Lýsing

Tingmál

Uppskot til løgtingslóg um barnaumboð

, March 28, 2012

Løgtingsmál nr. 173/2011: Uppskot til løgtingslóg um barnaumboð § 1. Eitt umboð undir Løgtingsins Umboðsmanni, ið tænir børnum, bøtir um barnakor og tekur sær av teimum rættindum og tí tørvi, ið børn hava sambært hesari lóggávu, verður sett. Stk. 2. Børn eru í hesum føri einstaklingar yngri enn 18 ár. § 2. Landsstýrismaðurin setir barnaumboðið í eitt 5 ára skeið. Barnaumboðið kann bara loysast úr starvi eftir reglunum í kap. 5 í løgtingslóg um tænastumenn. Stk. 2. Um serligar umstøður gera seg galdandi, ber tó til at seta umboðið av nýggjum í mesta lagi í 5 ár aftrat, uttan at starvið verður lýst leyst. Stk. 3. Barnaumboðið skal hava lokið prógv við viðkomandi útbúgving. Er barnaumboðið ikki løgfrøðingur, skal løgfrøðingur knýtast at arbeiðnum hjá barnaumboðnum. Stk. 4. Landsstýrismaðurin ásetir løn og onnur setanarviðurskifti barnaumboðsins. Barnaumboðið kann ikki vera í øðrum løntum starvi og kann ikki átaka sær uppgávur, sum órógva barnaumboðsstarvið. § 3. Barnaumboðið skal virka fyri, at landsstýrið, kommunur og stovnar, skipaðir undir hesum, einstaklingar, feløg og einstaklingasamtøk virða rættindi, tørv og lógarætt barna. Umboðið skal haraftrat seta fram uppskot og koma við ábendingum um, hvussu børn kunnu fáa betri samfelagsligar sømdir. Stk. 2. Barnaumboðið skal serliga leggja dent á: a) at viðgera innkomin mál og taka mál upp av sínum eintingum, b) at elva til samfelagskjak um barnaumstøður og barnakor, og koma fram við og vísa á uppskot, ið betra um rættartrygdina hjá børnum og ávirkan teirra á samfelagið, c) at arbeiða fyri, at altjóðareglugerðir um barnarættindi og barnavælferð, sum samtyktar eru at seta í verk í landinum, verða virdar, og minna á, at hesar reglugerðir eru galdandi, d) at taka stig til hóskandi tiltøk, um mett verður, at landsstýrið, kommunur ella stovnar, skipaðir undir hesum, einstaklingar, feløg ella einstaklingasamtøk, hava gjørt seg inn á børn viðvíkjandi rættindum teirra, tørvi og samfelagskorum, annaðhvørt við sínum dagliga atburði ella við líkasælu og misrøkt, e) at kunna fólk um lógir og rættarreglur, ið eru galdandi í sambandi við børn og ung, og birta upp undir gransking á hesum øki. Stk. 3. Um barnaumboðið metir, at brot er framt á § 3, stk. 2, litra d, skal umboðið koma við hóskandi, próvgrundaðari frágreiðing til tey, sum varða av, og koma við uppskotum, ið kunnu bøta um hesi viðurskifti. Stk. 4. Í sambandi við byggimál, sum beinleiðis ella óbeinleiðis hýsa børnum og barnavirksemi, skal barnaumboðið kunnast um byggingina, áðrenn bygt verður. § 4. Barnaumboðið kann seta eitt barnaráð við 5 limum. Stk. 2. Limirnir skulu hava í minsta lagi miðallanga viðkomandi útbúgving á barna-, heilsu-, familju- ella sálarfrøðiliga økinum. Limirnir verða valdir í eitt 5 ára skeið. Stk. 3. Barnaumboðið ger nærri reglugerð viðvíkjandi virksemi barnaráðsins. § 5. Øll kunnu koma við eini áheitan til barnaumboðið. Stk. 2. Barnaumboðið kann sjálvt taka mál upp til viðgerðar og kann viðgera mál, tá ið umboðið fær próvgrundaðar ábendingar. Barnaumboðið ger sjálvt av, um ein ábending er verd at verða viðgjørd. Stk. 3. Barnaumboðið viðger ikki ósemjur millum einstakar persónar, men tey, sum koma til barnaumboðið vegna ósemjur, fáa kunning um fyrisitingarlig og løgfrøðilig rættindi og loysnir. § 6. Tagnarskylda er galdandi, men kortini skal fyrisitingin veita barnaumboðnum allar upplýsingar, ið hildnar vera neyðugar. Á sama hátt skulu einstaklingar, feløg og einstaklingasamtøk geva barnaumboðnum allar upplýsingar, ið mettar vera neyðugar, arbeiði barnaumboðnum til frama,...

Les meira

Uppskot um at yvirtaka loftrúmið

,

Løgtingsmál nr. 178/2011: Uppskot til løgtingslóg um at taka loftrúmið undir føroyskt løgræði og fyrisiting § 1. Føroyska loftrúmið innan 200 fjórðinga sjómarkið og búskaparumveldið verður tikið undir føroyskt løgræði og fyrisiting frá 1. januar 2013 at rokna. § 2. Føroyskir myndugleikar taka við teimum avtalum og sáttmálaskyldum, sum eru gjørdar føroyska loftrúminum viðvíkjandi. § 3. Hendan lóg fær gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Viðmerkingar Umsitingin av føroyska loftrúminum er í dag løgd til íslendskar myndugleikar at umsita. Eftir at radarin á Sornfelli er sløktur, hava samráðingar verið millum íslendskar og danskar myndugleikar um nýggja tøkni og aðrar spurningar viðvíkjandi umsitingini av loftrúminum. Samstundis eru stórar broytingar í ferð við at henda innan Evropasamveldið, har nýggjar navigerings- og samskiftisskipanir skulu setast í verk, og har ætlanir eru um at samskipa umsitingina av loftrúmunum hjá einstøku londunum í Evropa. Samstarv við londini kring Norðuratlantshav Lond sum Ísland og Noreg hava longu fyrireikað seg til nýggja veruleikan í Norðuratlantshavi og hava orðað ætlanir og strategiir fyri, hvussu tey kunnu fáa ein virknan leiklut í tí tómrúminum, sum hevur tikið seg upp, eftir at hernaðarligu samskiftis- og eftirlitsskipanirnar verða niðurlaðaðar. Sostatt verður nú beinagrindin sett saman, ið fer at binda saman alla umsiting, inntøkur og tøkniliga menning á loftferðsluøkinum og í loftrúminum í okkara parti av heiminum. Eingin orsøk er til, at Føroyar lata Danmark gera avtalur við onnur um okkara loftrúm. Danmark tykist als ikki at hugsa um føroysk áhugamál ella at hava nakra ætlan fyri leikluti Føroya í teimum samráðingum og broytingum, ið fara fram. Danski ráðharrin við ábyrgd fyri økinum hevur higartil enn ikki kunnað upplýst, hvussu nógv flogfør fara gjøgnum føroyskt loftrúm árliga, ella hvat gjald tey lata. Vit kunnu eins væl sjálvi taka ræði á økinum og síðani hava okkara egna leiklut við samráðingarborðið. Á henda hátt vinna vit okkum samtundis innlit og vitan um, hvussu loftrúmið kann gerast eitt fakligt, tøkniligt og møguliga fíggjarligt tilfeingi fyri Føroyar. Vit vinna okkum altjóða støðu og royndir sum áhugaverdur samráðingarpartur – og vit kunnu fara undir at velja okkara egnu strategiir og loysnir til frama fyri føroyska samfelagið. Metingar um gjøld o.a. Ógjørligt er í løtuni at fáa neyvar og haldgóðar upplýsingar um, hvat fyriferst í føroyskum loftrúmi – og trupult er at meta um, hvørji gjøld verða tikin og kunnu takast frá flogførum í føroyskum loftrúmi. Greitt er, at ICAO-sáttmálin ásetir, at gjøld skulu byggjast á rakstrar- og íløguútreiðslur fyri ta tøkni og tey starvsfólk, ið krevjast fyri at umsita lofrúmið og veita tænastur. Men greitt er ikki, hvat júst hetta fevnir um. Í hvussu er kann staðfestast, at ymiskt er, hvussu høg gjøld tey ymsu londini í Evropa taka fyri flúgving gjøgnum síni loftrúm. Eitt nú tekur Bretland eitt lutfalsliga høgt gjald, ið gevur rættiliga stórar inntøkur tilsamans. Inntøkur, ið tykjast vera væl størri enn kostnaðurin at hava eftirlit við loftrúminum. Tjóðveldið hevur útvegað sær upplýsingar til eina meting, ið sjálvsagt skal takast við størsta fyrvarni og fyrst og fremst skal lýsa, hvussu gjøld verða roknað út aðrastaðni. Í talvuni niðanfyri verður víst, hvussu gjøld verða ásett aðrastaðni, og eitt roknidømi er gjørt fyri Føroyar. Ein eindarprísur verður ásettur í mun til slag av flogfari og í mun til vekt. Síðani verður goldið eftir, hvussu langan tein eitt flogfar ferðast í loftrúminum. Vit hava sett...

Les meira

Uppskot um at seta § 25 nevnd at gera fiskivinnunýskipan

,

Løgtingsmál nr. 159/2011: Uppskot til samtyktar um at seta § 25 nevnd at gera fiskivinnunýskipan Løgtingið samtykkir at seta eina § 25 nevnd, sambært Tingskipanini, við umboðum fyri allar flokkar á tingi, ið skal gera uppskot til nýggja skipan fyri føroysku fiskivinnuna, ið skal verða galdandi frá 1. januar 2018. Viðmerkingar Allir flokkar á Løgtingi ynskja at skapa tryggar karmar um føroysku fiskivinnuna. Hóast hetta, so eru meira enn 4 ár nú gingin, uttan at samlaða politiska skipanin er komin við greiðum boði uppá, hvørjar karmar fiskivinnan skal virka innan í framtíðini. Nú øll fiskiloyvi ganga út í 2018, er neyðugt, at nýggj skipan verður gjørd sum skjótast, soleiðis at fiskivinnan fær greið boð um framtíðar karmarnar.   Fiskivinnan er ein av grundsúlunum undir føroyska samfelagnum, og er alneyðugt, at teir karmar, ið verða um vinnuna, verða góðir og støðugir. Skal hetta tryggjast, er neyðugt við eini fiskivinnunýskipan, ið hevur breiða undirtøku á Løgtingi. Tí eigur § 25 nevnd at verða sett við umboðum frá øllum politiskum flokkum á Løgtingi, ið – saman við góðari ráðgeving frá fiskivinnuni, serfrøðingum og øðrum – skal gera uppskot til nýggja skipan fyri føroysku fiskivinnuna. Ein fiskivinnunýskipan, ið skal verða til gagns fyri fiskivinnuna, alt tað føroyska samfelagið, og tryggja føroyingum eina burðardygga fiskivinnu bæði lívfrøðiliga og fíggjarliga frá 1. januar 2018. Mælt verður til, at nevndin verður liðug við arbeiðið sítt á heysti 2012. Á Løgtingi, 29. februar 2012 Høgni Hoydal Aksel V. Johannesen Poul...

Les meira

Uppskot um at yvirtaka persóns-, húsfólka- og arvarætt

,

Løgtingsmál nr. 172/2011: Uppskot til løgtingslóg um at taka persóns-, húsfólka- og arvarætt undir føroyskt løgræði § 1. Málsøkini persóns-, húsfólka- og arvarættur verða tikin undir føroyskt løgræði frá 1. Januar 2014 at rokna. § 2. Føroyskir myndugleikar taka frá 1. Januar 2014 við øllum skyldum í sáttmálum, lógum og reglum, sum hava verið lagdar øðrum myndugleikum á málsøkjunum. § 3. Í løgtingslóg nr. 41 frá 10. mai 2006 um ræði á málum og málsøkjum við seinni broytingum verður tann 1. januar 2014, § 1, stk. 2, nr. 13 strikað. § 4. Lógin kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Viðmerkingar Í høvuðsheitum verður alt tað týdningarmikla økið, sum hevur við sivil rættindi borgaranna – persóns-, familju- og arvarættur – í dag umsitin á Ríkisumboðnum. Lóggávan er í flestu førum gomul, donsk lóggáva og gongur í fleiri førum 60-70 ár aftur í tíðina. Hjúnabandslógin varð dagførd í ár 2000, og lógirnar um foreldramyndugleika og ómynduggering í 2006. Men framvegis er talan um, at lóggáva, ið hevur týdning fyri mest persónligu rættindini og mest viðkvomu viðurskifti hjá hvørjum einstøkum borgara, er avoldað. Og at málsviðgerð av eitt nú hjúnaskilnaði, rætttindi barnanna til tvey foreldur, áseting av foreldragjaldi til børn ella uppihaldspeningi til fyrrverandi hjúnafelaga fer fram hjá donskum myndugleikum í Føroyum. Og fyri føroysku politisku skipanina er talan um viðurskifti, ið eingin kennir sær ábyrgdina av, og tíansheldur hevur nakað dagligt innlit í. Ábyrgdin dettur niður ímillum, og hetta er helst ein frágreiðing um, hví eitt land í 2012 hevur avgamla lóggávu á so týðandi øki. Grundleggjandi rættindi, ið eru lýst og greið at taka ræði á Í føroysku grundlógini verða grundleggjandi sivil rættindi og borgararættindi ásett. Men bæði lóggávan og fyrisitingin av persóns-, familju- og arvarætti eru avgerandi fyri frælsi og rættartrygd hjá borgarunum. Eisini eru hesi rættindi avgerandi fyri: • Hvussu flytførið er hjá føroyingum, tí rættindi skulu tryggjast, tá flutt verður í onnur lond • Rættindini hjá fólki, ið flyta til Føroya Longu í 2003 var ein samráðingarbólkur millum embætisfólk úr táverandi Løgmálaráðnum og embætisfólk úr donskum ráðharrastovum liðugur við eina frágreiðing um alt økið og eina lýsing av, hvussu málsøkið kann fyrisitast undir føroyskum løgræði og myndugleika. Samráðingarbólkurin hevur lýst allar teir týdningarmiklu spurningarnar og lógaverkið á økinum og hevur skotið upp, hvussu málini verða fyrisitin undir føroyskum ræði, lóggáva dagførd – og hevur mett um kostnaðin. Høvuðsmálini á málsøkinum Í høvuðsheitum er talan um hesi mál: • Hjúnaband og hjúnaskilnaður • Arvalóggáva og deyðsbúgvaskifti • Forsyrgjaraskyldur • Hjúnaskilnaður og deyði í útlondum • Barnapeningur • Hjúnapeningur • Rættur til samveru • Foreldramyndugleiki • Ómynduggerð og verjar hjá ómyndugum • Hjúnasáttmálar • Faðirskapsmál • Ættleiðingarmál • Fosturtøka og sterilisasjón • Kærurættindi Tilmæli um føroyska lóggávu og fyrisiting Í frágreiðingini verður út í æsir lýst, hvussu lóggávan og fyristingin er í dag, og embætisfólkini mæla til: • At persóns-, familju- og arvarættur verða skipað undir føroyskum Løgmálaráði í einum sjálvstøðugum stýri • At kærumyndugleiki verður skipaður undir Føroya Kærustovni • At øll lóggáva verður dagførd sambært fremstu altjóða krøvum, at lóggávan í Føroyum verður meinlík norðurlendsku lóggávunum, og at vit binda okkum til norðurlendsku avtalurnar á økinum. Altjóða sáttmálar og lóggáva Samráðingarnevndin vísir til teir týdningarmestu altjóða sáttmálarnar og avtalurnar, ið Føroyar eiga at binda seg til og fylgja: Norðurlendskir sáttmálar og avtalur um: •...

Les meira

Uppskot um at yvirtaka útlendingamál

,

Løgtingsmál nr. 154/2011: Uppskot til løgtingslóg um at taka útlendingamál og marknaeftirlit undir føroyskt løgræði § 1. Málsøkini útlendingamál og marknaftirlit verða tikin undir føroyskt løgræði frá 1. januar 2013 at rokna. § 2. Føroyskir myndugleikar taka frá 1. januar 2013 við øllum skyldum í sáttmálum, lógum og reglum, sum hava verið lagdar øðrum myndugleikum á málsøkjunum. § 3. Í løgtingslóg nr. 41 frá 10. mai 2006 um ræði á málum og málsøkjum við seinni broytingum verður tann 1. januar 2013, § 1, stk. 2, nr. 22 strikað. § 4. Lógin kemur í gildi 1. januar 2013. Viðmerkingar Útlendingamál hava nú verið ein politisk, fyrisitingarlig og rættarlig fløkja í fleiri ár. Hóast tosað hevur verið seinastu 9 árini um at gera smávegis broytingar í donskum kunngerðum og reglum, so tykist semja vera um millum tey, ið hava royndir og innlit á útlendingaøkinum, at neyðugt er at fastleggja politisku og fyrisitingarliga ábyrgdina á einum staði. Í 2008 varð Útlendingastovan sett á stovn, sum ummælir umsóknir til danskar myndugleikar. Útlendingastovan hevur í roynd og veru málsviðgerð av øllum umsóknum um arbeiðs- og uppihaldsloyvi í Føroyum og hevur innlit í øll mál um familjusamanføring v.m. Føroyar eru tí væl og virðiliga til reiðar at taka ræði á útlendingamálum. Tær lógir og kunngerðir, ið eru í gildi, kunnu í fyrsta umfari verða fyrisitnar av føroyskum myndugleikum, meðan lógarbroytingar og fyrisitingarligar mannagongdir verða viðgjørdar og mentar. Málið klárt at taka undir føroyska ábyrgd Í andsøgn til tað, sum annars er komið fram fyri almenningin um útlendingamál, so vóru samráðingarnar og fyrireikingarnar til at taka útlendingøkið undir føroyska ábyrgd lidnar á embætismannastigi í desember 2003, tá val varð skrivað út í úrtíð. Sostatt varð longu tá politisk semja gjørd millum donsku stjórnina og landsstýrið um, at útlendingamálini skuldu á føroyskar hendur, og føroysk og donsk embætisfólk høvdu samráðst í eitt ár og gjørt drúgva frágreiðing, ið bert restaði rættlesturin, áðrenn hon varð handað landsstýrinum. Í frágreiðingini verður alt útlendingaøkið lýst niður í smálutir, og skotið verður upp, hvussu málið verður skipað undir føroyskan myndugleika. Eisini er mett um fyrisitingarligu orkuna og kostnaðin av økinum. Síðani hevur undanfarna landsstýrið eisini arbeitt við málinum. Felagsyvirlýsing er undirskrivað millum fyrrverandi danska ráðharran, Birthe Rønn Hornbech, og fyrrverandi landsstýriskvinnuna, Anniku Olsen, um hesa yvirtøku í 2009. Víst verður til upplýsingarnar og tilmælini í drúgvu frágreiðingini, sum er hjáløgd sum skjal, Útlendingapolitikkur og lógargundarlag Galdandi útlendingalóggáva í Føroyum er eldri útgáva av donskum lógum. Føroyar eru sum uppihaldsøki skildar frá Danmark. Og eitt loyvi at uppihalda sær í Føroyum hjá útlendingi (t.e. ríkisborgarum úr øðrum londum enn Norðurlondum) er ikki galdandi fyri Danmark og Grønland – ella øvugt. Danski ráðharrin og danska umsitingin situr sostatt við ymiskari lóggávu fyri ymisk øki og skal avgreiða umsóknir. Bara hetta elvir til vantandi samsvar millum lóggávu, fyrisitingarábyrgd og eftirlit við umsitingini. Tað verður eisini strikað undir, tá danski ráðharrin við ábyrgd fyri økinum er spurdur um føroysk útlendingamál, og málið bara verður víst til føroyskar myndugleikar, sum í sínum lagi vísa til danskar myndugleikar. Umsitingarligu krøvini Í drúgvu frágreiðingini um at taka útlendingamálini á føroyskar hendur eru fyrisitingarligu krøvini lýst og uppskot til, hvussu alt verður skipað: • Skotið verður upp, at eitt stýri, ið liggur burtur frá landsstýrismanninum, avgreiðir allar umsóknir um uppihalds-, arbeiðsloyvi og familjusameining, og at kærumyndugleiki verður lagdur til...

Les meira

Uppskot til samtyktar um at seta á stovn orkugrunn

,

Løgtingsmál nr. 151/2011: Uppskot til samtyktar um at seta á stovn orkugrunn Løgtingið heitir á landsstýrið um at leggja fyri Løgtingið lógaruppskot um at seta á stovn ein orkugrunn, sum skal vera við til at fíggja royndarætlanir við varandi orku og orkusparing kring landið, og soleiðis seta ferð á menningina av nýggjum orkuloysnum. Viðmerkingar At gagnnýta tær varandi orkukeldur, vit eru umgird av, og gera okkum leys av oljuni, telist millum fremstu avbjóðingarnar í mun til at framtíðartryggja okkara búskap. Skotið verður tí upp at stovna ein grunn, sum skal vera eitt amboð at skunda undir menningina av varandi orkuloysnum. Grunnurin skal vera við til at fíggja og gera íløgur í royndarætlanir kring landið. Grunnurin eigur at vera umsitin av fremstu serfrøði á økinum og kundi tí ligið undir Jarðfeingi, har elveitingarlógin verður umsitin. Fyri grunnin skal setast nevnd við fremstu serfrøði innan orku at taka avgerðir um, hvørjar verkætlanir skilagott er at stuðla. Grunnurin kann stovnsetast í samstarvi við kommunur og størri privat feløg, sum vilja vera við til at fáa sett ferð á menningina av grønari orku, og á tann hátt leggja nýtt grundarlag undir búskapin, sum komandi árini kemur undir stórt trýst orsakað av hækkandi oljuprísum. Við privat feløg verður her serliga hugsað um størri fyritøkur við stórari samfelagsligari ábyrgd – sum til dømis tryggingarfeløg, bankar og stórfyritøkur. Land, kommunur og privat feløg kunnu í felag, leggja dygt fíggjarligt grundarlag undir grunnin, samstundis sum tað er umráðandi, at allir partar í samfelagnum eru við at lyfta uppgávuna. Við felagsuppskotinum til samtyktar um at minka útlátið av CO2 munandi, sum allir flokkar á tingi løgdu fram og samtyktu í 2009, varð ein góður politiskur vilji staðfestur til at minka um oljunýtluna. Síðani eru ymisk stig tikin til at vaksa um streymframleiðsluna úr vatni og vindi. Neyðugt er tó at taka fleiri og skjótari stig at royna alternativar orkuveitingar og orkuspariskipanir og taka til okkum tøkniligar loysnir. Samstundis mugu vit savna kreftirnar og vitanina um varandi orku. Landið hevur, saman við kommununum, eina stóra ábyrgd at fáa samfelagið umskipað til eitt lág- og grønorkusamfelag. At byrja við verða 5 – 10 milliónir settar í grunnin. Mælt verður tó til sum skjótast at finna breiða politiska undirtøku fyri at raðfesta grunnin frammarlaga komandi árini, soleiðis at til dømis 25 mió. kr. verða settar í grunnin árliga komandi 4 árini. Virkisøki Grunnurin skal millum annað vera við til at fíggja: – royndir við og gransking í nýggjari grønari orkutøkni – nýskapandi orkusparandi verkætlanir – orkusparandi átøk við almentgagnligum endamáli – orkusparandi royndartøkni á sjógvi – verkætlan at gera útvald útjaðaraøki sjálvveitandi við reinari orku Hyggja vit at hesum seinasta, so eru fleiri oyggjar sera væl egnaðar til at velja út sum royndaroygg fyri varandi orku. Útoyggjarnar eru væl egnaðar til smærri royndarverkætlanir, meðan Sandoyggin og Suðuroyggin hóska væl til størri ætlanir. Við einum grunni, sum hevur møguleika at vera við til at fíggja seriøsar størri verkætlanir, sum eisini onnur samfeløg kunnu gagnnýta, fer eisini at vera munandi lættari at fáa stuðul og fígging úr útlendskum grunnum – sum til dømis gjøgnum granskingarsamstarvið í ES, sum vit eru partar av, og sum stuðlar royndarverkætlanum innan orku. Allir partar í samfelagnum eiga at vera við til at fáa gjørt land okkara sjálvveitandi við orku. Kommunurnar taka í dag nærum alla ábyrgdina av...

Les meira

Uppskot um at útbyggja handils- og ferðasambandið við Stórabretland

,

Løgtingsmál nr. 153/2011: Uppskot til samtyktar um at útbyggja handils- og ferðasambandið við Stórabretland Løgtingið heitir á landsstýrið um at seta miðvísan arbeiðsbólk at útgreina og leggja fyri Løgtingið frágreiðing við uppskoti um, hvørji stig eiga at verða tikin – politiskt og vinnuliga – til tess at útbyggja handilssambandið og ferðasambandið við Stóra Bretland, við tí endamáli at fáa kostnaðarstøðið á innfluttum vørum niður, til gagns fyri vinnu og húsarhald. Viðmerkingar Føroyar teljast ímillum dýrastu lond, tá talan eru um prísir á vørum og tænastum. Ein orsøk er, at vit innflyta størsta partin av okkara gerandisvørum úr tí nógv dýrasta landinum í ES – Danmark. Føroyar og Stóra Bretland eru grannatjóðir og samstarva í mongum viðurskiftum væl. Samstarv er ímillum londini á fiskivinnuøkinum, innan oljuvinnuna, ferðavinnu, útbúgving og mentan. At útbyggja handils- og ferðasambandið fer at skapa stórar møguleikar fyri at útbyggja samstarvið á øllum økjum. Ein stór forðing er vánaliga ferðasambandið millum Føroyar og bretska meginlandið. Í 2008 varð rutan hjá Norrønu til Skotlands niðurløgd, uttan at hon hevði fingið neyðuga skotbráið at verða bygd upp til eina vælvirkandi ferðaleið. Harvið mistu vit ikki bert ferðafólkasambandið sjóvegis, men eisini einastu ro-ro farmarutuna fyri trailarar v.m. Bingjufarmaskip sigla tó framvegis fast millum londini. Loftvegis ferðasamband er einans ein part av summarhálvuni til London. Helst eru mangar orsøkir til, at bróðurparturin av gerandisvørum okkara verða innfluttar úr Danmark. Talan kann vera um siðvenju, umboðsskipanir (agentur), praktiskar forðingar, málforðingar, stødd á marknaði, ov vánaligt ferðasamband og so frameftir. Hugsanin við uppskotinum er at seta ein miðvíst arbeiðandi bólk – “task force” – at útgreina, hvat politiski myndugleikin og vinnan kunnu og eiga at gera, til tess at útbyggja handilssambandið við bretska marknaðin. Arbeiðsbólkinum eigur at verða mannaður við umboðum fyri vinnuna – innflytarar, útflytarar, flutningsfeløg og ferðavinnu, uttanríkistænastuna við sendistovuni í Bretlandi, bretska konslinum og møguliga fleiri. Prísstøðið í ymiskum londum. Í desember 2011 almannakunngjørdi Danmarks Statistik eina samanbering av prísstøðinum í Evropa. (http://www.dst.dk/pukora/epub/Nyt/2011/NR618.pdf) Tá talan er um brúkaraprísir, so liggur Danmark heili 42 prosent omanfyri miðal í ES-londunum. Tað sigur seg sjálvt, at við danska marknaðinum sum høvuðsveitara, verður prísstøðið í Føroyum óneyðuga høgt. Verða EFTA-londini tikin við, so eru Norra og Sveis enn dýrari, tey liggja 48 prosent omanfyri miðalprísstøðið í ES. Eisini Finnland og Svøríki verða roknað sum dýr lond, við 24% og 22% omanfyri ES-miðal, men eru kortini munandi bíligari enn Danmark. Bretland liggur hinvegin á miðal, tá øll ES-londini verða sammett, og eru prísirnir á brúksvørum har í miðal heili 30 % lægri enn í Danmark. Stóra Bretland liggur eisini nakað lægri enn Týskland, sum annars er tann marknaðurin, sum danir troyta, fyri at fáa bíligari vørur. Føroyski innflutningurin. Føroyar innflyta vørur og tænastur úr nógvum ymiskum londum. Í 2011 varð samlað innflutt fyri knappar 5,3 milliardir krónur. Hetta árið er innflutningurin úr Norra (skip, olja) í virði munandi hægri enn vanligt, og hægri enn úr Danmark. Tølini – sí talvu – vísa, at vanliga er ein góður triðingur av øllum okkara innflutningi úr Danmark. Londini, vit annars keypa mest úr, eru Norra, Svøríki, Týskland, Kina, Bretland, Pólland og Ísland. Í 2010 innfluttu vit úr Bretlandi fyri góðar 152 milliónir ella einans 3,5% av samlaða føroyska innflutninginum. Hetta minkaði til 2,7% í 2011. Samstundis var innflutningurin úr Danmark hesi bæði árini 1,5 og 1,4 milliard krónur....

Les meira

Uppskot um at taka útlendingamál og marknaeftirlit undir føroyskt løgræði

,

Løgtingsmál nr. 154/2011: Uppskot til løgtingslóg um at taka útlendingamál og marknaeftirlit undir føroyskt løgræði § 1. Málsøkini útlendingamál og marknaftirlit verða tikin undir føroyskt løgræði frá 1. januar 2013 at rokna. § 2. Føroyskir myndugleikar taka frá 1. januar 2013 við øllum skyldum í sáttmálum, lógum og reglum, sum hava verið lagdar øðrum myndugleikum á málsøkjunum. § 3. Í løgtingslóg nr. 41 frá 10. mai 2006 um ræði á málum og málsøkjum við seinni broytingum verður tann 1. januar 2013, § 1, stk. 2, nr. 22 strikað. § 4. Lógin kemur í gildi 1. januar 2013. Viðmerkingar Útlendingamál hava nú verið ein politisk, fyrisitingarlig og rættarlig fløkja í fleiri ár. Hóast tosað hevur verið seinastu 9 árini um at gera smávegis broytingar í donskum kunngerðum og reglum, so tykist semja vera um millum tey, ið hava royndir og innlit á útlendingaøkinum, at neyðugt er at fastleggja politisku og fyrisitingarliga ábyrgdina á einum staði. Í 2008 varð Útlendingastovan sett á stovn, sum ummælir umsóknir til danskar myndugleikar. Útlendingastovan hevur í roynd og veru málsviðgerð av øllum umsóknum um arbeiðs- og uppihaldsloyvi í Føroyum og hevur innlit í øll mál um familjusamanføring v.m. Føroyar eru tí væl og virðiliga til reiðar at taka ræði á útlendingamálum. Tær lógir og kunngerðir, ið eru í gildi, kunnu í fyrsta umfari verða fyrisitnar av føroyskum myndugleikum, meðan lógarbroytingar og fyrisitingarligar mannagongdir verða viðgjørdar og mentar. Málið klárt at taka undir føroyska ábyrgd Í andsøgn til tað, sum annars er komið fram fyri almenningin um útlendingamál, so vóru samráðingarnar og fyrireikingarnar til at taka útlendingøkið undir føroyska ábyrgd lidnar á embætismannastigi í desember 2003, tá val varð skrivað út í úrtíð. Sostatt varð longu tá politisk semja gjørd millum donsku stjórnina og landsstýrið um, at útlendingamálini skuldu á føroyskar hendur, og føroysk og donsk embætisfólk høvdu samráðst í eitt ár og gjørt drúgva frágreiðing, ið bert restaði rættlesturin, áðrenn hon varð handað landsstýrinum. Í frágreiðingini verður alt útlendingaøkið lýst niður í smálutir, og skotið verður upp, hvussu málið verður skipað undir føroyskan myndugleika. Eisini er mett um fyrisitingarligu orkuna og kostnaðin av økinum. Síðani hevur undanfarna landsstýrið eisini arbeitt við málinum. Felagsyvirlýsing er undirskrivað millum fyrrverandi danska ráðharran, Birthe Rønn Hornbech, og fyrrverandi landsstýriskvinnuna, Anniku Olsen, um hesa yvirtøku í 2009. Víst verður til upplýsingarnar og tilmælini í drúgvu frágreiðingini, sum er hjáløgd sum skjal, Útlendingapolitikkur og lógargundarlag Galdandi útlendingalóggáva í Føroyum er eldri útgáva av donskum lógum. Føroyar eru sum uppihaldsøki skildar frá Danmark. Og eitt loyvi at uppihalda sær í Føroyum hjá útlendingi (t.e. ríkisborgarum úr øðrum londum enn Norðurlondum) er ikki galdandi fyri Danmark og Grønland – ella øvugt. Danski ráðharrin og danska umsitingin situr sostatt við ymiskari lóggávu fyri ymisk øki og skal avgreiða umsóknir. Bara hetta elvir til vantandi samsvar millum lóggávu, fyrisitingarábyrgd og eftirlit við umsitingini. Tað verður eisini strikað undir, tá danski ráðharrin við ábyrgd fyri økinum er spurdur um føroysk útlendingamál, og málið bara verður víst til føroyskar myndugleikar, sum í sínum lagi vísa til danskar myndugleikar. Umsitingarligu krøvini Í drúgvu frágreiðingini um at taka útlendingamálini á føroyskar hendur eru fyrisitingarligu krøvini lýst og uppskot til, hvussu alt verður skipað: • Skotið verður upp, at eitt stýri, ið liggur burtur frá landsstýrismanninum, avgreiðir allar umsóknir um uppihalds-, arbeiðsloyvi og familjusameining, og at kærumyndugleiki verður lagdur til...

Les meira

Uppskot til samtyktar um fjøltáttaðar eldrabústaðir

,

Løgtingsmál nr. 144/2011: Uppskot til samtyktar um fjøltáttaðar eldrabústaðir Løgtingið heitir á Landsstýrið um at koma við eini ætlan um, hvussu eldraøkið kann verða útbygt frameftir. Støði í ætlanini skal vera í tilráðingunum hjá WHO um, at fólk kunnu búgva sum longst í egnum heimi, og leggja dent á fjølbroyttar bústaðarmøguleikar. Viðmerkingar Seinastu árini eru stórar íløgur gjørdar í bygging av ellis og røktarheimum í Føroyum. Bæði land og kommunur hava lagt stóra orku í hetta økið fyri at kunna veita borgarunum búpláss. Nýtt røktarheim er latið upp í Vági til 24 fólk, sum kommunurnar í sunnaru helvt hava bygt. Røktarheimsbygging er í gongd í Havn til 64 fólk, og væntandi verður heimið liðugt í ár. Umframt hetta er bygging í Klaksvík og Vestmanna fyri framman, sum skal rúma 24 plássum Røktarheimsbygging er kostnaðarmikil, yvir 2 milliónir fyri hvørt búpláss. Tað fara altíð vera nøkur fólk, sum hava tørv á røktarheimsplássi, so røktarheimspláss skulu sjálsagt vera. Tað tykist bara, sum um hetta hevur verið einasta loysnin seinastu árini, og samstundis, sum fleiri stóvnar eru opnaðir, er Heimatænastan skerd ávíst tímatal pr røktarheimspláss. Sostatt eru møguleikarnir hjá heimabúgvandi eldri fólki skerdir munandi í tilgongdini. Fólk í Føroyum, sum flyta á røktarheim, búgva har í meðal longri enn fólk í grannalondunum, so tað er nakað, sum kundi týtt uppá, at føroyingar, sum flyta á røktarheim, eru munandi betur fyri enn fólk í okkara grannalondum. Hetta møguliga tí at einki alternativ er. Seinastu árini er dentur í fakumhvørvinum lagdur á røktarheimfyribyrgjandi tiltøk. Í tilmælum frá WHO verður lagt upp til, at fólk fáa høvi at vera sum longst í egnum heimi, við nøktandi tænastu. Og dentur verður lagdur á sjálvsavgerðarrætt og lívsgóðsku hins einstaka borgara. Betri fyribyrgjandi tænastu vit hava, longri kunnu fólk búgva heima. Fyrimunirnir eru bæði fyri tann einstaka og fyri okkum sum land, tí røktarheimsplássini eru sera kostnaðarmikil. Við fyribygjandi tænastu verður t.d víst til vælvirkandi heimahjálp, reingerðing, fyribyrgjandi heimavitjanir aftaná innleggjan, dagtilboð til heimabúgvandi pensjónistar, gerandisrehabilitering, endurmenning, dagítriv, fimleik o.s.fr Í teimum førum, eldrabústaðir verð bygdir, eigur at verða hugt eftir og hugsað meira breitt, so vit ikki byggja so einstáttað, men hugsa um eldraíbúðir, røktaríbúðir os.fr. Veruleikin í dag, við bert at bjóða eitt kamar, er fyri nógv óvirðiligt, og alt ov lítið fæst fyri peningin sæð í ljósinum av høga kostnaðinum, sum er oman fyri 2 milliónir í sjálvari byggingini, og tá er raksturin ikki tikin við Fyri at tryggja, at vit kunnu nøkta tørvin á eldrabústøðum og tænastum frameftir, verður hetta uppskot tí sett fram. Um vit ikki broyta hugsan og leggja leiðina um, kann framhaldandi røktarheimsbygging, sum vit kenna í dag, vera ein hóttan móti okkara búskapi Á Løgtingi, 29. februar 2012 Høgni Hoydal Sirið Stenberg Páll á Reynatúgvu Bjørt Samuelsen Gunvør Balle Kristina...

Les meira

Uppskot um broyting í løgtingslóg um Mentanargrunn landsins

,

Løgtingsmál nr. 145/2011: Uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um Mentanargrunn landsins § 1 Í løgtingslóg nr. 84 frá 17. mai 2000 um Mentanargrunn landsins verður gjørd henda broyting: 1) § 1, stk. 2 verður orðað soleiðis: “Stk. 2. Grunnurin skal serliga stuðla tiltøkum og verkætlanum, sum kveikja og menna føroyska filmslist, myndlist, tónlist, bókmentir, sjónleik og aðra list, sum kann javnmetast við hesar listagreinir. § 2 Henda løgtingslóg kemur í gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. Viðmerkingar: Endamálið við hesum lógaruppskoti er at tryggja betri kor fyri føroyska filmslist. Filmslistin hevur av álvara tikið seg upp sum ein vaksandi listagrein í Føroyum seinastu árini. Nýliga eru tvey av okkara ungu gávuríku filmslistafólkum heiðrað við peningagávu fyri teirra avrik á hesum øki, og vit vita, at fleiri føroyingar eru undir útbúgving innan filmslist. Ongin ivi er um, at vit her hava eina listagrein, sum hevur góðar møguleikar at røkka út í heim og gerast enn ein týdningarmikil táttur í okkara mentanarlívi. Ein fortreyt fyri, at henda listagrein kann fáa fótin fyri seg, er, at møguleiki er fyri at søkja stuðul til filmsgerð. Tað hevur víst seg at vera torført hjá filmslistini at fáa stuðul úr Mentanargrunninum, tí har eru longu nógv um trogið. Tí verður eisini skotið upp, at hækka játtanina til Mentanargrunn landsins við 500.000,- kr., soleiðis at tað frameftir betur skal verða gjørligt, at stuðla føroyskari filmslist. Filmsgerð er kostnaðarmikil listagrein, men mett verður, at 500.000 kr. kunnu gera nógvan mun, tí við eitt sindur av stuðli heimanífrá gerst tað møguligt at fáa atgongd til stuðul úr útlendskum grunnum. Sum er, er atgongd til útlendskar filmsgrunnar ógjørlig, tí eingin markaðarstuðul er til føroyskan film. Tí er heimligur stuðul ein fortreyt fyri at stimbra føroyskari filmslist. Uppskotið forðar ikki fyri, at Mentanargrunnurin kann samstarva við aðrar filmsgrunnar. Serligar viðmerkingar: Í § 1, stk. 2 verður orðið filmslist sett inn. Á Løgtingi, 28. februar 2012 Høgni Hoydal Gunvør Balle Páll á Reynatúgvu Bjørt Samuelsen Kristina Háfoss Sirið...

Les meira