett á stovn, sum ummælir umsóknir til danskar myndugleikar. Útlendingastovan hevur í roynd og veru málsviðgerð av øllum umsóknum um arbeiðs- og uppihaldsloyvi í Føroyum og hevur innlit í øll mál um familjusamanføring v.m. Føroyar eru tí væl og virðiliga til reiðar at taka ræði á útlendingamálum. Tær lógir og kunngerðir, ið eru í gildi, kunnu í fyrsta umfari verða fyrisitnar av føroyskum myndugleikum, meðan lógarbroytingar og fyrisitingarligar mannagongdir verða viðgjørdar og mentar. Málið klárt at taka undir føroyska ábyrgd Í andsøgn til tað, sum annars er komið fram fyri almenningin um útlendingamál, so vóru samráðingarnar og fyrireikingarnar til at taka útlendingøkið undir føroyska ábyrgd lidnar á embætismannastigi í desember 2003, tá val varð skrivað út í úrtíð. Sostatt varð longu tá politisk semja gjørd millum donsku stjórnina og landsstýrið um, at útlendingamálini skuldu á føroyskar hendur, og føroysk og donsk embætisfólk høvdu samráðst í eitt ár og gjørt drúgva frágreiðing, ið bert restaði rættlesturin, áðrenn hon varð handað landsstýrinum. Í frágreiðingini verður alt útlendingaøkið lýst niður í smálutir, og skotið verður upp, hvussu málið verður skipað undir føroyskan myndugleika. Eisini er mett um fyrisitingarligu orkuna og kostnaðin av økinum. Síðani hevur undanfarna landsstýrið eisini arbeitt við málinum. Felagsyvirlýsing er undirskrivað millum fyrrverandi danska ráðharran, Birthe Rønn Hornbech, og fyrrverandi landsstýriskvinnuna, Anniku Olsen, um hesa yvirtøku í 2009. Víst verður til upplýsingarnar og tilmælini í drúgvu frágreiðingini, sum er hjáløgd sum skjal, Útlendingapolitikkur og lógargundarlag Galdandi útlendingalóggáva í Føroyum er eldri útgáva av donskum lógum. Føroyar eru sum uppihaldsøki skildar frá Danmark. Og eitt loyvi at uppihalda sær í Føroyum hjá útlendingi (t.e. ríkisborgarum úr øðrum londum enn Norðurlondum) er ikki galdandi fyri Danmark og Grønland – ella øvugt. Danski ráðharrin og danska umsitingin situr sostatt við ymiskari lóggávu fyri ymisk øki og skal avgreiða umsóknir. Bara hetta elvir til vantandi samsvar millum lóggávu, fyrisitingarábyrgd og eftirlit við umsitingini. Tað verður eisini strikað undir, tá danski ráðharrin við ábyrgd fyri økinum er spurdur um føroysk útlendingamál, og málið bara verður víst til føroyskar myndugleikar, sum í sínum lagi vísa til danskar myndugleikar. Umsitingarligu krøvini Í drúgvu frágreiðingini um at taka útlendingamálini á føroyskar hendur eru fyrisitingarligu krøvini lýst og uppskot til, hvussu alt verður skipað: • Skotið verður upp, at eitt stýri, ið liggur burtur frá landsstýrismanninum, avgreiðir allar umsóknir um uppihalds-, arbeiðsloyvi og familjusameining, og at kærumyndugleiki verður lagdur til...

Les meira

Uppskot til samtyktar um fjøltáttaðar eldrabústaðir

,

Løgtingsmál nr. 144/2011: Uppskot til samtyktar um fjøltáttaðar eldrabústaðir Løgtingið heitir á Landsstýrið um at koma við eini ætlan um, hvussu eldraøkið kann verða útbygt frameftir. Støði í ætlanini skal vera í tilráðingunum hjá WHO um, at fólk kunnu búgva sum longst í egnum heimi, og leggja dent á fjølbroyttar bústaðarmøguleikar. Viðmerkingar Seinastu árini eru stórar íløgur gjørdar í bygging av ellis og røktarheimum í Føroyum. Bæði land og kommunur hava lagt stóra orku í hetta økið fyri at kunna veita borgarunum búpláss. Nýtt røktarheim er latið upp í Vági til 24 fólk, sum kommunurnar í sunnaru helvt hava bygt. Røktarheimsbygging er í gongd í Havn til 64 fólk, og væntandi verður heimið liðugt í ár. Umframt hetta er bygging í Klaksvík og Vestmanna fyri framman, sum skal rúma 24 plássum Røktarheimsbygging er kostnaðarmikil, yvir 2 milliónir fyri hvørt búpláss. Tað fara altíð vera nøkur fólk, sum hava tørv á røktarheimsplássi, so røktarheimspláss skulu sjálsagt vera. Tað tykist bara, sum um hetta hevur verið einasta loysnin seinastu árini, og samstundis, sum fleiri stóvnar eru opnaðir, er Heimatænastan skerd ávíst tímatal pr røktarheimspláss. Sostatt eru møguleikarnir hjá heimabúgvandi eldri fólki skerdir munandi í tilgongdini. Fólk í Føroyum, sum flyta á røktarheim, búgva har í meðal longri enn fólk í grannalondunum, so tað er nakað, sum kundi týtt uppá, at føroyingar, sum flyta á røktarheim, eru munandi betur fyri enn fólk í okkara grannalondum. Hetta møguliga tí at einki alternativ er. Seinastu árini er dentur í fakumhvørvinum lagdur á røktarheimfyribyrgjandi tiltøk. Í tilmælum frá WHO verður lagt upp til, at fólk fáa høvi at vera sum longst í egnum heimi, við nøktandi tænastu. Og dentur verður lagdur á sjálvsavgerðarrætt og lívsgóðsku hins einstaka borgara. Betri fyribyrgjandi tænastu vit hava, longri kunnu fólk búgva heima. Fyrimunirnir eru bæði fyri tann einstaka og fyri okkum sum land, tí røktarheimsplássini eru sera kostnaðarmikil. Við fyribygjandi tænastu verður t.d víst til vælvirkandi heimahjálp, reingerðing, fyribyrgjandi heimavitjanir aftaná innleggjan, dagtilboð til heimabúgvandi pensjónistar, gerandisrehabilitering, endurmenning, dagítriv, fimleik o.s.fr Í teimum førum, eldrabústaðir verð bygdir, eigur at verða hugt eftir og hugsað meira breitt, so vit ikki byggja so einstáttað, men hugsa um eldraíbúðir, røktaríbúðir os.fr. Veruleikin í dag, við bert at bjóða eitt kamar, er fyri nógv óvirðiligt, og alt ov lítið fæst fyri peningin sæð í ljósinum av høga kostnaðinum, sum er oman fyri 2 milliónir í sjálvari byggingini, og tá er raksturin ikki tikin við Fyri at tryggja, at vit kunnu nøkta tørvin á eldrabústøðum og tænastum frameftir, verður hetta uppskot tí sett fram. Um vit ikki broyta hugsan og leggja leiðina um, kann framhaldandi røktarheimsbygging, sum vit kenna í dag, vera ein hóttan móti okkara búskapi Á Løgtingi, 29. februar 2012 Høgni Hoydal Sirið Stenberg Páll á Reynatúgvu Bjørt Samuelsen Gunvør Balle Kristina...

Les meira

Uppskot um broyting í løgtingslóg um Mentanargrunn landsins

,

Løgtingsmál nr. 145/2011: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um Mentanargrunn landsins § 1 Í løgtingslóg nr. 84 frá 17. mai 2000 um Mentanargrunn landsins verður gjørd henda broyting: 1) § 1, stk. 2 verður orðað soleiðis: “Stk. 2. Grunnurin skal serliga stuðla tiltøkum og verkætlanum, sum kveikja og menna føroyska filmslist, myndlist, tónlist, bókmentir, sjónleik og aðra list, sum kann javnmetast við hesar listagreinir. § 2 Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Viðmerkingar: Endamálið við hesum lógaruppskoti er at tryggja betri kor fyri føroyska filmslist. Filmslistin hevur av álvara tikið seg upp sum ein vaksandi listagrein í Føroyum seinastu árini. Nýliga eru tvey av okkara ungu gávuríku filmslistafólkum heiðrað við peningagávu fyri teirra avrik á hesum øki, og vit vita, at fleiri føroyingar eru undir útbúgving innan filmslist. Ongin ivi er um, at vit her hava eina listagrein, sum hevur góðar møguleikar at røkka út í heim og gerast enn ein týdningarmikil táttur í okkara mentanarlívi. Ein fortreyt fyri, at henda listagrein kann fáa fótin fyri seg, er, at møguleiki er fyri at søkja stuðul til filmsgerð. Tað hevur víst seg at vera torført hjá filmslistini at fáa stuðul úr Mentanargrunninum, tí har eru longu nógv um trogið. Tí verður eisini skotið upp, at hækka játtanina til Mentanargrunn landsins við 500.000,- kr., soleiðis at tað frameftir betur skal verða gjørligt, at stuðla føroyskari filmslist. Filmsgerð er kostnaðarmikil listagrein, men mett verður, at 500.000 kr. kunnu gera nógvan mun, tí við eitt sindur av stuðli heimanífrá gerst tað møguligt at fáa atgongd til stuðul úr útlendskum grunnum. Sum er, er atgongd til útlendskar filmsgrunnar ógjørlig, tí eingin markaðarstuðul er til føroyskan film. Tí er heimligur stuðul ein fortreyt fyri at stimbra føroyskari filmslist. Uppskotið forðar ikki fyri, at Mentanargrunnurin kann samstarva við aðrar filmsgrunnar. Serligar viðmerkingar: Í § 1, stk. 2 verður orðið filmslist sett inn. Á Løgtingi, 28. februar 2012 Høgni Hoydal Gunvør Balle Páll á Reynatúgvu Bjørt Samuelsen Kristina Háfoss Sirið...

Les meira

Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg til Føroya Symfoniorkestur

,

Løgtingsmál nr. 141/2011: Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri mars 2012-3 § 7. Mentamál A. Yvirlit Játtanar yvirlit Tús. kr. Netto Útreiðslur Inntøkur Útreiðsluætlan 300 300 – Løgu ætlan – – – Mentan 300 – 7.24.2. Skapandi og útinnandi virksemi 300 – B. Játtanir Útr. Innt. – Tús. kr. – 7.24.2. Skapandi og útinnandi virksemi 24.2.01. Tónleikur og sangur (Stuðulsj.) J: 1.303 – EYJ: 300 – Viðmerkingar: Føroya Symfoniorkestur hevur fingið 975.000 kr. á fíggjarlógini í fleiri ár, men hendan játtan er í 2011 og 2012 minkað til 938.000 kr., og í fíggjarætlanini fyri 2013 og 2014 er somuleiðis ætlanin, at Symfoniorkestrið skal fáa 938.000 kr. Verður hugt eftir umfatandi virkseminum, so er eingin ivi um, at symfoniorkestrið spælir ein stóran leiklut á føroyska mentanarpallinum. Virksemið er økt, og góðskan betrað munandi hesi nærum 30 árini, orkestrið hevur á baki. Orkestrið spælir tónleik fyri hvørt oyra og til allar aldursbólkar. Orkestrið bíleggur nýggj verk og er sostatt við til at gera íløgur, skjalprógva og ríka um føroyska tónleikamentan. Harumframt er ein av týdningarmiklu leiklutunum hjá orkestrinum at virka sum bæði lopfjøl og pallur hjá føroyskum solistum, kórum og gevur tónleikalærarum og framkomnum næmingum ein møguleika at framføra á yrkislistarligum støði. At kunna framføra tónleik er jú høvuðsorsøkin til, at hesi hava nomið sær ella eru í gongd við útbúgving á tónleikakonservatorium uttanlands. Musikkskúlin útbúgvir hvørt ár tónleikarar, sum fara út í heim at lesa, og stórt tal gongur í dag á altjóða konservatorium. Hesi skulu eisini hava okkurt at koma heim til. Tí er sera umráðandi at fáa Symfoniorkestrið upp á eitt støði (við talið av konsertum, og skipaðari tilgongd av pengum) so hesi, okkara framtíðar tónleikarar, hava okkurt at flyta heim til. Í 2004 fekk táverandi landsstýrismaðurin í mentamálum handað eitt álit um, hvussu Symfoniorkestrið framhaldandi kann halda støði og mennast í framtíðini. Tilmælið var, at teir tónleikarar í orkestrinum, ið eisini eru musikkskúlalærarar, fáa sum ein part av síni starvssetan eitt ávíst tímatal at framføra tónleik. Hesin parturin kann umsitast av orkestrinum í samstarvi við Føroya Musikkskúla. Symfoniorkestrið skal so leggja ætlanir um venjingar, konsertir og samstarv við skúlar til rættis. Eykajáttanin kundi t. d. verið nýtt til at seta hesa skipan í verk. Á Løgtingi, 28. februar 2012 Høgni Hoydal Sirið Stenberg Páll á Reynatúgvu Bjørt Samuelsen Gunvør Balle Kristina...

Les meira

Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg til mentanargrunn landsins

,

Løgtingsmál nr. 140/2011: Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri mars 2012-2 § 7. Mentamál A. Yvirlit Játtanar yvirlit Tús. kr. Netto Útreiðslur Inntøkur Útreiðsluætlan – – – Løgu ætlan – – – Mentan – – 7.24.1. Ymsar útreiðslur……………………………………….. -650 – 7.24.2. Skapandi og útinnandi 650 – B. Játtanir Útr. Innt. – Tús. kr. – 7.24.1. Ymsar útreiðslur 24.1.13. Ymiskir studningar (Stuðulsj.) J: 2.200 – EYJ: -650 – 7.24.2. Skapandi og útinnandi virksemi 24.2.04. Mentanargrunnurin (Stuðulsj.) J: 6.412 – EYJ: 650 – Viðmerkingar: Fleiri smáar stuðuljáttanir til mentanarátøk liggja í Mentamálaráðnum, og hesar eiga at flytast inn undir Mentanargrunn Landsins. Tað er góður fyrisitingarsiður, at stuðulsjáttanir ikki liggja ov nær landsstýrisfólkinum. Á henda hátt nýta vit armslongdarprinsippið, og tann fyristingarliga eindin – í hesum føri Mentanargrunnur Føroya – fær høvuðsábyrgdina fyri, hvussu stuðulin úr landinum skal raðfestast listini og mentanini at frama. Tað hevur stóran týdning, at Mentanargrunnur Landsins verður styrktur, bæði fakliga og fíggjarliga, so hann kann vera tann mest týðandi grunnurin, tá tað snýr seg um at stuðla list og mentan. Málið skal vera, at vit komandi tíðina menna Mentanargrunnin til eitt veruligt Lista- og mentanarráð, ið kann umsita stuðulsjáttanir til list og mentan, verða íverksetari, tá umræður listarlig og mentanarlig átøk, skapa menning innan hetta økið, og vera ráðgevandi eind hjá landinum og øðrum, tá umræður list og mentan í Føroyum. Tí verður skotið upp, at flyta stuðulsjáttan 04 (stuðul til onnur endamál) og 06 (stuðul til listafólk) inn undir Mentanargrunn Landsins. Á Løgtingi, 28. februar 2012 Høgni Hoydal Sirið Stenberg Páll á Reynatúgvu Bjørt Samuelsen Gunvør Balle Kristina...

Les meira

Uppskot um, at Føroyar søkja sjálvstøðugan limaskap í WTO

,

Løgtingsmál nr. 138/2011: Uppskot til samtyktar um, at Føroyar søkja sjálvstøðugan limaskap í World Trade Organization (WTO)   • Løgtingið staðfestir, at tað er alneyðugt fyri føroyskar myndugleikar og føroyska vinnu, at Føroyar hava egna umboðan og heimildir í altjóða felagsskapinum fyri heimshandil, WTO, og at Føroyar hava sjálvstøðugan rætt at kæra handilsforðingar sambært kæruskipanini hjá WTO. • Løgtingið samtykkir, at Føroyar søkja um sjálvstøðugan limaskap í World Trade Organization (WTO) og heitir á landsstýrið um beinanvegin at taka politisku og umsitingarligu stigini, gera kravdar fyrireikingar og at avgreiða umsóknina uttan óneyðugan dvøl Viðmerkingar Tað hevur leingi staðið greitt, at uttanríkispolitiska og altjóða handilspolitiska støða Føroya als ikki er nøktandi, og at vit vera at taka sjálvstøðugan lut á heimsins pallum og gera egnar avtalur við heimsins lond og felagsskapir til tess at mennast sum land og tjóð. Seinasta dømið er ósemjan um makrelbýtið í Norðurhøvum, har Danmark, ið formliga sigur seg umboða Føroyar í uttanríkismálum, er mótpartur Føroya og umvegis ES ætlar at samtykkja heimildir til at seta handilspolitisk revistiltøk í verk móti Føroyum. Hesi tiltøk eru sambært føroyskum serfrøðingum í altjóða rætti ólóglig, og tískil áttu tey at verðið kærd til altjóða felagsskapin fyri heimshandil WTO. Men Danmark umboðar Føroyar í WTO og skuldi tískil kært seg sjálvan. Eitt týðiligt dømi um, hvussu rangvørg og vitleys støðan er, tá ið á stendur, og at vit eiga sjálvsagt at røkja okkara egnu áhugamál í heimshøpi. Onnur dømi eru um forðingar, ið kunnu hava stóran týdning fyri føroyskt vinnulív og føroyskan búskap, og har vit ikki hava amboðini at kæra revsitiltøk. Til dømis tá føroyska alivinnan verður hótt av revsitiltøkum frá ES sambandi við ákærur um prísdumping á aldum fiski – ofta í beinleiðis samanhangi við ákærur mótvegis Noregi. Talan er um tiltøk hjá ES at verja egnar framleiðarar, og kunnu tey tí kærast til WTO. Men eisini her situr tað limalandið, sum skal umboða okkum, ES-megin borðið og fer sjálvsagt ikki at reisa mál mótvegis sær sjálvum. Okkara grundleggjandi áhugamál verða ikki røkt – og enntá verður arbeitt beinleiðis ímóti teimum. Her eigur tískil ikki at drálast frá føroyskum myndugleikum. Vit eiga at søkja egnan limaskap í heimshandilsfelagsskapinum WTO. Søgan og støðan hjá WTO Altjóða felagsskapurin fyri heimshandil – World Trade Organization (WTO) – hevur vunnið alt størri týdning fyri at skipa handils- og vinnureglur um allan heim. Felagsskapurin er so at siga ein støðug víðkan av tí gamla felagsskapinum fyri toll- og avgjaldsreglur GATT (General Agreement on Tariffs and Trade), og er bygdur á eina røð av skjølum og skipanum. Hesi hava á pappírinum til endamáls at taka burtur handilsforðingar og skipa somu reglur fyri fríhandli millum heimsins lond – og ein kæruskipan er somuleiðis skipað, har lond kunnu kæra onnur fyri brot á sáttmálar og reglur. Tó er WTO eisini ímyndin av tí standandi stríði millum tey sonevndu ídnaðarlondini (t.e. tey gomlu heimsveldini og ríku londini) mótvegis menningarlondum, har tað enn ikki hevur eydnast at fáa semjur um munandi átøk, ið kunnu skapa veruligar broytingar og fríhandil fyri øll heimsins lond. Stutt sagt, eru framvegis nógvar forðingar, har tey ríku londini og ríku heimspartarnir verja sínar egnu marknaðir og vinnur við beinleiðis og óbeinleiðis handilsforðingum. (Tað er í roynd og veru sama gongd, ið vit merkja sviðan av í Føroyum, tá sterkir leikarar sum ES, ið...

Les meira

Uppskot til eykajáttan til mentan og list

,

Løgtingsmál nr. 139/2011: Uppskot til eykajáttanarløgtingslóg fyri mars 2012-1 § 7. Mentamál A. Yvirlit Játtanar yvirlit Tús. kr. Netto Útreiðslur Inntøkur Útreiðsluætlan 500 500 – Løgu ætlan – – – Mentan 500 – 7.24.2. Skapandi og útinnandi 500 – B. Játtanir Útr. Innt. – Tús. kr. – 7.24.2. Skapandi og útinnandi virksemi 24.2.04. Mentanargrunnurin (Stuðulsj.) J: 6.412 – EYJ: 500 – Viðmerkingar: Filmslistin hevur av álvara tikið seg upp sum ein vaksandi listagrein í Føroyum seinastu árini. Nýliga eru tvey av okkara ungu gávuríku filmslistafólkum heiðraði við peningagávu fyri teirra avrik á hesum øki, og vit vita, at fleiri føroyingar eru undir útbúgving innan filmslist. Eingin ivi er um, at vit her hava eina listagrein, sum hevur góðar møguleikar at røkka út í heim og gerast enn ein týdningarmikil táttur í okkara mentanarlívi. Ein fortreyt fyri, at henda listagrein kann fáa fótin fyri seg, er, at møguleiki er fyri at søkja stuðul til filmsgerð. Tað vísir seg at vera torført hjá filmslistini at fáa stuðul úr Mentanargrunninum, tí har eru longu nógv um trogið. Fólk, ið fáast við filmslist og mentan eru á einum máli um, at rættast er at hava ein filmsgrunn burturav. Tí verður skotið upp at skipa eina undirkonto undir Mentanargrunni Landsins, ið fær 500.000 kr. til føroyska filmslist. Filmsgerð er kostnaðarmikil listagrein, men mett verður, at 500.000 kr. kunnu gera nógvan mun, tí við eitt sindur av stuðli heimanifrá gerst tað møguligt at fáa atgongd til stuðul úr útlendskum grunnum. Sum er, er atgongd til útlendskar filmsgrunnar ógjørlig, tí eingin markaður stuðul er til føroyskan film. Tí er heimligur stuðul ein fortreyt fyri at stimbra føroyskari filmslist. Á Løgtingi, 28. februar 2012 Høgni Hoydal Sirið Stenberg Páll á Reynatúgvu Bjørt Samuelsen Gunvør Balle Kristina...

Les meira

løgtingslóg um at seta úr gildi løgtingslóg um altjóðarættarligu sáttmálar

,

Løgtingsmál nr. 136/2011: Uppskot til løgtingslóg um at seta úr gildi løgtingslóg um altjóðarættarligu sáttmálar Føroya landsstýris at gera   Lóg nr. 80 frá 15. mai 2005 um altjóðarættarligu sáttmálar Føroya landsstýris at gera verður sett úr gildi tann 29. juli 2012. Viðmerkingar Heimildarlógin sonevnda, ið nevnir Føroyar “Kongeriget Danmark, for så vidt angår Færøerne”, varð av røttum nevnd eitt stig til viks og trý stig aftur. Teir garðar, ið heimastýrislógin hevði laðað um Føroya heimildir sum land og Føroya fólk sum tjóð, vóru rapaðir. Við heimildarlógini varð laðað upp fyri hvørt lið, og garðarnir umvaldir og stoyptir í høga hædd. Vit mugu tí fara undir nýggjar samráðingar um støðu Føroya. Vit mugu tryggja okkum, at vit ongar aðrar avmarkingar ganga undir enn tær, ið onnur ríki og lond krevja í hvørjum altjóða høpi sær. Vegna afturstig lógarinnar er einki annað at gera enn at taka hana av. Síðani ber til at byggja á siðvenjuna frammanundan – og antin tamba hana enn meira ella taka upp samráðingar um møguliga nýggja skipan, ið veruliga flytur mørk. Málið um uttanríkispolitisku heimildir føroyinga er av fremsta týdningi fyri framtíðar menning í Føroyum. Stór lond og fólkaríkar tjóðir hava fyrr havt tað stevnumið at seta verjugarðar um egnan marknað, egið vinnulív, egna mentan, egnar útbúgvingarskipanir og sosialar skipanir til tess at skapa vælferð fyri borgararnar. Men samstundis hava smátjóðir gjøgnum hálva øld prógvað, at fortreytin fyri at skapa og langtíðartryggja vælferð og menning hjá eini tjóð er fult altjóða virkisføri. Øll okkara norðurlendsku grannalond eru sum so góð dømir um hetta. Og aðrar sjálvstøðugar smátjóðir í heiminum hava prógvað, at javnstøða í heiminum og førleikin at gera avtalur um øll týdningarmikil mál vegna tjóðina er fremsta amboðið til at styrkja egnan samleika og mentan – og til sosiala, útbúgvingarliga, vinnuliga og búskaparliga menning. Sonevndu uttanríkispolitisku heimildarlógirnar, sum vórðu samtyktar bæði sum løgtingslóg og sum danskt ríkislógartilmæli, hava nú verið í gildi í 5 ár. Tá ið tær vórðu lagdar fram á ting og síðani samtykar av einum meiriluta, skortaði ikki við ávaringum um, at hetta fór at verða afturstig fyri føroysku tjóðina og fyri føroyskar myndugleikar. Tí nú varð fyri fyrstu ferð samtykt ein donsk fatan av einum donskum eindarríki, har Føroyar bert eru samanrunnin lutur, og har føroyingar bara eru fulltrúar vegna Danmark á altjóða pallinum. Best er hetta lýst í heitinum “Kongeriget Danmark for så vidt angår Færøerne”, sum er tann formligi samleiki, ið vit nú skulu virka undir. Føroyskir serfrøðingar ávaraðu um, at lógirnar fóru at gerast “eitt stig til viks og trý aftur”. Frammanundan hesum lógum, hava føroyskir myndugleikar miðvíst brotið garðar og tulkingar niður og harvið vunnið sær uttanríkispolitiskt virkisføri, sum danskir myndugleikar mótmæltu, men kortini ikki kundu forða fyri. Eitt nú vunnu Føroyar sær sjálvstøðugan limaskap í felagsskapinum fyri hvalir og súgdjór í Norðuratlantshavi, NAMMCO – og felagsskapurin er fráboðaður ST við Føroyum og Grønlandi sum sjálvstøðugum sáttmálapørtum. Nú samtyktu Fólkaflokkurin, Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin á miðari nátt og við frávikum frá øllum tíðarfreistum, eina danska lóg, har donsk tulking skuldi galda, og nýggjar gyrðingar setast upp. Hóast skrivlig prógv fingust fyri afturstigunum, lótust flokkarnir ikki um vón. Til dømis svaraði danski forsætisráðharrin soleiðis um avmarkingarnar í lógunum, áðrenn tær vórðu samtyktar, um m.a. tvey avgerandi mál, tá fólkatingslimur Tjóðveldis setti eina røð av spurningum í apríl 2005:...

Les meira